GROEN DOEN

Is online shoppen duurzamer dan fysiek winkelen?

Een pakketbezorger brengt pakketjes naar een verzamelpunt in Voorburg, waar klanten ze kunnen ophalen. Beeld Phil Nijhuis, HH

Voor wie geen zin heeft in drukke winkelstraten en zere voeten is online winkelen een uitkomst. Toch is het maar de vraag hoe duurzaam dat is.

Online winkelen is niet meer weg te denken uit ons leven. Volgens het CBS kocht in 2017 meer dan een kwart van de Nederlanders levensmiddelen of cosmetica via internet, terwijl dat een jaar eerder nog 19 procent was. Het aantal fysieke kledingwinkels is sinds 2013 met 9 procent gedaald, terwijl het aantal online-kledingwinkels in diezelfde periode met 75 procent steeg.

Om consumenten de voetafdruk van hun online-bestelling te laten zien, ontwikkelde Thuiswinkel.org, belangenvereniging voor bedrijven die zich bezighouden met internetverkoop, een online-tool. Op de site bewustbezorgd.thuiswinkel.org kunnen mensen zien welke invloed verschillende bezorgmanieren hebben op het milieu. Bij elke situatie komt bezorging op de fiets het beste uit de bus, en die via een bestelbusje op diesel als slechtste. Niet verrassend.

Het is inderdaad een nogal versimpelde weergave, erkent Ellen de Lange, programmamanager duurzaamheid van Thuiswinkel. "De CO2-uitstoot van pakketbezorging hangt van veel dingen af, zoals het aantal kilometers, het vervoersmiddel, de vulgraad van busjes en de snelheid waarmee het pakje moet worden afgeleverd. Bij kleine pakketten is de CO2-uitstoot veel lager, maar bij bezorging op dezelfde dag loopt hij snel op."

Milieuvriendelijker

Bezorging aan huis komt in het rekenmodel in de meeste gevallen milieuvriendelijker uit de bus dan het pakketje met de auto ophalen bij een ophaalpunt. Dat was ook al de conclusie van een onderzoeksrapport van accountancykantoor Ernst & Young in 2015, in opdracht van Thuiswinkel.org.

In dat rapport zijn conventioneel winkelen en het ophalen van een bestelling bij een ophaalpunt even milieubelastend. Daar zit de aanname achter dat de helft van de mensen het pakket met de auto komt halen. Bovendien wordt het autoritje volledig toegerekend aan het ophalen van het pakket, terwijl mensen tijdens zo'n rit in de praktijk vaak meerdere dingen combineren, zegt Jesse Weltevreden, lector Digital Commerce aan de Hogeschool van Amsterdam.

Jacqueline Bloemhof, hoogleraar Operationele Research en Logistiek aan de Wageningen Universiteit, vindt dat niet zo'n probleem. "Als je conventioneel winkelt, kun je dat ook combineren met iets anders. De aanname om alles toe te rekenen aan wat je wilt vergelijken, vind ik goed verdedigbaar."

Weltevreden vindt echter ook dat de studie geen rekening houdt met het feit dat een online-aankoop niet altijd consumentenritten bespaart, omdat consumenten tijdens conventioneel winkelen vaak meerdere aankopen doen. "Als ze dan alsnog even vaak met de auto naar de stad of een winkelcentrum gaan, komt er juist vervoer bij."

Constante reistijd

Bert van Wee, hoogleraar Transportbeleid aan de TU Delft, noemt in dit verband de theorie van constante reistijdbudgetten, die leert dat we gemiddeld per persoon 60 tot 75 minuten per dag reizen. "Dat geldt vrijwel overal op de wereld, nu, maar ook decennia terug, en vermoedelijk ook in de toekomst."

Van Wee vindt de onderbouwing van het rapport van Ernst & Young niet erg transparant. Hij verwacht dat online winkelen al snel minder duurzaam is, omdat je makkelijker bij een bedrijf koopt dat ver(der) weg is. "Daardoor moeten meer kilometers gemaakt worden, zeker als je zelf zou winkelen bij een winkel in de buurt." De Lange brengt daar tegenin dat spullen in een winkel van even ver weg komen.

Pablo Gámez-Cersosimo, onderzoeksjournalist en expert op het gebied van digitale transformatie, wijst erop dat de milieu-impact van het internetgebruik in alle studies naar de vergelijking tussen online en offline winkelen buiten beschouwing blijft. "Het is vooralsnog totaal onduidelijk wat een uur online winkelen kost in termen van energie, data-opslag en de benodigde apparatuur. Er is nog geen onderzoek dat al deze factoren meeneemt. Wat we wel weten, is dat de milieu-impact van het fysieke internet wereldwijd op dit moment groter is dan die van de luchtvaart."

Enorme dozen

Zelfs als de milieu-impact van het internet buiten beschouwing blijft, is pakketbezorging nog lang niet altijd duurzaam georganiseerd. De verpakkingen zijn vaak inefficiënt, enorme dozen met vulmiddel voor kleine producten. Omdat webwinkels met verschillende vervoerders werken, kan het zijn dat twee halve busjes op dezelfde dag in dezelfde wijk bestellingen afleveren, die beter gebundeld hadden kunnen worden. Daar komt nog bij dat de retourstromen enorm zijn, vooral bij kleding. "Van alle kleding die online wordt gekocht, wordt 40 procent teruggestuurd," zegt Weltevreden.

Zijn collega Walther Ploos van Amstel, lector stadslogistiek, weet dan weer dat de pakketbezorging in Nederland in snel tempo de CO2-uitstoot wil reduceren, onder andere door het gebruik van elektrisch vervoer. De bevoorrading van winkels gebeurt daarentegen nog met diesel. Toch ziet Ploos van Amstel ook de keerzijden van online-retail. "Niemand maakt nog winst en ondertussen worden binnensteden onleefbaar saai. Bovendien laten we mensen op de meest bizarre tijden werken."

Thuiswinkel en de daaraan gelieerde grote webwinkels hebben dan ook boter op hun hoofd met hun online-rekentool, zegt Weltevreden. "Eerst introduceren ze allerlei milieu-onvriendelijke manieren van bezorgen zoals bezorgen op dezelfde dag of op zondag en dan gaan ze naar consumenten communiceren dat die bezorgmanieren niet duurzaam zijn."

Toch vindt hij het onmogelijk om te zeggen wat beter is: online of offline winkelen. "Als mensen hun dagelijkse boodschappen altijd te voet of per fiets deden en ze nu thuis laten bezorgen, is dat achteruitgang. Maar als iemand een dagelijkse autorit naar de supermarkt vervangt door twee keer per week thuis te laten bezorgen, kan het positief uitpakken."

Lees ook: Om de lucht in Nederland voor eens en voor altijd schoon te maken, moeten binnensteden aan de bak

Een pakket lokale maatregelen moet de smerigste stukjes van Nederlandse steden binnen de EU-norm brengen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden