Vergroening

Hopelijk trekt bier de binnenvaartsector over de streep om op batterijen te gaan varen

Beeld Zes

Als auto’s via laadpalen kunnen worden opgeladen, waarom binnenvaartschepen dan niet? Een deze week opgericht consortium van bedrijven wil laadstations voor elektrische binnenvaart opzetten.

Maak het de binnenvaartschipper makkelijk om groen te varen. Even aanmeren, lege batterijen omruilen voor volle. En tien minuten later weer verder met de vracht. Op schone stroom, uit zon en wind. Zonder uitstoot van CO2, stikstofoxide of fijnstof.

Het klinkt zo eenvoudig dat de vraag opkomt waarom dit niet al de praktijk is in de Nederlandse wateren. Maar net als bij de introductie van de elektrische auto is het probleem: wie beweegt als eerste? Wie koopt een stroomwagen als er nog heel weinig laadpalen zijn? Wie investeert in laadpalen als er pas een handvol klanten is? Wie betaalt voor de infrastructuur?

Moeizame groene afspraken

De vergroening van de binnenvaart staat verwoord in de Green Deal die de overheid vorig jaar sloot met de scheepvaartsector en maritieme organisaties. Die afspraken zijn een uitwerking van het Klimaatakkoord. 

De Green Deal kwam vorig jaar moeizaam tot stand. Te veel tegengestelde belangen, verklaarde minister Cora van den Nieuwenhuizen. Aanvankelijk wilde ze er geen geld voor uittrekken, maar er kwam toch een potje van 15 miljoen euro, onder meer voor subsidie voor schonere motoren. 

De binnenvaart stoot jaarlijks rond de 2 megaton CO2 uit. Afgesproken is dat die uitstoot in 2030 40 tot 50 procent lager ligt dan in 2015. Minstens 150 schepen zijn dan voorzien van een elektrische aandrijflijn. In 2024 moet de uitstoot 20 procent lager liggen. Dit zijn geen harde doelstellingen waar sancties op staan, maar ‘ambities’.  De sector heeft beloofd de uitstoot van andere schadelijke stoffen terug te dringen zoals stikstofoxide en fijnstof. Die emissies moeten in 2024 10 procent lager liggen dan in 2015.

Vergeleken met vervoer over de weg is de binnenvaart relatief schoon. Een binnenvaartcontainerschip vervangt tientallen vrachtwagens. 

Diezelfde dilemma’s gaan op voor de binnenvaart, alleen dan ingewikkelder omdat er veel belangen in het geding zijn. Schippers, reders, verladers, klanten, havens, van wie komt het initiatief in een sector waar kosten een dominante factor zijn? Om die patstelling te doorbreken is het nieuwe bedrijf ZES opgericht door energieleverancier Engie, bank ING, Havenbedrijf Rotterdam en maritiem technologiebedrijf Wärtsilä. Samen met het ministerie van infrastructuur en waterstaat investeren zij 20 miljoen euro in vergroening van de binnenvaart.

De schipper betaalt alleen voor gebruik

Zes, ofwel Zero Emission Services, gaat een batterijsysteem opzetten voor de binnenvaart. Een binnenvaartschip met elektrische aandrijving heeft twee verwisselbare batterijcontainers nodig. Die zijn beschikbaar op laadstations langs het water. De energiecontainers worden opgeladen met schone, Nederlandse stroom uit zon en wind. De batterijen zijn, als ze even niet voor een schip nodig zijn, ook aan land bruikbaar als stabilisator voor het elektriciteitsnetwerk of om tijdelijke, lokale stroomvraag op te vangen. De schipper betaalt alleen voor gebruik: de stroom en de huur van de batterij.

“De schipper hoeft dus niet te investeren in de energiedrager”, legt Willem Dedden uit, directeur van ZES. “Het moet zo aantrekkelijk mogelijk zijn om het schip in ieder geval hybride te maken, dat het kan varen op diesel en stroom. Die bestaan ook al. Schippers moeten toch investeren in hun motoren omdat er strengere emissienormen komen. Een elektrische aandrijving installeren is dan niet heel veel duurder.”

Beeld Zes

Het eerste laadstation komt in Alphen aan den Rijn, op de route Zoeterwoude-Moerdijk. In Zoeterwoude staat de brouwerij van Heineken die 70.000 containers per jaar over water laat vervoeren. Heineken – en rederij CCT – wil dat zoveel mogelijk emissieloos gaan doen en heeft zich voor tien jaar aan het project verbonden. “We starten met korte trajecten”, zegt Dedden. “De bedoeling is om het netwerk van laadstations zo snel mogelijk uit te breiden, eerst met de lijn Amsterdam-Rotterdam-Antwerpen en een verbinding naar Nijmegen en later wellicht Duitsland. Nederland is hét binnenvaartland bij uitstek en kan met dit systeem de toon zetten.” Eind dit jaar zou het eerste schip met batterijen moeten gaan varen.

Eerst zien dan geloven

Dedden hoopt dat de eerste route met bier de wat behoudende binnenvaartsector kan overtuigen. “Het is: eerst zien, dan geloven. Dat is in principe een gezonde houding. Maar het nieuwe systeem gaat alleen werken als we zo snel mogelijk kunnen opschalen. Als schippers en reders mee gaan doen en bedrijven als Heineken zullen volgen met de vraag om uitstootvrij vervoer.”

De technologie van het batterijensysteem is zodanig gestandaardiseerd dat het breed bruikbaar is en voorbereid op de toekomst. Naar analogie van de mobiele telefoon: geen gehannes met verschillende stekkertjes en laders. Het systeem kan op den duur ook andere markten bedienen, zoals de personenvaart en sleepboten.

De capaciteit van batterijen ontwikkelt zich snel

Mocht waterstof of ammonia in beeld komen als middel om de batterijen van stroom te voorzien, dan kan dat ook, stelt Dedden. “De schipper hoeft dus ook niet over de technologie na te denken en daar een keuze in te maken. Daarnaast ontwikkelt de capaciteit van batterijen zich snel. Nu kunnen de containers ongeveer twee megawattuur opslaan, genoeg voor een enkele reis Alphen aan den Rijn-Moerdijk. Dat wordt snel meer hopen we.”

In 2030 zouden 150 containerbinnenvaartschepen op batterijen moeten varen, ongeveer een kwart van de markt in Nederland, dat is de doelstelling uit de Green Deal die de sector in 2019 met de Nederlandse overheid sloot (zie kader). Om dat te halen zijn 300 batterijcontainers nodig en 20 laadstations. Dedden wil ook provincies vragen geld in het project te investeren.

Lees ook:

Een hijskraan met een stekker

De bouwwereld staat te springen om werktuigen die geen vervuilende stoffen uitstoten. Een nieuwe, grotendeels elektrische hijskraan is een stap in de goede richting. ‘Dit is het begin van een nieuw tijdperk.’

De Hollandse binnenvaart zoeft straks op batterijen

Er moeten nog laadpunten komen. Maar als die er zijn, kunnen de eerste containerschepen volgend jaar al op elektriciteit over de rivieren varen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden