Bodemverontreiniging

Inspectie: drinkwater mogelijk vervuild door systemen voor bodemenergie, zoals warmtepompen. ‘Controle schiet tekort’

Inspecteur Mark Schouten controleert de installatie van bodemenergie in Hoogmade.  Beeld Paul Voorham
Inspecteur Mark Schouten controleert de installatie van bodemenergie in Hoogmade.Beeld Paul Voorham

Het diepe grondwater in Nederland, waar op veel plaatsen drinkwater uit wordt gewonnen, loopt het risico vervuild te raken door boringen voor bodemenergie. De Inspectie Leefomgeving en Transport is bezorgd over nalatigheid.

De groeiende populariteit van bodemenergie als verwarmingsbron, via bijvoorbeeld warmtepompen en koude-warmteopslag, brengt risico’s met zich mee. De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) waarschuwt dat bedrijven bewust minder zorgvuldig zijn bij het boren voor bodemenergiesystemen en het afdichten van de boorgaten. Daardoor kan het grondwater waaruit drinkwater wordt gewonnen verontreinigd raken. De controle schiet tekort, stelt de ILT.

De verwachting is dat binnen dertig jaar 10 tot 30 procent van de gebouwen in Nederland, meestal particuliere woningen, bodemenergie gebruikt in plaats van gas. Drie jaar geleden wees de ILT er al op dat de eisen voor het aanleggen van bodemenergiesystemen slecht worden nageleefd. Er waren toen al rond de vijftigduizend systemen in werking. Een jaar later inspecteerde de ILT steekproefsgewijs een deel van de tienduizend nieuwe boringen voor zogeheten gesloten bodemenergiesystemen en constateerde in driekwart opnieuw afwijkingen van de normen. Bij de helft daarvan konden risico’s in de bodem ontstaan.

Om die risico’s te voorkomen, moeten de boorgaten na het plaatsen van leidingen zorgvuldig worden gedicht en mogen bij het boren alleen milieuvriendelijke smeermiddelen worden gebruikt, adviseert de ILT in een zogeheten signaalrapport dat staatssecretaris Stientje van Veldhoven maandag naar de Tweede Kamer heeft gestuurd. Ook moet er een goede en toegankelijke registratie zijn van waar en wanneer wordt geboord en waar vervuilingen in de bodem zitten. Daarnaast moet het toezicht uitvoeriger en strenger zijn.

‘Veel bedrijven werken bewust niet volgens de regels’

“Na enkele jaren van waarschuwingen en dwangsommen zijn er nog steeds veel overtredingen”, legt programmamanager bodem, grond- en oppervlaktewater Quirine Diesbergen uit. “Veel bedrijven werken bewust niet volgens de regels en dat is zorgelijk. Als verontreiniging van de bovenste naar de diepere grondlagen door kan dringen, vormt dat een bedreiging van de strategische drinkwatervoorraden.”

Quirine Diesbergen, programmamanager bodem, grond- en oppervlaktewater bij de Inspectie Leefomgeving en Transport. Beeld Paul Voorham
Quirine Diesbergen, programmamanager bodem, grond- en oppervlaktewater bij de Inspectie Leefomgeving en Transport.Beeld Paul Voorham

Veel drinkwater komt uit grondlagen tussen 20 en 200 meter diepte in de Nederlandse bodem, waar het grondwater vrij is van bacteriën en juist makkelijk mineralen als kalk en ijzer kan opnemen. Boringen om een energiesysteem aan te leggen dat warmte uit de bodem haalt en koude daarin opslaat, of andersom, gaan vaak door de bodemlagen heen die dit grondwater beschermen. Daarbij bestaan risico’s op vermenging van zoet en zout grondwater en op verplaatsing van verontreiniging die in de bodem zit.

De ILT is vooral beducht bij gesloten systemen, waarbij een bedrijf meerdere lussen maakt tot soms honderden meters diep in de bodem om de warmte en koude te transporteren. “Bij een gesloten systeem merk je het niet als er iets misgaat”, legt Diesbergen uit. “Bij een open systeem, waarbij warm en koud grondwater via twee afzonderlijke buizen aan de bodem wordt onttrokken en er weer in wordt teruggepompt, merk je dat sneller.”

Vier soorten risico’s

De ILT ziet vier soorten risico’s. Het afdichten van het boorgat vereist zorgvuldigheid; er mogen geen scheuren of nieuwe openingen ontstaan en elke bodemsoort vraagt zijn eigen vulmiddel. Sommige smeermiddelen bij het boren bevatten chemische middelen; die moeten volgens de ILT worden verboden. In vervuilde grond kan alleen met aanvullende maatregelen worden geboord, maar niet elke verontreiniging is goed in kaart gebracht. Ook is niet altijd bekend wanneer ergens wordt geboord, waardoor controle moeilijk is. Bovendien missen gemeenten en omgevingsdiensten soms mankracht voor een goede handhaving.

De gemeente is primair verantwoordelijk voor het toezicht op de aanleg van een bodemenergiesysteem. Daarbij schort het soms aan deskundigheid. Bovendien kost toezicht houden tijd en geld. “Bedrijven moeten hun verantwoordelijkheid nemen”, zegt Diesbergen. “Het begint bij een goede werkwijze met de juiste materialen. Vervolgens is goed toezicht nodig. Als het hele pakket klopt, zullen de risico’s in de toekomst verminderen.”

Lees ook:

Schadelijke lekkage dreigt bij alle duurzame aardwarmteprojecten in Nederland

Schone bodemenergie moet huizen aardgasvrij gaan maken. Maar voorlopig kampen boorbedrijven nog met problemen. Toezichthouder SodM grijpt in.

De aarde als onuitputtelijke schone energiebron

Europa kan scoren met aardwarmte, zegt geoloog Jon Limberger. Vandaag promoveert hij in Utrecht op een studie hierover. Mooi nieuws: Nederland lijkt bij uitstek geschikt. Kunnen we gas inruilen voor geothermie?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden