Boekrecensie Nieuw boeren

In ‘Nieuw boeren’ zien we boeren die het anders doen, maar wat hen drijft blijf verborgen

‘Varkensfluisteraar’ Kees Scheepens is één van de geportretteerden in 'Nieuw boeren'. Beeld Roos Pierson

‘Nieuw boeren’ portretteert tien boerenfamilies die een nieuwe weg insloegen. Wat hen drijft, blijft echter verborgen.

Op het treintraject Groningen-Leeuwarden heeft Kees Kooman weleens geprobeerd het aantal stallen te tellen. Bij honderd is hij maar gestopt, zoveel zijn het er. Zestig procent van Nederland, schrijft Kooman in zijn boek ‘Nieuw boeren’ is in gebruik voor akkerbouw en veeteelt. Daarmee is de biodiversiteit van het land voor een groot deel in handen van boeren. Maar de ultraefficiënte werkwijze waartoe zij zich in meerderheid gedwongen zien zoveel mogelijk te produceren tegen zo laag mogelijke kosten, helpt daar nu juist niet aan mee. Efficiëntie is: het gras maaien zodra dat kan. Maar zoiets ‘verpest’ het landschap, aldus Kooman, want het ‘verplettert’ de nesten van weidevogels. Andere keerzijdes van intensieve landbouw zijn volgens Kooman mest- en gifschandalen, Q-koorts en gezondheidsklachten van omwonende burgers.

Tegelijkertijd zijn er boeren die het ánders willen doen, die kleinschaliger en creatief boeren. Volgens Kooman is dat noodzakelijk: “Een transitie is onvermijdelijk vanwege de enorme impact die veeteelt wereldwijd heeft op natuur en milieu, met de daarbij behorende gevolgen voor het klimaat.”

Verborgen schade

Kees Kooman is journalist en schrijver, hij was verslaggever voor het Vrije Volk. Sinds enkele jaren woont hij in Friesland. Dat gegeven zie je terug in de onderwerpkeuze van zijn recente boeken. Hij schreef in 2015 het agrarisch-historische ‘Boerenbloed’, dat (al dan niet terecht) werd vergeleken met het werk van Geert Mak van twintig jaar geleden. Daarna volgde ‘Dit is uw land’, een coproductie met onderzoeker Hans van Grinsven van het Planbureau voor de Leefomgeving, waarin zij ‘de verborgen schade van een welvaartswonder’ belichten. Dat wonder is de Nederlandse agrarische sector, de tweede landbouwexporteur ter wereld. De verborgen schade daarvan is zowel economisch (armoede onder boeren) als ecologisch: een mestoverschot, afnemende biodiversiteit. ‘Nieuw boeren’ is het derde deel in deze trilogie. Kooman portretteert tien boerenfamilies, van Schiermonnikoog tot Zeeland en Limburg, die de transitie naar een nieuwe landbouw hebben ingezet.

Er zitten bekende initiatieven tussen, die ook in deze krant werden belicht. Kooman bezocht bijvoorbeeld ‘varkensfluisteraar’ Kees Scheepens: “Noteer maar rustig dat ik een eigenwijze kloothommel ben”. Ook boer Styn Claessen, een van de initiatiefnemers van het duurzame ‘Kipster’-ei, komt aan bod. Hij komt uit een geslacht van ondernemers, en dat ze in de kippen zitten is in wezen toeval – ze zouden ook olifanten kunnen houden, grappen ze in de familie.

Willekeurig

De keuze voor de tien boeren, die Kooman waar mogelijk portretteert tezamen met hun ouders en grootouders, doet nogal willekeurig aan. Ja, ze hebben allemaal hun eigen niche gevonden om zich te onderscheiden van de massa. En ja, het zijn creatieve lieden die hun ei niet kwijt konden in de gangbare landbouw. Ook mopperen ze allen op de politiek, die vooral brandjes blust zonder met echte oplossingen te komen. Maar verder lijkt er niet veel dat de tien bindt.

Wat hen ten diepste drijft, blijft ook vaak verborgen. Kooman vertelt wát deze boeren doen, en vult dat aan met romantische beschrijvingen. De boer die theeplantjes verbouwt heeft bijvoorbeeld ‘helblauwe ogen die zijn gesprekspartner als een röntgenapparaat kunnen doorzien’. Maar wáárom deze boeren een andere weg insloegen, is mistig.

De auteur maakte een boek met zijn persoonlijke toptien van bijzondere boeren. Dat is inzichtelijk voor wie benieuwd is welke niches de Nederlandse landbouw kent. Maar het landschap tussen Groningen en Leeuwarden zal er niet anders van worden.

Beeld Uitgeverij Noordboek

Nieuw boeren. Je leent het land van je kinderen. 
Kees Kooman
Uitgeverij Noordboek
22,50 euro

Lees ook:
K
ringlooplandbouw? Deze duurzame boeren gaan het gewoon doen

Een groep boeren mocht de minister vertellen wat zij zich voorstellen bij duurzame landbouw. Het antwoord gaat sommigen van hen niet ver genoeg. Zij gaan nu op eigen kracht aan de slag als ‘Caring Farmers’.

Boek over de keerzijde van de landbouw is soms te activistisch

De auteurs willen niemand op de strafbank leggen, maar hebben wel een preek in petto.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden