AnalyseCBS Monitor Brede Welvaart

Hoe staat Nederland ervoor? Overgewicht, te weinig groen, maar vol vertrouwen

Wat betreft natuur en milieu scoort Nederland onder de maat, vergeleken met andere Europese landen: alle maatstaven voor biodiversiteit staan in het rood, op eentje na.Beeld ANP

Om niet alleen te hoeven varen op harde economische groei in euro’s, brengt het CBS op verzoek van de Tweede Kamer voor de derde keer welzijn, gezondheid en milieu in kaart.

Het gaat over 2019 en de jaren daarvoor, toen de Nederlandse samenleving nog ‘gewoon’ functioneerde en de economie lekker kachelde. De Monitor Brede Welvaart zou, zo bekeken, nu eigenlijk meteen de la in kunnen. Wat moeten we ermee, nu alles anders is sinds het coronavirus huishoudt? Juist van alles, redeneert het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) dat deze monitor woensdag  uitbrengt. Het begrip brede welvaart is relevanter dan ooit: kwaliteit van leven telt nu meer mee bij het maken van beleid.

De thermometer in het welzijn van Nederland verschijnt nu voor de derde keer. Dat gebeurt op verzoek van de Tweede Kamer die meer in handen wil hebben dan alleen de harde cijfers over economische groei en werkgelegenheid. De monitor vertelt bovendien iets over de welvaart van toekomstige generaties Nederlanders en over het afwentelen van lasten op het buitenland.

Niet alles was hosanna

Terwijl de economie vorig jaar van Klaas Knot van De Nederlandsche Bank nog een 9 kreeg, is het niet voor alle aspecten van brede welvaart hosanna. Zelfs materieel valt er wat op het succes af te dingen: het bruto binnenlands product is sinds 1995 met 60 procent toegenomen, maar het beschikbaar inkomen van huishoudens steeg met 40 procent. Wat betreft natuur en milieu scoort Nederland onder de maat, vergeleken met andere Europese landen. 

Dat geeft te denken, omdat de behoefte aan groene ruimte door de coronacrisis ineens zo veel belangrijker is geworden. Het stikstofoverschot is een van de hoogste, het aandeel hernieuwbare energie een van de laagste. Alle maatstaven voor biodiversiteit staan in het rood, op eentje na. Nederland heeft bovendien voor zijn materiële welvaart relatief veel grondstoffen - zoals metalen - nodig uit zwakke landen die daar niet per se beter van worden.

‘Vertrouwen in instituties hoog’

Er gaat ook veel goed. Nederlanders zijn over het algemeen tevreden met hun leven, de huisvesting is in orde, ze hebben regelmatig contact met familie, vrienden en buren. Vergeleken met andere landen is het vertrouwen in andere mensen en instituties hoog. Al die aspecten van brede welvaart zijn van belang voor de omgang met de pandemie. De ‘intelligente lockdown’, die een groot beroep doet op de verantwoordelijkheid van het individu, heeft mede dankzij deze factoren tot nog toe gewerkt.

Beeld Brechtje Rood / Trouw

De rij indicatoren die het CBS hanteert, laat ook de zwakke plekken zien die juist in de coronacrisis zwaarder tellen. Zo staat Nederland wat betreft gezondheid in de middenmoot, vergeleken met andere landen. Maar er is één duidelijke negatieve trend: het aandeel mensen met overgewicht, dat stijgt gestaag. Van de bevolking van 20 jaar en ouder is 51 procent te zwaar, tien jaar geleden lag dat rond de 47 procent. Overgewicht is een zeer riskante factor bij coronapatiënten. Dat is een van de redenen waarom de zorgsector er de afgelopen week bij beleidsmakers op aandrong om meer aandacht te schenken aan een gezonde levensstijl.

De keerzijden van de goed draaiende economie van de afgelopen jaren zijn ook zichtbaar in het overzicht van het CBS. De arbeidsdeelname, belangrijk voor brede welvaart, neemt telkens toe, maar dat levert ook nadelen op. Zo ervaren mensen meer druk op hun vrije tijd, hebben ze – althans tot voor de virusuitbraak – meer last van files en voelen ze zich psychisch zwaarder belast. Nederlanders doen nog steeds relatief veel vrijwilligerswerk, maar toch staat dit getal in het rood. Vermoedelijk onder druk van volle agenda’s is het aandeel burgers dat zulke klussen op zich neemt gedaald van ruim 50 procent in 2012 naar 46,7 procent afgelopen jaar.

De monitor laat ook zien dat de brede welvaart niet gelijk is verdeeld. Grofweg scoren lager opgeleiden en migranten lager op veel aspecten van brede welvaart. De ongunstige uitkomsten – onvrede met je werk, mindere gezondheid, afnemend vertrouwen – hebben bovendien de neiging zich op te stapelen. Het ligt voor de hand dat de coronacrisis bij deze groepen harder aankomt dan gemiddeld.

Als het gaat om de veerkracht van Nederland, dan geven de trends uit de Monitor Brede Welvaart aan waar de sterke en zwakke plekken zitten. Nu de economie in het slop zit, is dat belangrijke informatie voor beleidsmakers om zo goed mogelijk uit de crisis te komen.

Duurzame doelen

Behalve de lijst met indicatoren en dashboards die het CBS – in samenwerking met andere landen – heeft ontwikkeld om de brede welvaart in kaart te brengen is er nog een meetmethode. Dat zijn de zeventien zogeheten sdg’s, de sustainable development goals die de VN hebben vastgesteld. Deze duurzaamheidsdoelen zijn in 2015 door 193 landen ondertekend en vallen weer uiteen in tientallen subdoelen, waar het CBS deels ook over rapporteert. 

Het wekt geen verbazing dat Nederland op de sdg’s ‘geen honger’ en ‘geen armoede’ relatief goed scoort. Ook met de gendergelijkheid gaat het relatief goed. Tegelijk staan hernieuwbare energie, klimaatactie en, wat in sdg-termen heet ‘leven op het land’, ook hier in het rood. Anders dan de Monitor Brede Welvaart, gaat het bij de sdg’s om concrete prestaties die landen afspreken en waar ook steeds meer bedrijven hun werkwijze op afstemmen. Bij het doel ‘geen honger’ hoort voor Nederland bijvoorbeeld de inspanning om de voedselverspilling per inwoner in 2030 te halveren, vergeleken met 2015.

Lees ook:

Hoe Nederland zijn welzijn opofferde aan welvaart

Na 1960 stijgt de welvaart in Nederland, gemeten in harde guldens, maar delft welzijn het onderspit. Geen reden om bij de pakken neer te zitten: niets is voor eeuwig. “Er moet het nodige gebeuren, maar als historicus ben ik optimistisch.”

Koersen we op geld of geluk?

Klimaatverandering, ongelijkheid en ongelukkige burgers vragen om een andere economie, denken de premiers van IJsland, Nieuw-Zeeland en Schotland. Zij zetten de klassieke economische groei niet meer centraal.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden