De groene gids

Ik wil verantwoord consumeren. Moet ik dan biologisch gaan eten?

Biogroenten in de supermarkt. Beeld ANP XTRA

Biologisch eten is in opmars. Maar duurzamer is het niet per se. En voor de gezondheid maakt het weinig verschil.

Het gaat niet bepaald in sneltreinvaart, maar Nederlanders eten steeds meer biologische producten. De afgelopen tien jaar nam het bedrag dat we eraan besteden ieder jaar toe, in 2017 bijvoorbeeld met 5 procent. ‘Biologisch eten is milieuvriendelijk en gezond’, prijst een grote biowinkelketen aan. Dat is natuurlijk mooi. Maar betekent het dat biologisch eten dus leidt tot een duurzamere levensstijl?

“Ik zou zeggen van wel”, reageert Miriam van Bree, ‘manager kennis & innovatie’ bij de biologische ketenorganisatie Bionext. “Biologische voedselproductie legt weinig druk op de omgeving. Het is gericht op een gezonde bodem, die niet wordt uitgeput. Dieren in de biologische landbouw kunnen lekker naar buiten en hebben meer rust en ruimte om hun natuurlijke gedrag te vertonen.”

Wat heeft prioriteit?

Hanneke Muilwijk, onderzoeker bij het Planbureau voor de Leefomgeving nuanceert: “Het ligt er maar aan wat je verstaat onder ‘duurzaam’. De een denkt dan vooral aan dierenwelzijn, een ander misschien aan pesticidengebruik. Maar je kunt ook kijken naar uitstoot van broeikasgassen, naar landgebruik of de aanblik van het landschap. Op al die zaken heeft voedselproductie invloed. Maar ze kunnen onderling op gespannen voet met elkaar staan. Vrijeuitloopvarkens kunnen bijvoorbeeld meer natuurlijk gedrag vertonen, maar ze leveren ook meer ammoniak op, wat nadelig is voor de natuur. Als consument kun je bepalen wat je belangrijker vindt, en daar invloed op uitoefenen door te kiezen voor bepaalde producten.”

Als iemand nu biologisch gaat eten, op welk aspect van duurzaamheid heeft dat dan het meest effect? Muilwijk sluit zich aan bij Miriam van Bree: door andere bestrijdingsmiddelen te gebruiken en geen kunstmest, is biologische landbouw milieuvriendelijker te noemen. Ook hanteren biologische boeren strengere normen voor dierenwelzijn.

Niet gezonder

De vraag naar biologische producten stijgt sneller dan de productie ervan, constateerde ABN Amro vorige week in een rapport over de biosector. De bank ondervroeg 300 consumenten, en de bijna de helft van hen dacht dat biologische producten gezonder zijn dan gangbare. Dat is een misverstand, zegt Corné van Dooren van het Voedingscentrum. “In het algemeen is niet aangetoond dat biologisch voedsel gezonder is dan gangbaar voedsel. Onderzoek naar individuele producten laat zien dat biologische producten in het algemeen minder resten van bestrijdingsmiddelen bevatten en soms minder nitraat dan gangbare producten. Maar zowel reguliere als biologische producten zijn veilig in gebruik.”

Dat biologisch eten gezonder is, is inderdaad nooit aangetoond, weet Miriam van Bree van Bionext. “Het is ook lastig te onderzoeken. Dan zou je lange tijd twee groepen mensen moeten volgen die alleen van elkaar verschillen in wel of niet biologisch eten. Maar wie biologische producten kiest, leeft sowieso vaak bewuster en gezonder. Wel is bijvoorbeeld aangetoond dat biologische melk meer omega 3 bevat dan melk van koeien die op stal staan.”

Minder ruimte

Als Nederlanders biologische producten kiezen, doen ze dat vooral bij zuivel, aardappelen en groente, volgens ABN Amro. Gezonder is dat dus niet per se. En of het duurzamer is? “Er zijn punten waarop de biologische landbouw minder scoort dan de reguliere”, zegt Hanneke Muilwijk van het PBL. “De opbrengst per hectare is lager. Daardoor heb je meer land nodig om dezelfde hoeveelheid eten te produceren. Dat betekent dat er minder ruimte voor natuur overblijft, als er wereldwijd op grote schaal overgeschakeld wordt op biologische landbouw.”

Miriam van Bree kent het argument dat biologische voedselproductie meer landgebruik vergt. “Maar ik vind het niet zo’n goede maatstaf om te kijken hoeveel kilo product er van een hectare kan worden gehaald. Hoe gezond de bodem blijft en hoeveel koolstof die kan vastleggen, lijkt me belangrijker. Als landbouwgrond uitgeput raakt, heb je weer nieuwe landbouwgrond nodig, dat is echt niet duurzaam. En als het gaat om efficiënt grondgebruik: waarom telen we dan massaal biomassa of zetten we zonnepanelen in weilanden in plaats van voedselgewassen?”

Hanneke Muilwijk: “Hoe duurzaam je eetpatroon is, hangt echt af van wat je zelf belangrijk vindt. Als je wilt dat je menu zorgt voor zo min mogelijk uitstoot van broeikasgassen, zou je zelfs beter een gangbare kip kunnen eten dan een biologische. Een gangbare kip heeft korter geleefd en minder voer nodig gehad en heeft dus voor minder uitstoot gezorgd. Dat zou je duurzamer kunnen noemen. Maar dan moet je minder dierenwelzijn voor lief nemen.”

Op de site van het PBL staat een overzicht wat de keuze voor bepaalde eetpatronen betekent voor het milieu. “Het is niet alles of niks”, zegt Hanneke Muilwijk. “Je kunt ook een deel van je menu biologisch doen. Maak voor jezelf de beste keus.”

Miriam van Bree weet wel wat ze kiest. “Biologisch. Ik zeg: doen.”

De rubriek ‘Groene Gids’ beantwoordt praktische vragen over milieubewust(er) leven. Eerder verschenen afleveringen leest u terug in dit dossier. Heeft u een praktische vraag over milieubewust(er) leven? Mail naar: groenegids@trouw.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden