ReportageWarmteverlies

In Goningse Oosterstraat zijn de deuren dicht. Toch zijn de winkels open

Sticker op de deur van een winkel in de Groningse binnenstad.Beeld Kees van de Veen

Winkels laten warme lucht zo naar buiten waaien en verkwisten daarbij veel energie. Groningse ondernemers sluiten daarom demonstratief hun deuren.

Meer dan elke andere dag van de week, tijgt Nederland op deze zaterdag in groten getale naar de winkelstraat. Het slenterende publiek wordt verwelkomd met de deuren wagenwijd open, terwijl binnen de verwarming loeit. Voor duizenden huizen gaat de gaskraan dicht, maar winkels gooien hun warmte op straat.

In de drukbezochte Herestraat van Groningen is dat niet anders. Het waait er fors, maar de vertrokken gezichten van passanten ontdooien zodra zij het verwarmde pand van Hema, Kruidvat of Zara binnenstappen. Vaak blaast de warme lucht hun al tegemoet door een blower boven de ingang.

Eén straat verderop, in de rustigere Oosterstraat, zijn nagenoeg alle deuren gesloten. Op de etalageruit van de zelfstandige woon- en modezaken prijkt een opzichtige groen-blauwe sticker met de tekst: ‘Natuurlijk zijn we open. De deur is alleen dicht om energie te besparen’.

“Het slaat nergens op om de deur permanent open te zetten”, zegt Hillie van der Veen, mede-eigenaar van modeboetiek Oddity aan dezelfde Oosterstraat. Ze praat met pen in de hand achter een antiek houten bureau, bezaaid met kledingstukken. Af en toe streept ze iets van een paklijst af. De nieuwe collectie is net binnen, excuseert zij zich.

Tweehonderd winkel doen mee

Samen met twee andere winkeliers in de straat deed Van der Veen als eerste mee aan het lokale initiatief, dat december vorig jaar begon. Inmiddels staat de teller op tweehonderd winkels. Voor Van der Veen was het een logische stap; haar boetiek is al milieubewust bezig en verkoopt deels tweedehands kleding.

Voorheen stond de deur bij Oddity ook open: “Vooral op zaterdag als er meer voorbijgangers waren. Dan trokken we een dikke jas en twee paar sokken aan.” De eigenaar wijst naar een muur vol radiatoren achter in het Groningse pand. “Het was niet alleen veel te koud om in te werken, je stookt je ook een ongeluk.” Hoeveel energie Van der Veen met een dichte deur bespaart, kan ze nog niet zeggen. Daarvoor loopt de actie te kort.

Beeld Kees van de Veen

Veel onderzoek naar de effecten van een dichte winkeldeur is er niet, afgezien van een handvol kleinschalige steekproeven. Zo bespaarden winkeliers in Antwerpen in 2014 jaarlijks 37 procent energie door de deur te sluiten. In 2018 sloten vijftig winkels in Wageningen hun voordeur. De energierekening viel daardoor tot duizend euro lager uit tijdens het stookseizoen.

Een winkel die warme lucht via de voordeur laat ontsnappen, is goed voor zo’n 10 ton CO2-uitstoot per jaar, schatten onderzoekers aan de Univer-siteit van Cambridge in 2010. Daarvoor keken zij naar twee winkels met een vloeroppervlakte van zo’n 160 vierkante meter – dat is twee keer zo groot als een gemiddelde Albert Heijn to Go.

Wel of geen invloed op klanten?

In Nederland laat 60 procent van de winkels zijn deuren openstaan. Dat zijn zo’n zestigduizend winkels in totaal. Modezaken spannen daarbij de kroon, aldus energieadviesbureau Ecofys. Dit zou betekenen dat Nederlandse winkels jaarlijks 600 duizend ton CO2 naar buiten laten waaien. Dat staat ongeveer gelijk aan de uitstoot van 26 duizend huishoudens.

Een dichte deur had bij steekproeven in Amsterdam en Antwerpen geen invloed op het aantal klanten. Toch zijn winkeliers daar huiverig voor. “Wij waren ook bang om klanten mis te lopen”, erkent Van der Veen. “Met de deur dicht zie je mensen toch vaker aarzelen.”

Modezaken hebben daarbij misschien meer te verliezen. Retailadviesbureau RMC onderzocht loopstromen en pintransacties in de Kalverstraat in Amsterdam en concludeerde: kledingwinkels profiteren van hogere aantallen voorbijgangers nog het meest.

Beeld Kees van de Veen

Een vestiging van Specsavers op de drukke Herestraat doet ook mee aan de actie in Groningen. Dat vermindert de inloop met vijf procent per maand, aldus medewerker Richard Haan. Dit weegt volgens hem niet op tegen de grofweg vijftien procent die zij maandelijks aan energieverbruik bespaart.

Alle winkels hetzelfde, dat zou helpen

Van der Veen laat zich niet weerhouden door eventueel verlies van klanten. “Ik denk er niet meer over na. De deur is gewoon dicht, klaar.” Maar, zegt zij, het zou helpen als voor alle winkels hetzelfde geldt. “Dan is het voor klanten geen uitzondering meer.”

Haar boetiek kijkt uit op modeketen Fiftysix, een van de weinige winkels in de straat die de poorten open laat. De manager van de vestiging verwijst naar het hoofdkantoor, dat voorschrijft dat de deuren open blijven. Zij willen naar eigen zeggen zo gastvrij mogelijk zijn. Waar zelfstandige winkeliers zelf kunnen bepalen of de deur open blijft, zijn ketens vaak van hun hoofdvestiging afhankelijk.

“Voor elke kleine winkel die de deur sluit, zijn er tien grote die het niet doen”, zegt Van der Veen. Dat vindt ze jammer, maar niet ontmoedigend. De rest van de winkels in de Oosterstraat doet tenslotte wel mee. “Nu zijn mensen het in deze straat gewend om de deur open te moeten doen.”

Beeld Kees van de Veen

Van de tweehonderd deelnemende winkels doet ook niet iedereen zijn deur dicht, zegt voorzitter Eric Bos van Groningen City Club, de ondernemersvereniging die de actie op poten zette. Expresso Fashion draagt bijvoorbeeld wel de energiezuinige sticker, maar heeft uit angst om klandizie te verliezen altijd één van de twee deuren openstaan. Winkeleigenaar Joke Fokkema zou de openslaande deuren het liefst vervangen met een automatische schuifdeur: “Dan is het probleem opgelost, die gaan vanzelf weer dicht.” Maar, zegt zij, dat is helaas te duur.

Een dichte deur is dan ook lang niet altijd het meest energiezuinig, schrijft Ecofys in haar rapport. Als een deur om de haverklap open zwaait, is een automatische deur met een luchtgordijn zelfs beter. Dat laatste is een grote ventilator boven de ingang die een muur van warme lucht naar beneden blaast, zodat de kou buiten blijft. Maar niet elke winkelier kan die investering opbrengen; volgens Ecofys kan de terugverdientijd oplopen tot 29 jaar.

Het nieuwe normaal

Toch dringt de vraag zich op: moet er geen verbod komen op de open winkeldeur? Boetiekeigenaar Van der Veen zegt daarop volmondig ja. “Als iedereen het doet, kunnen winkeliers zich niet meer achter klantverlies verschuilen. Net als een verbod op plastic tasjes moet dat het nieuwe normaal worden.”

Er is nu wel een Wet Milieubeheer voor bedrijven die hen verplicht energiebesparende maatregelen te nemen, maar deze geldt alleen voor grootverbruikers. De energieleverancier van een winkelcentrum valt hier bijvoorbeeld wel onder, maar losse winkels vaak niet. Woordvoerder Natascha van ’t Hooft van de gemeente Groningen zegt Den Haag nodig te hebben om landelijke winkelketens aan te spreken op hun gedrag. Maar ook dan is een verbod in de praktijk lastig: “De een heeft een rolluik als voordeur, de ander een vestibule. Een open deur verbieden is dus niet zo simpel als het lijkt.”

Ook voorzitter Bos van de Groningen City Club heeft zo zijn twijfels. “Met een verbod roep je weerzin op, terwijl je mensen juist bewuster wilt maken van het probleem.” Bovendien is er eerst meer onderzoek naar de kosten en baten nodig, vindt hij. “Zonder harde cijfers krijg je ondernemers niet mee.”

Lees ook:

Een warm huis op waterstof in plaats van gas, is dat de toekomst?

Zeshonderd huizen van het dorp Stad aan ’t Haringvliet moeten switchen van gas naar waterstof. Hoogeveen wil ’s lands eerste waterstofwijk bouwen. Is waterstof de energiebelofte van de toekomst?  

Hoe vervuilend is online shoppen (en wat kun je ertegen doen)?

Shopschaamte? Met grote verpakkingen, vervuilende bezorgbusjes en stapels retourzendingen is dat niet ongegrond. Maar als je drukbezet bent en toch dat verjaardagscadeau nodig hebt, kun je er soms niet onderuit. Wat te doen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden