ReportageZuid-Afrika

In de stad is de Kaapse baviaan nu een crimineel

null Beeld Ashraf Hendricks
Beeld Ashraf Hendricks

De Kaapse baviaan betaalt in Zuid-Afrika de prijs van stadsgroei. Apen die prullenbakken overhoop trekken worden beschoten, apen die er echt een rommeltje van maken krijgen een spuitje. Een onvermoeibare dierenliefhebster redt wat er te redden valt.

Een kabbelend dagje in Simonstad. De zeemanskroeg in het havendorp is leeg, straatverkopers liggen te wachten op de terugkeer van de toeristen. Bergopwaarts, richting de waterval, liggen de marinebarakken. Daar, op het dak, zitten een stuk of tien vrouwtjesbavianen vredig te vlooien. Het wachten is op de eerste hond in de buurt die erop aanslaat – of op de patrouillerende wildopzichters met hun balletjesgeweren.

Druk whatsappend komt Luana Pasanisi aangelopen. Ze kon de bavianen vanaf haar balkon zien zitten en maakt zich al een paar dagen lichtelijk zorgen. Normaliter zouden de dieren nu naar voedsel zoeken bij de waterval. “De troep is ontregeld sinds hun alfamannetje Bolo is vermoord. Zijn broer – héél dominant – heeft nu de leiding genomen.”

Zo’n machtsovergang verloopt vrij akelig, met een infanticide (al het kroost van de voorganger wordt gedood) en een daaropvolgende periode van autoritair gedrag van de nieuwe leider. De dieren zijn gestrest. “Het is nu heel moeilijk om hun bewegingen te voorspellen”, zegt Pasanisi. Ze speurt de straat af. “De laatste weken slapen ze regelmatig op de steigers in de haven.”

Protest vanuit de dierenwelzijnshoek hielp niet

Pasanisi is van zonsopgang tot zonsondergang in de weer met de bavianen van Simonstad. Ze helpt ze veilig de weg over te steken met een rode vlag, als een apenklaar-over, en staat continu in contact met andere vrijwilligers, bewoners, wildopzichters en de lokale autoriteiten – om maar te voorkomen dat het misgaat.

Anderhalf uur rijden van hier, in het kustplaatsje Bettysbaai, is eerder vandaag Scarface gedood. Hij was bewoners al enige tijd tot last, wat wil zeggen: hij kon schuifpuien openen, brak ruiten en trok hele keukens overhoop. Protest vanuit de dierenwelzijnshoek heeft niet mogen baten. De autoriteiten hebben Scarface laten inslapen.

Luana Pasanisi. Beeld Ashraf Hendricks
Luana Pasanisi.Beeld Ashraf Hendricks

Hij is de zoveelste dit jaar, na Bolo, de voormalige leider van de troep in Simonstad (spuitje), Philemon (spuitje), Buddy (geëlektrocuteerd door een laaghangende kabel), Tabitha (beschoten met een luchtdrukgeweer en doodgebloed), Kevin (geëlektrocuteerd en ten prooi gevallen aan honden). Gestorven aan het front tussen mens en dier.

Een bedreigde diersoort

Op het Kaapse schiereiland leven zo’n vijfhonderd Kaapse bavianen. Ze vormen een bedreigde diersoort. De bavianen komen de steden en dorpen in voor voedsel, achtergelaten in prullenbakken en achter openstaande deuren en ramen. Met name fruit is in trek. Bavianen kunnen fruitbomen en -schalen van mijlenver ruiken.

Wildbeheerder CapeNature machtigt gemeenten om hun eigen bavianenpopulaties te beheren, in lijn met een landelijke natuurverordening. De gemeenten mogen de dieren zodoende vangen, verplaatsen en euthanaseren.

Jenni Trethowan van dierenwelzijnsorganisatie Baboon Matters houdt de bewegingen van alle bavianentroepen in en rond Kaapstad nauwlettend in de gaten. Ze ziet de dieren almaar vaker de dorpen en steden in trekken. “Ze zijn gewend geraakt aan snel lonend voedsel in afval en er wordt veel gebouwd.” En met die verstedelijking komt het afval. “Op de stortplaats in Caledon (zo’n twee uur rijden, KvV) komen de bavianen zodra de vuilstortwagens weg zijn om eten te zoeken.”

Heeft een baviaan maar genoeg strafpunten dan riskeert hij te worden ingeslapen

Vrijwilliger Luana Pasanisi wijst. Daar, de tuin van een riante villa, ligt de bosrand. “Dat was de oorspronkelijke habitat van de troep.” Pasanisi kwam hier twintig jaar geleden wonen, toen de bavianentroep in Simonstad nog klein van omvang was en zich weinig liet zien. Een heel andere wereld. “Er zwommen haaien en ’s nachts, als het heel stil was, kon je de walvissen adem horen halen. Die kwamen hier om hun jongen te zogen. Het was net of ik in een documentaire van National Geographic leefde.” Haaien zwemmen hier niet meer, de walvissen laten Simonstad tegenwoordig aan zich voorbijgaan.

Met name de nieuwe bewoners (“die willen ongestoord oud worden op een ongerept stukje grond”) schijnen hinder te ondervinden van de bavianen. Pasanisi kent de problemen heus wel, haar eigen dak moest onlangs nog worden gerepareerd. Maar, legt ze uit, elke melding bij de autoriteiten is een aantekening, en als een baviaan maar genoeg strafpunten heeft, riskeert hij te worden ingeslapen. Ze spreekt van criminalisering en probeert haar buren daarvan te overtuigen; niet altijd met succes. “Deze mensen zijn zo bevoorrecht. Ze zien liever een baviaan doodgaan dan dat ze hun plastic afval goed opbergen. Ik snap het niet, als je zo nodig op een steriele plek wil leven, ga dan in Europa wonen.”

Villa’s en marinebarakken. Beeld Ashraf Hendricks
Villa’s en marinebarakken.Beeld Ashraf Hendricks

Een simpele oplossing is volgens Pasanisi de baviaanbestendige afvalbak. Jaren geleden alweer plaatste de gemeente er een aantal in Simonstad, op haar aandringen, maar die zijn nooit vervangen. Dus zette Pasanisi zelf twee gekooide manden neer: een in haar straat en een in het centrum van Simonstad.

Verantwoordelijkheid van de mens

Geld verdient Pasanisi (haar werk voor de bavianen is vrijwillig) met de verkoop van baviaanbestendige broeikassen, samen met haar broer. Die is erg ziek dus de verkoop ligt voorlopig stil. “Wat het werk nóg slopender maakt, is het besef dat niemand het iets kan schelen.” Waar ze het allemaal voor doet? “Kijk hoe idyllisch het hier is. Het bestaat nog. Het is de verantwoordelijkheid van ons mensen om de ecologie zo divers mogelijk te houden. Ik wil geen getuige zijn van de ondergang van een hele diersoort.”

Maar haar verdiensten, en die vele anderen, zijn vooralsnog een druppel op een gloeiende plaat. De bavianenpopulatie van Kaapstad krimpt.

Vanaf een Victoriaanse veranda kijkt een bewoonster – Dita Newman (66, taaie dame met sigaret) – vertederd naar de vlooiende aapjes op de barak. “Ze zijn zo komisch.” In de dertig jaar dat Newman hier woont, heeft ze nooit problemen gehad. Ach, ze jatten zo nu en dan iets, en de kleintjes willen nog weleens met de hond spelen, die heel oud is en dan geweldig begint te blaffen – maar problemen, nee hoor. Newman beaamt wat Pasanisi eerder zei. “Het zijn vooral de nieuwe bewoners, die willen hun percelen smetteloos houden.” Hoe het verder moet? “Er is geen haalbare oplossing. Uiteindelijk zullen ze allemaal worden vermoord.”

Lees ook:

De wildernis moet terugkeren in Zuid-Afrika, dus gaat het natuurbeleid volledig op de schop

De natuur moet weer op de eerste plaats komen, vindt de Zuid-Afrikaanse minister van bos, visserij en milieu, Barbara Creecy. Met nieuw beleid wil ze de wildernis weer laten terugkeren in haar land.

In hoeverre hebben maatregelen effect voor bedreigde diersoorten?

Naast de rode lijst voor bedreigde soorten is er nu ook een groene lijst. Die laat zien in hoeverre beschermende maatregelen effect hebben. Dat geeft een beter beeld van de biodiversiteit.

Duivenoverlast splijt Heerlen. Dus moeten de duiven aan de pil

Van een voederverbod trekken de Heerlenaren zich weinig aan. Om de duivenoverlast in het centrum te beperken, gooit de gemeente het daarom over een andere boeg.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden