Bestrijdingsmiddelen

Insecticide schaadt niet alleen de bij, ook de trekvogel

Een zwerm spreewen Beeld Koos Dijksterhuis

Neonicotinoïden lagen al onder vuur omdat ze sterfte veroorzaken onder bijen. Nu blijken deze bestrijdingsmiddelen ook schadelijk te zijn voor trekvogels.

Het zijn wereldwijd de meest gebruikte middelen om insecten te bestrijden: neonicotinoïden. In de Europese Unie is gebruik goeddeels verboden omdat neonicotinoïden niet alleen schadelijke insecten bleken te doden, maar ook nuttige, zoals de honingbij. De bij heeft in Europa het afgelopen decennium een paar  beroerde jaren gehad, wat niet helemaal op het conto van de bestrijdingsmiddelen kan worden geschreven, maar wel voor een deel.

Neonicotinoïden zijn een zenuwgif. Ze halen een rem van het zenuwstelsel, met de dood tot gevolg. Maar de rem waarop deze stoffen inwerken komt vooral in het zenuwstelsel van insecten voor. Daarom werd bij introductie aangenomen dat ze voor andere dieren, en de mens, geen risico’s zouden zijn. Maar inmiddels begint de wetenschap te vermoeden dat de schadelijke werking van neonicotinoïden zich niet tot insecten beperkt.

In verscheidene delen van de wereld worden krimpende populaties gezien van vogels die voor hun voedselvoorziening afhankelijk zijn van akkers. Dat kan allerlei oorzaken hebben, maar omdat ze op die akkers in aanraking komen met neonicotinoïden, zouden die pesticiden een van de oorzaken kunnen zijn. Wat die precies met vogels doen was onbekend. 

Tussenstop

Canadese onderzoekers hebben hier de vinger achter gekregen met een experiment waarvan ze gisteren verslag deden in vakblad Science. Ze vingen spreeuwen die op weg waren van overwintering naar broedgebied, en die op Canadese akkers een tussenstop maakten. Die spreeuwen dienden ze een beetje neonicotinoïden toe. Een realistische dosis, die de vogels ook kunnen binnenkrijgen als ze zaden eten die met die insecticiden zijn behandeld. 

Het effect was niet dodelijk, zoals bij insecten, maar wel duidelijk. De behandelde vogels gingen minder eten dan hun niet-behandelde soortgenoten, en verloren lichaamsgewicht. Dat is vrij dramatisch voor een trekvogel. Omdat ze hun spreeuwen een kleine radiozender hadden omgehangen konden de onderzoekers de gevolgen zien: spreeuwen die wat neonicotinoïden hadden gekregen bleven enkele dagen langer op het tussenstation, terwijl hun soortgenoten de trek naar de broedgebieden vervolgden.

Eerder werd vermoed dat het zenuwgif neonicotinoïde het oriëntatievermogen van  vogels zou kunnen verstoren, maar dát zagen de Canadese onderzoekers niet: ook de behandelde vogels kwamen op de plaats van bestemming en hun navigatie was scherp. Dat komt, zeggen ze, doordat de vogels wachten tot ze de ‘vergiftiging’ te boven zijn en weer voldoende krachten hebben om verder te vliegen. Het effect van neonicotinoïden is bij vogels namelijk niet blijvend; het gaat over. Maar minder eten, ­gewicht en kracht verliezen, en dagen later aankomen op de plaats van ­bestemming doen het broedsucces van een trekvogel geen goed.

 Lees ook:

Boeren willen hun gif terug nu suikerbietplanten vol zitten met luizen.

Akkerbouwers luiden de noodklok: nu neonicotinoïden verboden zijn, grijpt ongedierte zijn kans in de suikerbieten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden