Kweekvlees, insecten of voedsel in poedervorm.

Reportage Eten van de toekomst

In de toekomst eten we buffalowormen, functionele poeders en schoonvlees

Kweekvlees, insecten of voedsel in poedervorm. Beeld Fenna Jenstra

In de tentoonstelling Voedsel van Morgen is te zien dat eetgewoonten op de schop moeten, wil de mensheid zich kunnen blijven voeden. Drie vormen van voedsel-van-de-toekomst.

Wat eten we in 2050? Sist er dan een stukje kweekvlees op de grill? Of doen insecten – die ons op nóg efficiëntere wijze van eiwitten voorzien - hun intrede in het dagelijkse dieet? En behoren uitgekiende, hyperfunctionele poedertjes tot de culinaire toekomst? In de tentoonstelling Voedsel van Morgen, in De Studio, een gebouw van wetenschapsmuseum Nemo in Amsterdam, is te zien wat er in de toekomst op tafel staat.

Obers zijn er niet te bekennen: de expositie is meer voor het oog dan voor de maag. Een divers team van voedseltechnologen, wetenschappers, designers, filosofen, en kleine ondernemers in de voedselindustrie stelde het geheel samen. Tussen de uitgestalde nieuwe toepassingen zijn er die je meteen op het menu kunt zetten. Maar er is ook ‘toekomstvoedsel’ te zien dat nog ver weg lijkt.

Bezoekers krijgen eerst een portie kennis voorgeschoteld. Op een grote wand zijn de nodige cijfers en feiten over het voedselprobleem weergegeven, en worden de gevolgen van het menselijk eetgedrag duidelijk. Per product staat aangegeven welke druk dit voedsel op de planeet legt. Er komt zo een vet vraagteken te staan bij de manier waarop de wereld zich dezer dagen voedt. Er zal steeds meer voedsel nodig zijn. Tien miljard mensen voeden, dat vraagt om oplossingen. Op de vloer van de tentoonstellingszaal is een flinke tong afgebeeld en daaraan vast zit een opening in de wand in de vorm van een mond, de toegang naar de uitstalling en het proeven van het ‘toekomstvoedsel’.

1. Kweekvlees

In het hoekje over kweekvlees zijn ongeveer twintig toepassingen te zien. Dit ‘vlees’ is in een laboratorium vervaardigd van stamcellen. Keurig geordend liggen op toonbanken een dikke burger op een houten snijplank, een rijk opgemaakt dinerbord met een pasta, en een frituurbakje met kweekvlees, waarvan de vorm doet denken aan kipnuggets.

Kweekvlees is een Nederlandse vinding en de makers voorzien een grote toekomst voor dit voedsel. Het grote voordeel is dat de consument zonder een dier te slachten toch de smaakbeleving van vlees heeft.

Hoe ingenieus kweekvlees ook is, de consument lijkt sceptisch. Uit onderzoek van het Maastrichtse bureau Flycatcher blijkt dat de Nederlander de huidige benaming ‘kweekvlees’ niet bevalt. Die roept vooral negatieve associaties als ‘vreemd’, ‘vies’ of ‘nep’ op. Het D66-Kamerlid, Tjeerd De Groot, deed vorig jaar op Twitter al enkele suggesties voor een alternatieve naam. ‘Boeuf du professeur’, rundvlees van de professor. Of ‘clean meat’, zoals het in de Verenigde Staten heet. Een partijgenoot uit Alkmaar, David Schultz, kwam met de vondst ‘schoonvlees’. Hij lichtte toe: ‘Schoon heeft dan een dubbele betekenis: net als je schoonzoon niet je ‘echte’ zoon is, is schoonvlees niet ‘echt’ vlees.’

Een groot aantal nieuwe toepassingen is verpakt in het oude vertrouwde. Zo is er de zalmroze vleesrijst – die qua vorm veel weg heeft van hagelslag en liggen er framboosrode bolletjes in doorschijnende schoteltjes, die zo als kaviaar kunnen doorgaan.

De bolletjes heten ook wel ‘Lab Parels’. Voor die naam werd teruggegrepen naar het verleden. Van Cleopatra gaat het verhaal dat ze een weddenschap sloot met Marcus Antonius dat zij een torenhoog bedrag - tien miljoen sestertiën - aan een diner kon spenderen. Wie kon de duurste maaltijd voorzetten? Cleopatra trok aan het langste eind toen ze een parel in haar drankje stopte. De Lab Parels bestaan uit gekweekt dierlijk vet en hebben een delicate structuur die lijkt op kaviaar of tapiocaballetjes. Volgens liefhebbers lijkt dit eten op de notige smaak van een goede Italiaanse vetspek.

Toch spreken de wat stoutmoedigere toepassingen het meest tot de verbeelding. Tegelijk is de vraag of gastronomen van nu zich wagen aan deze glibberige massa. Gebreide steak, bijvoorbeeld. Het zijn slierten, met de kleur van gehakt, die in diverse vormen aan elkaar kunnen worden gemaakt.

2. Functioneel voedsel

In stations of winkelstraten schreeuwen ze doorgaans om de aandacht van passanten: de snackmuren waar je een snelle hap zoals vleeskroketten en kipburgers kan halen. Op de kaassoufflé na is de keuze daar beperkt tot dierenvlees. Tenminste; nu nog wel. Maar een nieuwe generatie snackautomaten, de zogeheten Functional Food Vendor, biedt alternatieven: het functionele voedsel.

Achter de luikjes van deze snackmuur liggen zakjes met eetbaar poeder in verschillende kleuren. Ze doen denken aan Cup-a-soup. Maar het poeder dat ‘functional food’ heet, biedt alleen het broodnodige: eiwit, vitaminen, mineralen, dat is het wel zo’n beetje. Wie heeft hele dieren of planten nodig als je in poedervorm de nodige bouwstoffen tot je neemt? Kleur, textuur en smaak doen er niet toe in deze ‘maaltijd’.

Het poeder is beschikbaar voor diverse momenten en functies. Boven de automaat staat in flitsende gele vlakken: ‘stamina’ (uithoudingsvermogen), ‘calm’ (kalmte), ‘memory’ (geheugen) en ‘flow state’ (gemoedstoestand). Wil je bijvoorbeeld met een ontspannen lichaam en geest naar bed, dan is er de poedervorm met magnesium, L-Theanine en ashwagandha.

Eten in poedervorm kan nog meer op de persoonlijke behoefte worden toegespitst als je het combineert met DNA-onderzoek. Op de tentoonstelling is een video te zien van documentairemaker Matthijs Diederiks, die zijn DNA-profiel liet samenstellen, en vervolgens twaalf maanden op vloeibaar voedsel en maaltijdvervangers leefde.

3. Kriebelende eiwitten

De meeste borden mogen niet worden aangeraakt, maar er valt ook iets te proeven in de tentoonstelling: meelwormen, buffalowormen, sprinkhanen en krekels.

De curiositeit van de eetbare insecten levert ongemakkelijke glimlachjes op onder bezoekers - ‘een échte worm?’. Maar eenmaal in de mond valt het mee. De malse meelworm ontbeert dan wel wat smaak, de buffaloworm doet in de verte denken aan walnoten. En de sprinkhaan heeft iets van geroosterde hazelnoot – een knapperig hapje. Tip: neem met oog op de sprinkhaanvleugeltjes een tandenstoker mee. Die zijn niet meegeleverd bij de tentoonstelling.

Van een insect is ongeveer 80 procent van het lichaampje te gebruiken, tegen 40 procent bij een koe en 55 procent bij een kip. In die zin is het een efficiëntere eiwitbron. Bovendien verbruiken de insecten minder water, voedsel en ruimte dan andere dieren.

Op enige weerstand tegen de kriebelende insect, boordevol eiwitten, zijn producenten berekend. Naast gefrituurde en gebakken exemplaren, kunnen angsthazen zich op de vermalen vorm storten. Fijngeraspte buffaloworm op je salade? Een cracker van sprinkhanenbloem? Er zijn ook poeders en oliën, gemaakt van insecten, die gebruikt kunnen worden om burgers, chocoladerepen, spreads en pasta te bereiden.

Fooddesigner Chloé Rutzerveld, die meewerkte aan de tentoonstelling, stipt bij al deze oplossingen een potentieel probleem aan. Gaan we de insecten net als bij kippen doorfokken tot plof­insecten?En kunnen ze zo worden gemaakt dat bijvoorbeeld de onbehaaglijke vleugeltjes niet langer tussen de tanden blijven zitten?

‘Voedsel van morgen’ loopt nog tot en met 6 oktober in Nemo De Studio Amsterdam.

Lees ook: 

Kip zet insect op ons menu

Insecten zijn duurzaam en gezond, maar hebben hun imago tegen. Hoe zullen Nederlanders ze ooit meer gaan eten? Zeeuwen kunnen nu eieren eten van kippen die als voer vliegenlarven krijgen.

Paul Shapiro snapt niks van de Nederlandse weerzin tegen kweekvlees

Hij is al jaren een boegbeeld van de dierenrechtenbeweging in de Verenigde Staten. Nu reist Paul Shapiro de wereld over om een lans te breken voor kweekvlees. ‘Na schone energie komt schoon vlees.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden