Advies PBL

Houtsnippers schrappen als energiebron? Die luxe heeft Nederland niet

Houtsnippers in een biomassacentrale.Beeld ANP

Helpt biomassa om de klimaatdoelen te halen? Nee, zeggen critici. Maar in een nieuw advies krijgt het kabinet gelijk: Nederland kan niet zonder deze alternatieve energiebron.

Nederland heeft niet de luxe om biomassa, zoals houtsnippers, te schrappen als alternatieve energiebron. Met alleen windmolens en zonnepanelen lukt het niet om van olie, gas en kolen af te komen. Althans, dat zou een ‘risicovolle strategie’ zijn, waarbij niet zeker is dat iedereen op de lange termijn ’s winters een warm huis zal hebben.

Dat stelt het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) vandaag in een advies aan het Rijk. Het advies om biomassa te gebruiken komt als geroepen voor het kabinet. Het landelijk klimaatakkoord leunt voor een belangrijk deel op deze pijler. Daarin staat dat veel huizen en bedrijven in 2030 warmte kunnen krijgen van energiecentrales die buitenlandse houtstukjes stoken, zoals Vattenfall wil doen in de biomassacentrale in Diemen.

Houtsnippers uit het buitenland halen voor Nederlandse energieproductie is omstreden, weet het PBL. Toch is import de enige optie, wil Nederland flink met biomassa aan de slag. “Nederland kan nooit in de eigen biomassabehoefte voorzien”, zegt Bart Strengers, de schrijver van het PBL-rapport. Nu al halen energiebedrijven vrachtladingen houtpellets uit Oost-Europa en Noord-Amerika, meestal per schip. 

Op zichzelf niet vreemd, oordeelt Strengers. “We importeren allerlei producten, zoals cacao en olie. Waarom biomassa niet?” Wel vraagt import om extra maatregelen die fraude, landroof, ecologische schade, bodemuitputting, mensenrechtenschending, of kap van oerbos uitsluiten. Stevige duurzaamheidseisen, voorzien van controle, protocollen en toezicht zijn daarvoor nodig.

Actiegroepen tekenen bezwaar aan

Het advies gaat niet voorbij aan de bezwaren van critici. Tekenen van schade als gevolg van biomassateelt in het buitenland, die milieuorganisaties nu al zien, moeten inderdaad beter onderzocht worden, stelt het PBL. Er moet een onafhankelijk onderzoek komen naar mogelijke misstanden bij bomenoogst voor biomassa. Verontruste milieuclubs moeten ‘serieus worden genomen’. Of berichten over het verhakselen van volledige bossen of over misstanden in bosbouw kloppen, kan het PBL niet overzien. Ook de klacht dat biomassateelt de lokale biodiversiteit schaadt, moet niet worden weggewuifd, vindt het PBL. Dit geldt als ‘reëel risico’.

Allerlei soorten biomassa

Biomassa is meer dan een lading houtstukjes. Het is een containerbegrip, waar tientallen natuurlijke materialen onder vallen. Slib, kliekjes, visresten, mest, tuin- en snoeiafval, bietenpunten, maïsbladen gelden bijvoorbeeld ook als biomassa. “Er is een complexiteit van jewelste”, zegt klimaatadviseur Jan Paul van Soest, een van tientallen experts het PBL raadpleegde. Van Soest stelt dat het debat over biomassa bijna alleen over houtstook gaat. Hij pleit voor een discussie die gelaagder is, zonder dat mensen simpelweg ‘voor’ of ‘tegen’ zijn. Biomassa gebruiken als grondstof in de industrie, voor groen gas in huizen of biobrandstof voor schepen, kan soms prima, zegt hij.

Wanneer het Rijk de duurzaamheid van biomassa goed waarborgt, kan draagvlak ontstaan, stelt het PBL. Maar de illusie dat tegenstanders ook fan worden, heeft hoofdauteur Strengers niet. Critici vinden het per definitie fout om bomen te oogsten en verstoken voor energie, omdat hierbij meer CO2 uit de schoorsteen komt dan bij gas en kolen. Dat teruggroeiende planten en bomen de CO2-uitstoot langzaam weer wegnemen, overtuigt hen niet.

En inderdaad: actiegroepen tekenen vandaag direct bezwaar aan. “Het PBL neemt het klimaatprobleem niet serieus”, stelt de Landelijke Federatie tegen Biomassa, een actiegroep die bovendien luchtvervuiling vreest. Die groep wil biomassaplannen snel geschrapt zien worden, net als bijbehorende subsidies.

Het langetermijnplan van kolencentrales om volledig op hout te laten draaien is wankel, nu het Rijk subsidie daarvoor wil bevriezen. Voor grote biomassacentrales, die uit biomassabronnen energie leveren aan warmtenetten voor gasloze huizen, blijft wel subsidie beschikbaar, net als voor allerlei kleinere bioketels.

Lees ook:
Reusachtige houtkachels leveren duurzame energie, maar zijn ook een bron van zorgen

Het PBL-onderzoek naar houtstook voor energieproductie werd in mei 2019 in gang gezet. Daar bleek dringend behoefte aan. Want terwijl bedrijven energiecentrales willen vullen met Nederlandse én buitenlandse snippers, leven er zorgen over het effect op luchtkwaliteit en milieu.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden