Groene claimRobin van Wechem

Is de digitale cadeaubon een groen cadeau?

Is een digitale cadeaubon duurzamer dan één van plastic of karton? Dat ligt voor de hand, maar het antwoord hangt af van de stroom, hoe groen die is.

Giftomatic heeft dé oplossing voor kerst­inkopen in ­tijden van gesloten winkels: een digitale cadeaukaart. Je koopt een tegoedbon bij een webwinkel, die de ontvanger ook elders kan besteden. Een gepersonaliseerd gifje (bewegende foto, red.) – denk aan een Tikkie-dansje met je eigen hoofd erin geplakt – maakt het cadeau af.

De gever doet vijf cadeausuggesties, die de ontvanger mag, maar niet hoeft te volgen. Wehkamp, Bol.com, Hema en VVV Online accepteren Giftomatic, net als ruim honderd andere webwinkels. En omdat veel cadeaukaarten verlopen voor ze zijn ingewisseld, kun je dat bij Giftomatic alsnog doen. Je krijgt maximaal 25 euro tegoed ­terug.

Is zo’n digitale cadeaukaart duurzamer dan een ‘echte’ cadeaukaart van papier of plastic? Daarvoor moet je onder meer weten hoeveel energie een uur internetten kost. En dat blijkt een verraderlijk simpele vraag.

“Het energieverbruik van het internet blijft een raadsel”, zegt Erik Jagroep, die promoveerde op het energieverbruik van software en werkt bij ICT-dienstverlener Centric. “Er zijn zo veel schakels tussen een laptop, pc of telefoon en het datacentrum waar een website wordt gehost, dat het vrijwel onmogelijk is om een accurate berekening te maken.”

‘Niet fatsoenlijk uit te rekenen’

De milieubelasting van de aankoop van een digitale cadeaukaart “is niet fatsoenlijk uit te rekenen”, zegt ook Dirk Harryvan, functionaris gegevensbescherming bij IT-bedrijf Certios. “De meest gehoorde en matig onderbouwde schatting is dat 2 procent van de elektrische energieproductie in de wereld in datacentra wordt verbruikt. Volgens het CBS verbruikten datacenters in ­Nederland vorig jaar 2,7 miljard kilowattuur. Dat is ongeveer 2,5 procent van het Nederlandse energieverbruik, maar wij zijn ook een belangrijk Europees dataknooppunt.”

Boudewijn Haverkort, decaan van de faculteit voor geesteswetenschappen en digitale wetenschappen aan Tilburg University, voegt daaraan toe dat het er bij zulke berekeningen erg van afhangt wat je allemaal meeneemt. “Soms gaat het om de ‘echte’ ICT-sector, dus inclusief alle datacenters, soms wordt ook de klassieke telecomsector met vaste telefonie meegenomen. En dan is er ook nog de ingebouwde ICT in allerlei apparaten en auto’s. Verder kun je de levens­cyclus van apparatuur meenemen, van het delven van grondstoffen tot en met recycling. Die gegevens zijn vaak niet bekend of worden niet vrijgegeven door fabrikanten.”

Ondank deze kanttekeningen waagt hij een poging. “Met een redelijke laptop en een wifi-router van 20 watt is het energieverbruik van een uur internetten vergelijkbaar met het koken van 23 kopjes theewater. Het maakt natuurlijk wel uit of je gamet, video streamt of surft op het web. Bovendien reken je hier alleen met de energie in je eigen huis.”

Harryvan benadrukt het grote aantal factoren, waarvan de som afhankelijk is. “De eerste stap is het apparaat dat je gebruikt voor de bestelling. Een telefoon kost 3 watt, een zuinige laptop 30 watt en een zware pc om te gamen zit met het beeldscherm op zo’n 300 watt.”

Vervolgens is er het netwerk. “Buitens­huis gebruiken we het 4G-netwerk, waarvan het verbruik in 2019 tussen de 0,2 en 0,4 tetrawattuur per jaar wordt geschat, omgerekend continu 3 watt per Nederlander. Binnenshuis staan de modem en eventuele versterker bij de meeste mensen dag en nacht aan. Dat kan oplopen tot 10 procent van de energierekening.”

Welke reis maakt het datapakketje?

Ten slotte is de vraag welke reis het datapakketje maakt. “Het datacenter kan in ­Nederland staan, of in Zweden of de VS, als het via een internetgrootmacht gaat.” Gif­tomatic gebruikt de servers van Amazon in Frankfurt. “Bij het betalen van de bon wordt het datacentrum van de bank erbij betrokken. En dan hebben we het nog niet eens ­gehad over de energie die voor dit proces wordt gebruikt: is die groen of grijs?”

Leonard Burtscher, sterrenkundige aan de Universiteit Leiden, publiceerde in september een artikel in tijdschrift Nature, waarin hij uitrekende dat een wetenschappelijke conferentie die je online houdt, drieduizend keer minder energie uitstoot dan een live variant. Hij denkt dat een digitale cadeaukaart duurzamer is dan een fysieke. “Stel dat zo’n kaartje 5 gram weegt, net als een creditcard. Dat komt overeen met ongeveer 30 gram CO2-uitstoot. Daarvan kun je 2 gigabyte data over internet transporteren. Dat zijn tienduizend e-mails, mét gifjes.”

Kornelis Blok, hoogleraar energiesysteemanalyse aan de TU Delft, sluit zich erbij aan. Hij rekent met 10 tot 20 gram CO2-uitstoot per hardcopy cadeaukaart en met een schatting van het streamen van video’s van het Internationaal Energieagentschap van de VN. “Een uur streamen schat het IEA op 39 gram CO2-uitstoot – 0,02 gram uitstoot per MB. Het kopen van een elektronische cadeaukaart veroorzaakt natuurlijk veel minder dataverkeer dan een livestream. Zelfs als je uitgaat van deze schatting, kom je met een digitale cadeaukaart uit op 0,1 tot 1 gram CO2-uitstoot. Je kunt dus wel zeggen dat een elektronische kaart beter is.”

In de serie Groene Claim worden als duurzaam aangeprezen producten kritisch bekeken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden