Tekentips

Hoe teken je het beste de natuur?

Beeld Kim Veenman

Met zo’n mooie lente is gedwongen thuisblijven extra moeilijk. Maak van de nood een deugd en teken of schilder de planten en bloemen dichtbij huis. Twee natuurillustratoren, Janneke Brinkman en Kim Veenman, geven tips.

Janneke Brinkman: Eerst ontleed ik een bloem altijd helemaal

Beeld Christianne Keijzer

Botanisch schilder en microbioloog Janneke Brinkman-Salentijn (72) is bekend van haar bloemenillustraties. Haar aquarellen sieren agenda’s, kaarten, serviezen en dekbedden.

“Omdat ik mijn onderwerpen altijd lijfelijk voor me op tafel wil hebben, werk ik met de seizoenen mee. Zo heb ik twee weken geleden een paarse keizerskroon geschilderd en ben ik nu met groot hoefblad bezig.

“Ik maak eerst een schets met potlood, hardheid H of HB. Als ik tevreden ben, zet ik de tekening over op speciaal aquarelpapier. Voor het schilderen gebruik ik kwalitatief hoogwaardige aquarelpenselen met een scherpe punt. Bezuinig daar niet op! Begin met dikte vier voor het invullen van de kleur en dikte één voor de details. “Ik kan de Maestro-serie van Da Vinci aanbevelen.

Beeld Janneke Brinkman

“Om te zorgen dat mijn voorbeeld niet te snel verlept, gaan de bloemen ‘s avonds in de koelkast of op een andere koele plek.”

De heldere, tere kwaliteit van aquarel leent zich perfect voor het schilderen van planten

“Tijdens mijn studie biologie in Amsterdam vond ik het al heerlijk om alles wat op de snijtafel lag minutieus te tekenen. Maar het kwam niet in me op dat ik daar mijn werk van kon maken. Ik werd biologielerares op een middelbare school. Ik was al in de dertig toen ik besloot een aquarelcursus te volgen.

“Het was liefde op het eerste gezicht. Vanwege de heldere, tere kwaliteit van aquarel leent die verf zich perfect voor het schilderen van planten en bloemen. Hier wil ik mee verder, dacht ik. Mijn man Elco verklaarde me voor gek. ‘Je hebt toch een vak geleerd?’, zei hij. Maar in het botanisch schilderen komen biologie, mijn bloemenliefde en mijn gevoel voor kleur en compositie prachtig samen.

“Veertig jaar verder, teken en schilder ik nog bijna dagelijks. Inspiratie hoef ik nooit ver te zoeken. Ik haal bloemen uit mijn eigen tuin of ik stop tijdens wandelingen en fietstochten een plantje in mijn tas. Voor ik er daadwerkelijk mee aan de slag ga, ontleed ik een bloem altijd eerst helemaal. Zo weet ik precies of de stengel glad of harig is, hoe het blad aan de steel zit, hoe de blaadjes gevormd zijn en hoe de kleuren verlopen. Dat kan ik iedereen aanbevelen.

Beeld Janneke Brinkman

“Nog een paar tips. Als rechtshandige moet je ervoor zorgen dat het licht op je voorbeeld – en dus op je tekening – altijd van links komt. Doe je dat niet, dan werk je in de schaduw van je eigen hand en zie je niks. Voor linkshandigen geldt het tegenovergestelde.

“Maak als je gaat aquarelleren het stukje dat je wilt inkleuren eerst vochtig met alleen water. Als je daarna voorzichtig kleur toevoegt, loopt die er mooi in uit. Begin heel dun, je kunt later altijd laagjes toevoegen. En wacht tot de verf goed droog is voor je een nieuwe laag of details aanbrengt. Tot slot: blijf niet te lang aan je werk prutsen en poetsen. Het eerste wat je doet is vaak het mooist.”

Meer informatie: jannekebrinkmansalentijn.nl

Kim Veenman: Begin je net? Teken dan alleen met een balpen

Kim VeenmanBeeld Sharon Vos

Natuurillustrator, wetenschapscommunicator en bioloog Kim Veenman (32) tekent en schildert behalve op papier ook op haar iPad. Ze maakt illustraties voor tijdschriften zoals Buitenleven en voor natuurorganisaties en uitgevers.

“Tekenen begint met goed kijken. Welke vormen zie je? Dat is lastiger dan het lijkt, want je brein vult tijdens het tekenen vaak automatisch in hoe een viooltje, appel of bij eruit hoort te zien. Wat helpt, is om je voorbeeld op z’n kop te leggen. Zo kun je makkelijker puur naar de vormen kijken, zonder dat je er gelijk een beestje of bloempje in herkent.

“Begin je net? Teken eerst alleen met een balpen of fineliner. Je kunt dan niet gummen en dat is juist goed. Als je even doortekent, zie je dat iets al best mooi is. Kleur komt later, als je vormen goed in de vingers hebt.

“Wil je schilderen, gebruik dan niet alleen de pure kleur uit een tube of potje. Die is vaak nogal nep. Beter is om op een palet of een stuk papier kleuren te mengen. Als je aan felgroene verf uit de hobbywinkel een drupje geel of bruin toevoegt, zul je zien dat je een veel natuurlijker kleur krijgt.

Beeld Kim Veenman

“Zelf zat ik van jongs af aan met mijn neus in het gras, op zoek naar beestjes. Ik ben opgegroeid op een boerderijtje in Drenthe, met kippen, schapen, paarden en een heel grote tuin. Als kind liep ik daar al vol verwondering rond. Ik weet nog dat ik een keer kippe-eieren onder een lamp had uitgebroed. Dat uit zo’n gesloten schaal een levend wezentje kwam, dat vond ik ongelooflijk.

“Ik tekende al het tuinleven ook graag, maar tijdens mijn studie droogden mijn verfpotjes op. Tot ik in 2014 Instagram ontdekte. Daarop vond ik de prachtigste natuurillustraties. Veel makers legden stap voor stap uit hoe ze werkten. Geweldig vond ik dat!”

Voordeel: van digitaal schilderen krijg je geen vieze vingers

“Ik ging zelf aan de slag. In die tijd schreef ik regelmatig voor tijdschriften over natuur. Soms stuurde ik een illustratie mee om iets te verduidelijken. Eén redactie wilde die gelijk plaatsen. Zo leuk! Toen ben ik van illustreren mijn werk gaan maken.

“Hoewel ik nog steeds graag op papier werk, teken en schilder ik nu vooral digitaal, op mijn tablet. Het leuke daarvan is dat je makkelijk van alles kunt uitproberen. Bijvoorbeeld wat er gebeurt als je potlood en verf door elkaar gebruikt. En mooi meegenomen: je krijgt nooit vieze vingers.

“Er zijn veel gratis tekenapps, waar je een hele hobbywinkel aan materialen bij de hand hebt. Je kunt met je vingers tekenen, maar een stilus of tekenpen, speciaal voor een tablet, werkt beter. Zelf gebruik ik de betaalde Procreate-app op mijn iPad, en een Apple Pencil. Die is gevoelig: hoe harder je drukt, hoe dikker je lijn. Daardoor voelt hij net als een echt potlood of penseel.

Beeld Kim Veenman

“Als je niet weet hoe je moet beginnen, zoek dan online inspiratie of gratis lessen. Wat ik goede voorbeelden vind? De Britse Lizzie Harper laat in haar filmpjes zien hoe je bloemen en planten kunt aquarelleren. De Amerikaanse Wooly Pronto heeft handige filmpjes over het programma Procreate. Met hulp van dat soort mensen heb ik mezelf ook alles geleerd.”

Op 29 mei verschijnt het boek ‘Maak je eigen jungle. Meer dierenleven in je tuin’ van Katja Staring, met illustraties van Kim Veenman. Meer informatie: kimveenman.nl.

Lees ook: 

De Nederlandse fine fleur van de botanische kunst laat zich, eindelijk, zien

Levensechte kleuren en een verbluffende detaillering kenmerken het werk van botanische kunstenaars. Ze hebben zelfs een eigen internationale dag. Nederland doet dit jaar voor het eerst mee.

‘Ik kijk de vogel in zijn ziel en vang hem in een penseelstreek’

Illustrator Erik van Ommen houdt van vogels en na veertig jaar is die liefde nog altijd niet over. Met een enkele penseelstreek legt hij ze vast. ‘Als ik naar een vogel kijk, gebeurt er iets in mij, hij weet me te beroeren.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden