Reportage

In Phnom Penh verdwijnt het ene na het andere meer en daar zijn de Cambodjanen de dupe van

Het Boeung Tompun, een meer van 2500 hectare, wordt sinds 2011 stukje bij beetje dichtgegooid. Beeld ate hoekstra

De meren van Phnom Penh worden één voor één gedempt. Duizenden Cambodjanen zijn de pineut.

Achter het eenvoudige, houten huis van Seng Oeun (39) bevindt zich het uitgestrekte meer dat hem al sinds jonge leeftijd van een inkomen voorziet. Iedere ochtend, als veel andere Cambodjanen nog liggen te slapen, gaat de visser eropuit. “Op goede dagen vang ik voor 25 dollar aan vis, genoeg om eten voor te kopen en mijn kinderen naar school te laten gaan”, vertelt hij.

De goede dagen van het meer lijken echter geteld. De Cambodjaanse overheid heeft plannen om een groot deel van Boeung Tamouk, dat zich aan de rand van hoofdstad Phnom Penh bevindt, op te vullen met zand. Dat nieuwe land moet dan gebruikt worden voor een groente- en fruitmarkt die nu nog in het hart van Phnom Penh is gevestigd.

Aan de rand van het meer zegt Seng zich zorgen te maken over de plannen. “Ik ben bang dat het dan afgelopen is met vissen. Ik heb geen idee wat ik dan moet doen. Het is waarschijnlijk te laat voor mij om nog een ander vak te leren.”

Urbanisatie

Dat een groot deel van Boeung Tamouk wordt getransformeerd tot land is geen verrassing. Volgens een rapport van de Cambodjaanse ngo Sahmakum Teang Tnaut zijn tussen 1997 en 2015 vijftien van de 25 meren en kanalen in Phnom Penh verdwenen nadat ze werden volgespoten met zand. Acht andere natuurlijke waterplassen zijn deels gedempt. 

Ten zuiden van Phnom Penh verbouwt Sokkim Heang eetbare waterplanten in Boeung Tompun, lange tijd een van de grootste meren van de stad. Nadat de overheid een bedrijf toestemming gaf het gebied te ontwikkelen is het meer, waaraan ruim 5300 families woonden, vanaf 2011 gaandeweg veranderd. Beetje bij beetje wordt het 2500 hectare grote meer dichtgegooid.

“Vroeger reikte het water tot aan die gebouwen”, vertelt de groentekweker, wijzend naar enkele torenflats in de verte. “Er werkten destijds duizenden mensen op en aan het meer, vooral boeren en vissers. Iedereen profiteerde van Boeung Tompun.”

De Cambodjaanse overheid zegt dat het dempen van meren nodig is voor economische ontwikkeling en om de urbanisatie aan te kunnen. Phnom Penh geldt als het economische centrum van het land en trekt jaarlijks tienduizenden nieuwe inwoners. De vraag naar land is groot en een opgevuld meer is vaak stukken goedkoper dan land in privébezit.

Met name arme en laaggeschoolde Cambodjanen zijn de dupe. Zij gebruiken de uitgestrekte, natuurlijke waterplassen voor landbouw en visserij. Meestal biedt de overheid hun een vergoeding aan om te kunnen verhuizen, maar in veel gevallen dekt het aangeboden bedrag de geleden schade niet. Dat leidt soms tot felle weerstand.

Dat gebeurde ook bij Boeung Kak, een groot en onder de lokale bevolking geliefd meer in het centrum van Phnom Penh dat moest wijken voor de bouw van winkels en appartementen. De omwonenden vonden de aangeboden schadevergoeding te laag en weigerden hun spullen te pakken. Het resulteerde in jarenlange protesten, gewelddadige confrontaties, arrestaties en uiteindelijk in een gedwongen vertrek van duizenden mensen.

Machteloos

Bij Boeung Tompun is het nooit tot zulke grote protesten gekomen. Veel omwonenden voelden zich machteloos tegenover de plannen, zegt Sokkim. Hij is nu een van de laatste Cambodjanen die het resterende water, dat omgeven is door zandbulten, nog gebruikt. Even verderop denderen vrachtwagens en auto’s over wat eens water was. Zand en stof stuiven hoog op. De bouw van een nieuwe woonwijk is in volle gang.

De groentekweker ziet de toekomst somber in. “Het bedrijf heeft ons verteld dat ze de rest van het meer dit jaar dichten. Ik heb geen idee wat wij dan gaan doen. Er is geen alternatief voor ons.”

Ook voor natuur en milieu zijn de gevolgen groot. Onderzoekers van onder meer Sahmakum Teang Tnaut wijzen erop dat de meren van oudsher dienen als natuurlijke reservoirs. Bij het verdwijnen ervan kan regenwater minder snel wegvloeien. Vooral tijdens het regenseizoen, als hevige stortbuien dagelijks over Cambodja trekken, kan dat tot overstromingen leiden.

Sros Kao heeft andere zorgen aan zijn hoofd. Hij woont aan de rand van Boeung Tamouk, waar hij en zijn vrouw de vissen verkopen die door zijn buren in het meer zijn gevangen.

“We hebben hier nu nog een prachtig uitzicht. Je kunt zelfs de berg in de verte zien”, vertelt hij. “Als je het meer dichtplempt en hier gaat bouwen, verdwijnt dat. Dan is de natuur straks weg en zijn onze zaken voorgoed bedorven. Wie koopt er nog vis van ons als het meer is verdwenen?”

Lees ook: 

Battambang in Cambodja is een oase van rust, ontspanning en cultureel genot

Battambang, de tweede stad van Cambodja, is het domein van beeldend kunstenaars en artiesten. De kunststad hoopt op erkenning van Unesco.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden