In Arnhem zet groenafval de bus in beweging

Een bus die op biogas rijdt, in dit geval rond Goes op Walcheren. Foto: Arie Kieviet

Biogas geldt als de milieuvriendelijkste transportbrandstof. Stadsregio Arnhem-Nijmegen wil daarom dat de bussen in 2013 overschakelen op dit organische gas uit regionaal groente-, tuin- en fruitafval. Kenners juichen, maar wel zachtjes: "Het blijft een niche."

Ze zijn tijdig gewaarschuwd, busbedrijven met interesse in het stad- en streekvervoer van de regio Arnhem en Nijmegen. Dieselbussen zijn in de concessieperiode 2013-2023 verboden in twintig Gelderse gemeenten. Trolleybussen en aardgasbussen mogen wel, maar wie op biogas gaat rijden - het liefst uit eigen streek - krijgt een streepje voor. Want met gassen uit organisch materiaal dring je de CO2-uitstoot enorm terug.

Een 75 procent lagere uitstoot van regiobussen is het streven van de Stadsregio Arnhem-Nijmegen, die het openbaar vervoer aanbesteedt in centraal Gelderland. Met biogas zijn zulke hoge percentages mogelijk. In Nederland zou de stadsregio het eerste gebied zijn waar bussen feitelijk op groen gas gaan rijden. Want de 43 'groene gasbussen' van Connexxion die in Midden-Zeeland rondrijden, zijn administratief groen. Ze rijden op gas uit het aardgasnetwerk waaraan elders biogas is toegevoegd.

De Stadsregio Arnhem-Nijmegen wil een stapje verder gaan door fossiele brandstof voor een groot deel te vervangen door organische brandstof. Dat experiment kent veel haken en ogen. In actuele debatten over de biogasproductie (zie kader 'Top of flop') speelt een rol dat er onvoldoende leidingen en tankstations zijn. Zo bepleit de provincie Gelderland nu rijkssteun voor het project Biogasinfrastructuur Oost-Nederland. De beschikbaarheid van het biogas kan een probleem worden.

Maar daar wil het stadsregiobestuur een regionale troefkaart inzetten. Het afvalbedrijf ARN in Weurt, in handen van Nijmegen en randgemeenten, zou biogas kunnen gaan maken van het groenafval van particuliere huishoudens. Het bestuur van ARN maakte vorige week de bouw bekend van een nieuwe gft-vergistingsinstallatie in Weurt die biogas zal produceren. ARN en de (veel grotere) stadsregio denken hardop over de ideale bestemming van dit groene gas: regionale bussen.

Met 38 miljoen kilo gft uit Nijmegen en randgemeenten zouden regionale bussen 38 miljoen kilometer kunnen rijden, rekent het stadsregiobestuur zich al rijk. Zou er een extra stroom gft binnen te halen zijn voor ARN, bijvoorbeeld uit Arnhem en buurgemeenten, dan kan de capaciteit worden uitgebreid naar 70 miljoen kilogram groenafval en dus 70 miljoen kilometer busvervoer. Een continue en gratis afvalstroom uit eigen streek in eigen hand: het lijkt ideaal. Waarom stapt niet heel Nederland over op biogas?

Biogas als transportbrandstof is relatief nieuw. Pas sinds enkele jaren kan de kwaliteit ervan op aardgasniveau worden gebracht. Steeds meer bussen rijden op emissiearm aardgas, zoals de Nijmeegse stadsbussen. Overstap naar biogas is mogelijk. Biogas moet gezuiverd worden om dezelfde energiewaarde en brandstofkwaliteit te krijgen. Het wordt daardoor wel duurder. In de wereld van biobrandstoffen zijn meer mogelijkheden (zie kader over biobrandstoffen). Maar wie de uitstoot van fijnstof en CO2 snel en fors wil verminderen, komt bij biogas uit.

De moleculaire samenstelling van aardgas en biogas - voornamelijk methaan - is hetzelfde, vertelt Richard Smokers, strategisch adviseur duurzame mobiliteit van TNO in Delft. "De oorsprong van de koolstof verschilt", zegt hij. "Aardgas is van fossiele bron. Biogas is van jong plantaardig materiaal." Biogas ontstaat als bepaalde bacteriën op een zuurstofarme plek organische stoffen omzetten in methaan. Energieproducenten laten hen dat werk in vergisters doen. Dat zijn installaties die aangepast zijn aan het type afval dat vergist wordt, bijvoorbeeld van dierlijke (mest, slachtafval) of plantaardige oorsprong (gft).

Het ruwe biogas dat ontstaat, is niet geschikt om zomaar in een motor te stoppen. Of je past de motor aan of je veredelt het biogas. Via de nieuwste zuiveringstechnieken, waarmee TNO heeft geëxperimenteerd, kan biogas worden opgewerkt naar aardgaskwaliteit. Dat biogas kan in het aardgasnetwerk worden gepompt. Dan kun je, net als bij groene stroom thuis, groen gas afnemen via groencertificaten, zoals Connexxion in Zeeland doet.

Smokers is niet verrast dat de stadsregio Arnhem-Nijmegen voor biogas kiest. "Een logische stap", zegt hij. "In veel regio's rijden aardgasbussen vanwege de luchtkwaliteit. Maar met biogas bereik je heel snel een grote CO2-uitstootreductie.

"Toch: het blijft een nichetoepassing. De hoeveelheid beschikbare gft-afval is eindig en groeit niet mee. Dat is een nadeel."

ARN en de stadsregio houden dus een slag om de arm. Het streven is bussen op eigen biogas te laten rijden. Dan wil ARN voor de bedrijfszekerheid wel op extra gft kunnen rekenen uit andere regio's dan groot-Nijmegen. Blijkt dat economisch, technisch of praktisch onhaalbaar, dan zal ARN veredeld biogas in het aardgasnetwerk te stoppen. "We willen zelf geen groot tankstation worden voor streekbussen", zegt Harrie Arends, directiesecretaris van ARN. "Misschien zijn gasleidingen naar busremises nodig. Hoe dan ook: we gaan biogas maken."

Smokers stelt dat vervoerbedrijven flink zullen gaan rekenen. Biogasbussen kunnen duurder uitvallen in aanschaf en onderhoud. Wie toch kiest voor aardgasbussen en betaling van het biogasaandeel in gemixt gas, betaalt extra voor biogasveredeling. Dat betaalt zich terug in lagere emissies. Richard Smokers: "Biogas uit afval heeft wat betreft de CO2-kringloopketen mooie eigenschappen, het kan uiteindelijk tot bijna 100 procent reductie leiden."

Biogas: top of flop?

Biogas leidt tot veel discussie. Aan de gaskwaliteit ligt het niet. Die is vergelijkbaar met die van fossiel aardgas. Maar de gaswinning uit organische materialen kan economische en ethische zorgen veroorzaken. Het gas ontstaat via een vergistingproces van dierlijke en/of plantaardige materialen.

Biogaswinning wordt vaak onrendabel door veel te dure grondstoffen, zeiden biogasproducenten en de Rabobank de afgelopen weken. Waarom financiert dezelfde Rabobank Rijk van Nijmegen dan toch een nieuwe biogaswinning in Weurt, à 15 miljoen euro?

Omdat het ene biogas het andere niet is. Biogas is een verzamelnaam voor gassen van organische oorsprong. Elke afvalstroom kent zijn eigen types vergisters.

Veel vergisters draaien op een mengsel van fiftyfifty mest en restproducten (groenafval, oude koekjes, landbouwgewas). Naast de hoge prijzen voor de energierijkste grondstoffen (vetten) voor deze co-vergisters, zijn er ethische bezwaren. In Gelderland is de Partij voor de Dieren kritisch. Willen vegetariërs nog wel met bussen reizen die rijden op gas uit slachtafval?

De vergister in Weurt lijkt probleemlozer: die draait alleen op de inhoud van particuliere gft-kliko's: gratis afval met soms een kipkluifje.


Biogas en andere biobrandstoffen


Er zijn veel milieuvriendelijke transportbrandstoffen. Alle gaan ze de uitstoot van broeikasgassen en roetdeeltjes tegen. Er zijn drie hoofdsoorten: fossiel, organisch en gecombineerd.

Vervoerders zetten steeds vaker bussen in, die rijden op emissiearm (fossiel) aardgas. Arnhem staat bekend om de roetvrije trolleybussen die rijden op elektriciteit van gemixte oorsprong. Enkele voorbeelden van organische brandstofsoorten zijn: bio-ethanol (van suikers uit biomassa), biodiesel (uit plantaardige olie of diervetten), plantaardige (koolzaad)olie en biogas uit organische vergisting.

Met biobrandstoffen is de uitstoot van broeikasgas- en roet 90 procent minder dan diesel. Er komt door verbranding geen extra CO2 in de atmosfeer. Van organisch afval wordt biobrandstof gemaakt, waarvan bussen CO2-uitstoten die eerder al eens door planten werd opgenomen. De kringloop is compleet als er van planten organische producten worden gemaakt: grondstof voor bioafval en dus biobrandstof.

Hoe emissievriendelijk een biobrandstof netto is, hangt af van het gebruik van fossiele energie en kunstmest om biobrandstofgrondstoffen te maken. Biogas uit gft-afval scoort daarin heel goed, biogas uit kunstmest minder.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden