GROEN DOEN

Hoe verf duurzaam kan drogen door bindmiddel van sloophout

De oprichter van Fairf wil ‘de verfmarkt veranderen in een duurzame kleurervaring voor de consument’. Beeld Roza Schous

Verf moet vloeibaar zijn in de pot, maar opdrogen na het verven. Dat doet een bindmiddel. Levert sloophout een duurzaam bindmiddel op?

Fairf-oprichter Laurens van Dort ziet het als zijn missie om ‘de verfmarkt te veranderen in een duurzame kleurervaring voor de consument’. De zelfbenoemde kleurbaas stond in de Jonge Duurzame 100 van dit jaar en ontving de ASN Bank Wereldprijs 2018 in de categorie ­Natuur en Milieu. Van Dort laat zijn product maken in een fabriek die stroom opwekt met zonnepanelen. Ook draagt zijn bedrijf bij aan het project Favela Painting, dat bewoners van sloppenwijken in Rio de Janeiro een opleiding tot schilder aanbiedt.

Het duurzame element waar Fairf zich in het verfblik mee wil onderscheiden is het plantaardige bindmiddel van gerecycled sloophout, een claim die prominent aanwezig is op de website. Fairf gebruikt daarvoor ook papierafval. Het bedrijf claimt verder dat het amper vluchtige organische stoffen (VOS) gebruikt, oplosmiddelen die verdampen als de verf is aangebracht.

Geurloos

Fairf zegt dat ze geen meetbare concentraties VOS gebruiken, wat de verf nagenoeg geurloos maakt. Het product voldoet daarmee aan het Europees Ecolabel voor verf en vernis, dat wordt toegekend en gecontroleerd door Stichting Milieukeur. Fairf heeft ook het ­USDA keurmerk voor producten of verpakkingen met hernieuwbare grondstoffen, met de vermelding van ‘87 procent’. Dat betekent dat het koolstofgedeelte van de verf (dus exclusief water) grotendeels uit hernieuwbare grondstoffen bestaat.

Ten slotte heeft Fairf het Europees keurmerk voor binnenluchtkwaliteit, dat gaat over de uitstoot van schadelijke stoffen nadat de verf is opgedroogd. In de periode na het schilderen komen er geen dampen meer vrij die slecht kunnen zijn voor de gezondheid.

Experts zijn gematigd positief over het duurzame gehalte van Fairf. Ze zien in de keurmerken en de hernieuwbare bron van het bindmiddel genoeg reden om aan te nemen dat Fairf duurzamer is dan de meeste andere verfsoorten in de bouwmarkt.

Vaste laag

Om de claim over het bindmiddel op waarde te kunnen schatten, is het handig iets meer over zijn functie in verf te weten. Bindmiddelen zijn noodzakelijk, omdat ze ervoor zorgen dat de verf na het aanbrengen verandert in een droge, egale en vaste laag. Het bindmiddel moet in de pot echter vloeibaar zijn, zodat de verf met een kwast of roller aangebracht kan worden. Dat kan op verschillende manieren.

In traditionele lijnolieverf (op basis van vlas) is lijnolie oplosmiddel en bindmiddel tegelijk. De pigmenten zijn opgelost in de olie, die na het aanbrengen langzaam uithardt tot een vaste laag. In verven op terpentinebasis zitten kleurstof en plastic bindmiddel opgelost in terpentine (een VOS), die na het aanbrengen verdampt. Terpentineverf droogt veel sneller dan lijnolieverf, maar kan bij inademing tot ernstige hersenschade leiden.

Bij verven op waterbasis is terpentine als oplosmiddel vervangen door water. Het bindmiddel zit hierin als kleine plastic bolletjes opgelost, waar vaak een klein beetje VOS aan worden toegevoegd om te zorgen dat de verf mooi en egaal opdroogt en glans te geven. Water en VOS verdampen tijdens en na het verven. Sinds 2010 zijn de toegestane concentraties VOS vanwege de schadelijke gezondheidseffecten sterk verlaagd.

Kunsthars

In de meeste watergedragen verven is het bindmiddel van kunsthars op aardoliebasis. Fairf maakt het bindmiddel van gerecycled sloophout. Joris Sprakel, universitair hoofddocent fysische chemie aan de Wageningen Universiteit zegt dat de duurzaamheid vooral afhangt van hoe de grondstof tot stand komt.

“Grondstoffen van hernieuwbare bronnen zijn alleen duurzamer dan die van aardolie als voor de productie evenveel of minder water of chemicaliën nodig zijn. Het is altijd lastig dit soort duurzaamheidsclaims te controleren als bedrijven geen volledige openheid geven over hun productieproces. Dat kunnen ze vanwege concurrentieoverwegingen niet altijd doen.”

Rolf van Benthem, hoogleraar coating technologie aan de Technische Universiteit Eindhoven en verbonden aan chemieconcern DSM, sluit zich daarbij aan. Hij wijst erop dat Fairf niet zegt dat het bindmiddel uitsluitend van sloophout wordt gemaakt.

“Het enige bindmiddel dat je – alleen – van sloophout kunt maken, is micro- of nanokristallijn cellulose. Door een speciaal proces kunnen uiterst kleine cellulosevezels uit hout worden gewonnen, de overige bestanddelen van dat hout worden doorgaans verbrand. Om de cellulosedeeltjes opgelost te houden in water is echter wel een oppervlakte-actieve stof nodig, die weer wordt gemaakt van aardolie of eventueel palmolie. Als de oplossing vloeibaar genoeg is, heb je geen oplosmiddel of VOS nodig, maar wel conserveringsmiddel.”

Reststromen

Hoe Fairf precies in elkaar steekt, is dus onduidelijk. Kleurbaas Van Dort laat in tweede instantie weten (in tegenstelling tot de informatie op de site) dat het bindmiddel niet van gerecycled sloophout is gemaakt, maar van reststromen uit de hout- en papierindustrie, waaronder sloophout. Er zit geen cellulose in het bindmiddel en de verf bevat VOS noch conserveringsmiddelen, herhaalt hij. “Het bindmiddel doet de verf snel en geurloos opdrogen en maakt een breed kleurenpalet mogelijk. Bij andere, op biologische oliën gebaseerde, verven zijn meestal nog wel oplosmiddelen nodig om de verf smeerbaar te maken. Geelheid of vergeling van de verflaag is daarbij een probleem.”

Machiel van Westerhoven is directeur van Rigo Verffabriek en eigenaar van verfmerk Aquamarijn, een verf op lijnoliebasis. Hij heeft na jaren innoveren en investeren een lijnolieverf op waterbasis ontwikkeld. Een unicum, zegt hij, want deze verf combineert het relatief snelle opdrogen van waterverf met de natuurlijke oosprong van lijnolie. Van Westerhoven benadrukt eveneens dat veel afhangt van de manier waarop het bindmiddel in Fairf wordt gemaakt. “Als dat op een synthetische manier is, dus met technieken uit de petrochemische industrie, is het maar de vraag of de hernieuwbare grondstof zoveel uitmaakt.”

Van Benthem voegt daaraan toe dat bij het verwerkingsproces van het sloophout tot bindmiddel ook afval kan vrijkomen. Hij noemt watergedragen verf met plantaardige bindmiddel een heel andere technologie dan lijnolieverf. “Verf op basis van lijnzaadolie gaat buiten langer mee dan verf op basis van cellulose en geeft veel meer glans. Fairf verkoopt namelijk alleen matte en semi-matte verven. Daar staat tegenover dat verf van lijnzaadolie veel langzamer droogt.”

Groen Doen

In de serie Groen Doen worden als duurzaam aangeprezen producten kritisch bekeken. Lees hier meer afleveringen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden