null Beeld

ColumnVincent Dekker

In de duinen bij Petten groeien de groenste zonnepanelen

Redactie Trouw

Zonnepanelen leveren groene energie. Maar zijn ze zelf wel groen? In grote lijnen zeker. Maar volgens TNO (onderzoekscentrum voor de energietransitie) in Petten kan het nog beter. Letterlijk en figuurlijk.

Verscholen in de duinen bij het Noord-Hollandse Petten staan plompverloren twee flinke kantoorkolossen. Het rechter oogt wat gedateerd, het linker ziet er heel modern uit. De gevels van beide gebouwen zijn behangen met zonnepanelen. Op het oude gebouw is dat overduidelijk, bij het nieuwe zoek je vergeefs naar de traditionele blauw/zwarte vlakken.

Het oude (rechts, met traditionele zonnepanelen voor de gevel) en het nieuwe lab van TNO in Petten. De naam TNO en het kunstwerk eronder kunnen met zonnepanelen gevormd worden. Beeld Vincent Dekker
Het oude (rechts, met traditionele zonnepanelen voor de gevel) en het nieuwe lab van TNO in Petten. De naam TNO en het kunstwerk eronder kunnen met zonnepanelen gevormd worden.Beeld Vincent Dekker

“Zie je dat grote grijze schuine vlak?”, vraagt Henny Welleman. “Dat zijn allemaal zonnepanelen. Het lijkt alsof ze doorschijnend zijn en je de beige gevelplaten erdoorheen ziet. Maar dat is niet zo. De panelen hebben kleuren gekregen die dat effect veroorzaken. En daarnaast zie je boven de deur de naam TNO groot met een gekleurd kunstwerk van Marjan van Aubel eronder. Ook dat kunnen we met zonnepanelen maken.”

Solar Lab

Welleman is research manager van de afdeling zonne-energie en we staan voor haar nieuwe onderzoekslaboratorium, vernoemd naar de vroegere directeur in Petten Harry van den Kroonenberg. Het TNO Solar Lab is dit najaar feestelijk in gebruik genomen. Met name de provincie Noord-Holland tastte er flink voor in de buidel, met een bijdrage van 14 miljoen euro. Met dat en een grote investering van het ministerie van EZK zijn grote installaties aangeschaft voor het testen en onderzoeken van bestaande panelen, alsook voor het ontwikkelen en op kleine schaal produceren van nieuwe typen panelen.

De gevel van het nieuwe lab bestaat voor de helft uit zonnepanelen: het grijze vlak. Ze lijken doorzichtig, maar in feite zijn het kleuren die voor dit effect zorgen. Beeld Vincent Dekker
De gevel van het nieuwe lab bestaat voor de helft uit zonnepanelen: het grijze vlak. Ze lijken doorzichtig, maar in feite zijn het kleuren die voor dit effect zorgen.Beeld Vincent Dekker

Voor de liefhebber is Petten een soort snoepwinkel. Zoals de buitenkant van het gebouw al laat zien kunnen er panelen in alle kleuren en dessins worden gemaakt. Ook boven op het dak staat daar een mooi voorbeeld van: een groen paneel, letterlijk. Het lijkt nog het meest op een luchtfoto van een oerwoud, of een close-up van een veldje met mos. Het paneel is driehoekig, want ook de vorm is tegenwoordig variabel.

Niet plat

Een paar verdiepingen lager toont Welleman een halve bol, vol zonnecellen. Het is een soort proeve van bekwaamheid, om te laten zien dat zonnepanelen niet altijd plat hoeven te zijn. Voor een praktische toepassing van dat idee stapt de onderzoeksleider een paar meter opzij: daar staat een paneel van anderhalf bij twee meter dat licht gebogen is. Zo ziet het dak van de zonneauto Lightyear One uit Eindhoven er ongeveer uit. De zonnepanelen die de Lightyear straks een rijbereik van honderden kilometers geeft, zijn mede in Petten ontwikkeld.

Research manager Henny Welleman bij een gebogen zonnepaneel. Die techniek maak het mogelijk om daken van zonne-auto's van panelen te voorzien. Beeld Vincent Dekker
Research manager Henny Welleman bij een gebogen zonnepaneel. Die techniek maak het mogelijk om daken van zonne-auto's van panelen te voorzien.Beeld Vincent Dekker

In weer een andere hoek van het laboratorium wordt gewerkt aan superefficiënte panelen. Welleman: “Je kunt zonnecellen stapelen. Zo ontwikkelen we hier tandemcellen die een bovenlaag van perovskiet hebben met daaronder meer traditioneel kristallijn silicium. De twee benutten elk een ander deel van het licht en halen samen zo meer stroom uit dezelfde hoeveelheid licht. En je kunt verder gaan: twee lagen perovskiet op één laag silicium. We halen in het laboratorium nu al een rendement van 29 procent. TNO is wereldrecordhouder...”

Printen

TNO heeft in Eindhoven ook nog een afdeling die zich met zonne-energie bezighoudt. Daar worden samen met andere instituten en bedrijven onder meer zogeheten dunnefilm-zonnecellen ontwikkeld, die op een soort plastic laag geprint kunnen worden en daardoor heel weinig wegen en buigzaam zijn. In een klimaatkamer in Petten herken ik volgens mij een testpaneel van Solarge, een Nederlandse startup die op basis van TNO-technologie lichtgewicht panelen gaat maken. Welleman laat in het midden van wie het testpaneel is; klantgegevens zijn vertrouwelijk.

Een groen paneel ligt op het dak van het Solar Lab in de zon om getest te worden op onder meer het rendement. Beeld Vincent Dekker
Een groen paneel ligt op het dak van het Solar Lab in de zon om getest te worden op onder meer het rendement.Beeld Vincent Dekker

Zonnepanelen ontwikkelen en testen gaat over techniek. Maar in Petten wordt niet alleen naar de technische kant van zonne-energie gekeken. Ook de invloed van panelen op de natuur onder en rond die panelen is onderwerp van onderzoek. Samen met bedrijven en de Wageningse Universiteit wordt bekeken wat bijvoorbeeld een zonneweide, een weiland vol panelen, met het gras of andere begroeiing onder de panelen doet. Ook zijn er al drijvende panelen, onder meer in het Oostvoornse Meer, waarvan je wilt weten of die de planten en de vissen in het water in de weg zitten of juist de verspreiding ervan stimuleren. Want ook op die manier moeten zonnepanelen groen worden, vindt Henny Welleman met haar team in Petten.

Circulair

En om de groene kant van de Pettense panelen maar helemaal rond te maken: het lab in Petten werkt samen met DSM, Mat-tech en de Nederlandse panelenfabrikant Exasun aan het circulair maken van zonnepanelen. Exasun levert achterkanten van glas in plaats van kunststof, DSM en TNO hebben een zogeheten hechtfolie ontwikkeld zonder schadelijk PFAS en Mat-tech zorgt ervoor dat er ‘gesoldeerd’ kan worden zonder giftig lood. Bij de nieuwe panelen moet straks 95 procent van de materialen hergebruikt kunnen worden.

In Nederland worden ook commercieel zonnepanelen gemaakt, zoals door Exasun, maar op dat terrein zijn we een vrij kleine speler. Als het om de technologie voor zonne-energie gaat, spreken we echter een aardig woordje mee. Dat is mede te danken aan het onderzoekscentrum in de duinen bij Petten. Als u over vijf of tien jaar een auto koopt met zonnepanelen rondom, dan weet u nu aan wie u die gratis groene stroom voor vele kilometers rijplezier te danken heeft.

In zijn weblog ‘Vincent wil zon’ belicht Vincent Dekker innovaties en ontwikkelingen op het gebied van groene energie, dichtbij en ver van huis. Lees meer afleveringen op trouw.nl/vincentwilzon. Vincent Dekker heeft nu ook podcast, onder meer over zonnepanelen - beluister die via deze link of zoek hem op via de bekende kanalen.

Lees ook:

Europese steun voornieuwe Nederlandse batterij

LeydenJar, een Nederlandse startup belooft auto- en vliegtuigbatterijen 50 procent extra energie te geven. En dus ook de helft meer kilometers. Mede dankzij Pettense technologie en Brusselse steun konden ze vorig jaar een proeffabriek openen.

* Erratum 24-11-2021: In de intro stond aanvankelijk dat TNO in Petten een onderzoekscentrum voor zonne-energie heeft, maar het is breder: er wordt onder meer ook onderzoek voor windenergie verricht en voor de energietransitie in het algemeen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden