Gé Tol (links) en Ton Holtslag in de Gered Gereedschap-werkplaats in Lettele. Beeld Martijn Gijsbertsen
Gé Tol (links) en Ton Holtslag in de Gered Gereedschap-werkplaats in Lettele.Beeld Martijn Gijsbertsen

ReportageDuurzame 100

In de werkplaats van Gered Gereedschap: roest eraf, een nieuw handvat en de beitel kan naar Afrika

Bijna vier decennia geleden begon Gered Gereedschap met het opknappen van afgedankt materieel voor verschillende Afrikaanse landen. Het burgerinitiatief, nummer 58 in de Duurzame 100, ondersteunt inmiddels ook technische opleidingen en startende ondernemers. Met succes.

Gé Tol (83, beige stofjas) en Ton Holtslag (70, blauwe overall) zijn in hun sas. De beitel – ‘van zeker een halve eeuw oud’– met sierlijke initialen van de voormalige eigenaar is een prachtexemplaar van ouderwets allooi. Even de roest eraf borstelen, een nieuw houten handvat eraan, plus een beurtje met de watergekoelde slijpsteen, en de ‘oude jongen’ kan weer als nieuw Afrikaanse (leerling-) vakmensen verblijden.

Niet elke vrijwilliger van de Deventer Gered Gereedschap-werkplaats mag de slijpsteen bedienen, benadrukt coördinator Holtslag. Want een heel specialistisch klusje. Maar voor de rest doen de ongeveer twintig volontairs wat ze aankunnen, en vooral ook leuk vinden. Zo is Ineke de expert op het gebied van schroevendraaiers en maakt Willem ‘er een sport van’ om eerst elk stuk gereedschap volledig uit elkaar te halen. Soms moet Holtslag hem daarom even tot de orde roepen: “Hé Willem, leuk dat je dit doet, maar er liggen nog twintig botte ijzerboren te wachten!”

Werk genoeg in de voormalige varkensschuur in het even agrarische als idyllische Lettele (gemeente Deventer), waar aan de overkant koeien bezoek nieuwsgierig monsteren. Op de vide ligt – keurig geordend – een keur aan afgedankt gereedschap te wachten of het gepromoveerd zal worden naar de hoge vakkenkast op de begane grond, waar vier robuuste houten werkbanken staan. “We kunnen niet alles gebruiken”, verduidelijkt communicatieman Peter Schmidt. “Aan tuingereedschap hebben we bijvoorbeeld niks, want Gered Gereedschap ondersteunt enkel technische vakmensen, onder wie: timmermannen, metaalbewerkers en kleermakers.

“Snoeischaren en schoffels gaan daarom bijvoorbeeld naar de kringloopwinkel. En spullen die te sleets zijn, worden verkocht aan de ijzerboer. De opbrengst is voor de werkplaatsen zelf, waarvan het de bedoeling is dat ze grotendeels hun eigen broek ophouden. Daarom mogen sommige ook collecteren.”

null Beeld Martijn Gijsbertsen
Beeld Martijn Gijsbertsen

Dat heeft de afdeling Deventer onlangs gedaan. Achter in de werkplaats prijkt een aantal gevulde collectebussen met daarop het logo van de organisatie – een waterpomptang als vredesduif met palmtak in de bek. De beeltenis is een tikje gedateerd en verraadt dat Gered Gereedschap al flink wat jaren meegaat, en vast en zeker de senior is van deze editie van de Duurzame 100. De stichting zag 39 jaar geleden het levenslicht dankzij de Amsterdamse vintagekledingkoningin Laura Dols (haar tweedehandswinkel in de Negen Straatjes bestaat nog altijd), die naar voorbeeld van het Britse ‘Tools For Self Reliance’ in haar achtertuin begon.

Vandaag de dag telt Gered Gereedschap 26 werkplaatsen met in totaal 500 vrijwilligers, en een landelijk bureau te Amsterdam voor onder meer de fondsenwerving en publiciteit. En niet te vergeten: 400 inzamelpunten verspreid over het land, waarin jaarlijks 300.000 stuks gereedschap belandden, waarvan een derde herbruikbaar is. Circa de helft van de bakken staat op het terrein van doe-het-zelf-keten Praxis, al jaren een trouwe compagnon. Tegenwoordig is het een stuk eenvoudiger om partners te vinden, omdat bedrijven een duurzaam imago willen, meldt Schmidt. “Zo zijn we recentelijk ook in zee gegaan met Hilti, leverancier van elektrisch gereedschap voor bedrijven. Hilti zorgt ervoor dat wij de afgeschreven machines van die ondernemingen krijgen.”

Of Gered Gereedschap de lokale markt in Afrika verziekt, is een vraag die Schmidt regelmatig voor de kiezen krijgt. Daarop kan hij ontkennend antwoorden. In Ghana, Oeganda, Malawi en Tanzania – de landen waarop de stichting zich richt – is veel eenvoudigweg niet verkrijgbaar, onbetaalbaar voor de gemiddelde vakman of -vrouw, of van Chinese – en daarom beroerde – makelij.

Bovendien, vervolgt hij, doet de stichting inmiddels veel meer dan opgekalefaterd gereedschap sturen. “We trainen leraren van de vakopleidingen, verstrekken studiebeurzen, en ook microkredieten om beginnende zzp’ers te stimuleren. Dat laatste is onze grootste uitdaging als je bedenkt dat in Oeganda jaarlijks 1 miljoen jongeren de arbeidsmarkt op komen, in een economie die voor 80 procent informeel is. Dat betekent dat mensen zich op eigen houtje moeten redden. Dankzij onze Starterskit – met gereedschap met een lokale waarde van 400 euro – kunnen ze aan de slag, en de gereedschapskist uiteindelijk in termijnen terugbetalen. Want als je iets gratis weggeeft, heeft het gevoelsmatig minder waarde.”

In zijn bestaan heeft Gered Gereedschap inmiddels 1300 organisaties ondersteund, en 75.000 leerplekken gecreëerd. Over drie jaar wil de stichting in totaal 100.000 mensen uitzicht hebben geboden op een economisch zelfstandig bestaan.

null Beeld Martijn Gijsbertsen
Beeld Martijn Gijsbertsen

Schmidt: “Door met regionale organisaties te werken, en naast het vakonderwijs ook te focussen op ondernemerschap, moet dat haalbaar zijn. Hoewel corona natuurlijk roet in het eten heeft gegooid. De klap is daar veel groter dan hier: scholen in bijvoorbeeld Oeganda zijn al anderhalf jaar dicht. Desondanks gaat ons werk gewoon door. Zodat startende zzp’ers en de straks weer geopende scholen vol gas kunnen doorgaan. Onlangs hebben we daarom drie containers verscheept naar Oeganda en Tanzania. Daarvoor gebruiken we oude exemplaren, die daar als werkplaatsen zijn te gebruiken.”

Trots tonen Gé Tol en Ton Holtslag de eigenhandig getimmerde kistjes van spaanplaat, waarin het herstelde gereedschap de verre reis maakt. Daarin stoppen ze steevast een vrolijke groepsfoto van de Deventer reparatieclub. “We hebben dan weliswaar geen menselijk contact, maar daarom kun je nog wel zo menselijk mogelijk met elkaar omgaan”, vinden de Gered Gereedschap-mannen.

Groene ranglijst, in stappen

Trouw presenteert: de dertiende Duurzame 100. Dit keer de nummers 75 tot en met 51, waarvan nummer 58 er in dit verhaal is uitgelicht. Verdere uitleg over deze 25 projecten is online te lezen. Op 7 oktober is vanaf 20.30 uur, vanuit Pakhuis de Zwijger in Amsterdam, de bekendmaking van de top-25. Die is ook online te volgen. De dag erna wordt de hele lijst gepresenteerd in een bijlage bij de krant en online.

Meer informatie: www.trouw.nl/duurzame100

Lees ook:

Alle verhalen, achtergronden en filmpjes over de Duurzame 100 van 2021 zijn hier te vinden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden