Bijentelling

In de stad zijn relatief veel bijen, want daar zijn bloemen

Aardhommels Beeld Naturalis Biodiversity Center
AardhommelsBeeld Naturalis Biodiversity Center

In stedelijk gebied gaat het best goed met de bijen, zo bevestigt de laatste bijentelling. Het buitengebied blijft zorgwekkend. Want: geen bloemen, geen bijen.

Achttien tot twintig bijen per tuin, telden de ruim elfduizend deelnemers aan de vierde nationale bijentelling drie weken geleden. Hard wetenschappelijk bewijs is het niet, maar de trend is hoopgevend: in stedelijk gebied gaan de aantallen bijen en zweefvliegen niet achteruit. Ondanks de kou zagen de tellers zelfs meer hommels dan vorig jaar.

De stad is goed voor de bijen, dat blijkt ook uit andere inventarisaties, zegt Vincent Kalkman van Naturalis. Dit museum en onderzoeksinstituut voor biodiversiteit organiseert de jaarlijkse publiekstelling samen met Natuur & Milieu, IVN en LandschappenNL.

“Stedelijk gebied is eigenlijk best bloemrijk”, legt Kalkman uit. “Steeds meer gemeenten hebben een goed groenbeleid, met bewust maaibeheer en bewust aanplanten.” Dat draagt bij aan een tamelijk rijke bijenpopulatie, met soms ook bijzondere soorten. Al staat de honingbij met 55.000 exemplaren veruit bovenaan in de telling van 17 en 18 april. De rosse metselbij en de aard- en veldhommel komen met bijna 13.000 op plaatsen twee en drie.

Top 10 bijentelling 2021

1. Honingbij, 55.037
2. Rosse metselbij, 12.966
3. Aardhommel of veldhommel, 12.774
4. Gehoornde metselbij, 9946
5. Sachembij, 8606
6. Bijvlieg, 7292
7. Vosje, 6552
8. Akkerhommel, 6319
9. Tuinhommel, 6098
10. Grote Narcisvlieg, 5321

Helft van de soorten is bedreigd

Dat wil niet zeggen dat het inmiddels weer goed gaat met de bij. Van de 358 soorten die in Nederland voorkomen, is de helft bedreigd. De achteruitgang dateert al van de jaren zeventig, tachtig en negentig van de vorige eeuw en is vooral te wijten aan de schaalvergroting en efficiëntere teeltmethoden in de landbouw. “Die zijn goed voor de productie en voor de consument, maar slecht voor de biodiversiteit”, legt Kalkman uit. “In weilanden staan nauwelijks nog bloemen. Klaver, paardenbloem en pinksterbloem, die je vroeger overal in het buitengebied zag, zijn inmiddels zeldzaam. De grond is geschikt gemaakt om veel te maaien, waardoor kruiden niet de kans krijgen om in bloei te komen. Het is niet te verwachten dat dit snel gaat veranderen.”

Dit heeft niet alleen effect op akkers en weilanden. “Door de hoge stikstofdepositie wordt heel Nederland in feite goed bemest”, zegt Kalkman. “Dat betekent dat ook gras in wegbermen harder groeit en vaker moet worden gemaaid. Ook in natuurgebieden zie je beheerders vaker maaien, plaggen en afvoeren of begrazen omdat hun terrein anders verruigt. Schapen en grote grazers eten het liefst kruiden, waardoor je ook in die natuurgebieden amper bloemen ziet.”

Vergroenen van betegelde tuinen helpt

Dankzij de bloemen zoeken bijen dus hun toevlucht in de stad. De telling geeft misschien een wat vertekend beeld, zegt Kalkman, omdat juist mensen die aan de telling meedoen veelal bloemrijke tuinen hebben en bijenhotels. “Maar ik verwacht daarvan geen dramatische verandering in de tendens.”

Wel valt er nog ‘heel veel’ te winnen, volgens Kalkman. Hij noemt Leiden, Deventer, Tilburg en Groningen als voorbeelden van gemeenten met een goed groenbeheer, “maar in veel gemeenten kan het nog een stuk beter”. Bijvoorbeeld door bestrating te vervangen door open tegels, waarin het water sneller wegloopt bij stevige regenbuien en de biodiversiteit meer kans krijgt. Ook particulieren kunnen extra helpen door betegelde tuinen te vergroenen.

Bij steekt tong uit naar corona

Bijen ruiken als de beste. Ze vinden een bloem op kilometers afstand, omdat ze vluchtige stoffen met een grote gevoeligheid kunnen detecteren. Onderzoekers van Wageningen Universiteit en de start-up InsectSense maakten daar gebruik van door samen met de universiteit van Toulouse bijen te trainen het coronavirus op te sporen. Ze stelden bijen bloot aan monsters met de geur van Sars-CoV 2, afkomstig van besmette nertsen en mensen, en beloonden de beestjes met wat suikerwater. Om die zoetigheid op te vangen, staken de bijen hun tong uit. Die pavlovreactie vertoonden ze na enkele minuten oefenen ook als ze de coronageur opsnoven zonder beloning. De onderzoekers gaan de technologie BeeSense verder uitwerken voor het stellen van diagnoses.

Lees ook:

Vosjes en hommels willen de grond in

Lente: vlinders, hommels, zweefvliegen en bijen komen tot leven. In de tuin is het een drukte van belang, zeker daar waar de middagzon de boel verwarmt. Kegelbijvliegen zweven langs de heg, hommels schuimen het gras af op holletjes.

Bayer vangt bot, het verbod op bijengif blijft bestaan

Het Europese verbod op drie neonicotinoïden, ook wel bijengif genoemd, blijft overeind, zo oordeelt het Europees Gerechtshof donderdag.

Niet alleen de honingbij, álle bestuivers hebben bescherming nodig

Negen milieuorganisaties en zeven hoogleraren doen een beroep op minister Schouten om dinsdag in Brussel aan te dringen op betere bescherming van wilde bijen en hommels.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden