In het Vallombrosawoud deed de natuur het werk na een storm in 2015. De dennenbomen verdwenen, de originele loofbomen kregen weer een kans. Vallombrosa, Noord-Italië.

FotoreportageEcocorridor

In beeld: van de Veluwe naar de Apennijnen door de Europese ecocorridors

In het Vallombrosawoud deed de natuur het werk na een storm in 2015. De dennenbomen verdwenen, de originele loofbomen kregen weer een kans. Vallombrosa, Noord-Italië.Beeld Alex Kemman

Europese natuurgebieden moeten straks aan elkaar verbonden zijn zodat dieren zich ongestoord kunnen verplaatsen. Het is een belangrijk onderdeel van de Europese Green Deal waarvan woensdag details bekend worden. Fotograaf Alex Kemman brengt de Europese ecocorridors in beeld.

Alex Kemman

Op een warme zomerdag zwemt een groep van zeven edelherten door het Veluwemeer van Gelderland naar Flevoland. Oorspronkelijk komen ze uit de bossen van de Veluwe, maar daar is weinig eten te vinden. Ze steken het ecoduct (een viaduct dat bedoeld is voor wilde dieren) van Hulshorst over op zoek naar groenere weides.

De zwemmende dieren vormen een opvallend schouwspel. Zeker als je bedenkt dat de herten niet welkom zijn. De boeren in Hierden vrezen namelijk dat de dieren hun gewassen opeten. Met succes protesteerden ze tien jaar geleden tegen hun komst. Net als tegen een omvangrijk plan van natuurorganisaties en overheden om de natuur van de Oostvaardersplassen in Flevoland en de Gelderse grens met Duitsland aan elkaar te verbinden. Toenmalig staatssecretaris Henk Bleker schaarde zich in 2013 achter de boeren en trok de stekker uit het plan.

Dit is de plek waar de herten overstaken om van de Veluwe richting Hierden te geraken om erna door te gaan naar de Oostvaardersplassen. A28, Nederland. Beeld Alex Kemman
Dit is de plek waar de herten overstaken om van de Veluwe richting Hierden te geraken om erna door te gaan naar de Oostvaardersplassen. A28, Nederland.Beeld Alex Kemman

De edelherten werden de dupe. Niet helemaal overigens, want één van de ecoducten kwam er alsnog. Daar maken de dieren nu dankbaar gebruik van, net als van het Veluwemeer. Ze creëren hun eigen doorgang.

De kans is groot dat de belangen van de boeren en de dieren de komende jaren vaker zullen botsen. Aan beleid rondom natuurverbindingen ontkomt Nederland niet, zeker nu de Europese Green Deal een feit is. Daarin is afgesproken dat in 2050 de Europese Unie klimaatneutraal moet zijn. De komende tien jaar worden gigantische bedragen geïnvesteerd om dat doel te bereiken. Morgen presenteert de Europese Commissie een eerste concrete invulling van hoe de ambitieuze klimaatdoelstelling voor 2030 (55 procent CO2-reductie ten opzichte van 1990) bereikt moet worden.

Ook de ecoducten spelen een rol in die Green Deal. Want de verbinding tussen natuurreservaten is essentieel om de biodiversiteit te bevorderen, en dat levert weer een positieve bijdrage aan het terugschroeven van de CO2-uitstoot.

Op de Europese kaart zien de ecocorridors er uit als aderen die het continent voeden. Het zijn routes die dieren en planten gebruiken om te reizen en zich te verspreiden. Maar deze verbindingszones zijn ook de plekken waar het soms schuurt. Dit is waar boeren land moeten afstaan, of bedrijven een manier moeten vinden om zich aan te passen aan de natuur.

Schapen kunnen bijdragen aan biodiversiteit door bepaalde planten juist wel of niet te eten. Ook de kudde zelf vormt een ecologische verbinding doordat in de schapenvacht beestjes, sporen en zaden van de ene plek naar de andere worden gebracht. Epe, Nederland. Beeld Alex Kemman
Schapen kunnen bijdragen aan biodiversiteit door bepaalde planten juist wel of niet te eten. Ook de kudde zelf vormt een ecologische verbinding doordat in de schapenvacht beestjes, sporen en zaden van de ene plek naar de andere worden gebracht. Epe, Nederland.Beeld Alex Kemman

Dé Europese ecocorridor bestaat nog niet. Ieder land heeft eigen plannen om die verbindingszones aan te leggen. De een gaat daarbij verder dan de ander. Duitsland is ambitieus en wil 10 procent van het land bedekken met de groene zones. In Italië ontbreekt beleid, maar het land is wel één van de meest biodiverse lidstaten van de EU. Nederland doet het ecologisch gezien erg slecht.

Bomenplantage om het bos diverser te maken. Paltserwoud, Duitsland.

 Beeld Alex Kemman
Bomenplantage om het bos diverser te maken. Paltserwoud, Duitsland.Beeld Alex Kemman

Hoe zou zo’n netwerk van verschillende ecocorridors eruit zien? We volgen een potentiële verbindingsstrook van Nederland naar Italië. Van noord naar zuid, dwars over de landsgrenzen. Hoe bewegen de dieren en planten van het ene natuurgebied naar het andere?

Die vraag is niet eenduidig te beantwoorden. De ecocorridor verschilt nogal: van door mensen gebouwde wildtunnels, tot ecoducten en eekhoornbruggen, tot natuurlijke rustplekken voor trekvogels. Bergketens en rivieren kunnen ook aangemerkt worden als ecocorridor.

De reis begint in het zuiden van Limburg, het land van de korenwolf. De natuur wordt in dit deel van Nederland bevorderd door ongelijkmatig te maaien. Een wirwar van hekken is bedoeld om begrazing te sturen. Kleine knaagdieren verplaatsen zich langs slierten en geulen die door het land snijden. Deze stroken vormen ook biotoopjes voor insecten en kruiden.

Hoogspanningslijnen die worden ingezet als ecocorridor. Arlon, België.

 Beeld Alex Kemman
Hoogspanningslijnen die worden ingezet als ecocorridor. Arlon, België.Beeld Alex Kemman

De grens over naar België. Daar komen de belangen van grote bedrijven en die van de dieren samen: hoogspanningslijnen die parallel lopen met het ecologische netwerk. De netbeheerder werkt daar samen met ecologen om biodiversiteit te versterken. Het project wordt deels gefinancierd door de EU. Bloemen en planten worden voortaan niet meer platgemaaid, maar groeien volop onder de masten. Ook de jagers weten de hoogspanningslijnen te vinden. Ze staan opgesteld langs de open plekken onder de masten om op zwijnen en herten te schieten.

Een Europees ecologisch netwerk vraagt een gezamenlijke krachtsinspanning. En daar ontbreekt het nog wel eens aan. Aan de Grensmaas in België en Nederland leidt de gescheiden wetgeving soms tot vreemde taferelen. De halfwilde paarden uit Nederland die de rivier oversteken richting België worden teruggehaald en andersom. En als de paarden gewassen van boeren aan de andere kant van de grens opeten is aansprakelijkheid een ingewikkelde kwestie.

Een zogenoemde graft, een pre industriële manier van agricultuur, zorgt ervoor dat kleine (knaag)dieren zich kunnen verstoppen en verplaatsen. Zuid-Limburg, Nederland. Beeld Alex Kemman
Een zogenoemde graft, een pre industriële manier van agricultuur, zorgt ervoor dat kleine (knaag)dieren zich kunnen verstoppen en verplaatsen. Zuid-Limburg, Nederland.Beeld Alex Kemman
Door te grazen zorgen paarden voor open plekken waardoor grassoorten, bosjes en kruiden ruimte krijgen. Camargue, Frankrijk.

 Beeld Alex Kemman
Door te grazen zorgen paarden voor open plekken waardoor grassoorten, bosjes en kruiden ruimte krijgen. Camargue, Frankrijk.Beeld Alex Kemman
Vleermuis oversteekbrug. Neronde, Frankrijk.

 Beeld Alex Kemman
Vleermuis oversteekbrug. Neronde, Frankrijk.Beeld Alex Kemman

In de jaren tachtig speelden die landsgrenzen een nog prominentere rol. Wolven konden met geen mogelijkheid richting het westen trekken. Sinds de val van het IJzeren Gordijn verandert dat en neemt het aantal wolven in West-Europa toe.

Maar grensgebieden vormen niet enkel obstakels. Het zijn ook plekken waar meer ruimte is voor de natuur omdat industriële ontwikkeling vaak elders plaatsvindt.

Het Paltserwoud en de Noord-Vogezen, een grensgebied van Duitsland en Frankrijk, is een schoolvoorbeeld van grensoverschrijdende ecocorridors: ingedamde beekjes worden vrijgemaakt, diverse soorten bomen geplant en in het bos worden open plekken aangelegd.

De vele stuwdammen op de Rijn zorgden dat de zalm en andere trekvissen niet meer naar de paaigebieden konden. De vispassage zorgt ervoor dat de vissen zich alsnog stroomopwaarts kunnen verplaatsen. Gambsheim, Frankrijk. Beeld Alex Kemman
De vele stuwdammen op de Rijn zorgden dat de zalm en andere trekvissen niet meer naar de paaigebieden konden. De vispassage zorgt ervoor dat de vissen zich alsnog stroomopwaarts kunnen verplaatsen. Gambsheim, Frankrijk.Beeld Alex Kemman
Kunstmatig kanaal bij de samenvloeiing van de Rhône en de Durance. Dit kanaal vormt een helofytenfilter en daarnaast is het gebied hier een belangrijke plek voor vogels om te rusten tijdens de trek. Rivieren vormen belangrijke natuurlijke ecocorridors voor flora en fauna. Avignon, Frankrijk. Beeld Alex Kemman
Kunstmatig kanaal bij de samenvloeiing van de Rhône en de Durance. Dit kanaal vormt een helofytenfilter en daarnaast is het gebied hier een belangrijke plek voor vogels om te rusten tijdens de trek. Rivieren vormen belangrijke natuurlijke ecocorridors voor flora en fauna. Avignon, Frankrijk.Beeld Alex Kemman

Verder naar het zuiden ligt de vispassage in de Rijn. Deze is bedoeld om de vismigratie te bevorderen en hindernissen als gemalen en dammen te omzeilen. Metalen bakken die telkens iets hoger in het water staan, leiden de vissen omhoog zodat ze gemakkelijk een stuwdam kunnen ontwijken.

De uitlopers van de Apennijnen bij Florence. De Apennijnen vormen een grote natuurlijke ecocorridor van Noord naar Zuid Italië. Prato, Italië.

 Beeld Alex Kemman
De uitlopers van de Apennijnen bij Florence. De Apennijnen vormen een grote natuurlijke ecocorridor van Noord naar Zuid Italië. Prato, Italië.Beeld Alex Kemman

In het Italiaanse Vallombrosawoud planten ze in tegenstelling tot het Paltserwoud juist geen nieuwe bomen. Daar doet de natuur het werk. Tijdens een grote storm in 2015 werden bijna twintigduizend bomen in een nacht omver geworpen. Dat bleek een zegen. Het bos was namelijk een monocultuur geworden. Lokale monniken hadden er eeuwen terug uitheemse dennenbomen geplant, maar toen zij stopten met de houtkap verdrievoudigde het aantal zilversparren. Door de schaduwen van de dennen groeide er nauwelijks iets in het bos.

De beheerders van het Vallombrosabos besloten na de storm tot een radicaal experiment: niks doen. Het bos werd aan zijn lot overgelaten. Op de lege plekken ontsproten allemaal inheemse soorten. De voormalige bosplantage is nu een stuk biodiverser dan voorheen.

null Beeld Louman & Friso
Beeld Louman & Friso

Dit project werd ondersteund door het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten, Message in a Photo en het Postcode Loterij fonds voor Journalisten

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden