null Beeld

ColumnPatrick Jansen

Hoe mooi zou Nederland zijn als groene keuzes lonen?

Wat als we vervuiling zouden belasten in plaats van mensen? Die vraag stelde denktank Ex’tax deze week. De organisatie overhandigde een deltaplan voor belastinghervorming aan demissionair staatssecretaris Vijlbrief van Financiën. Compleet met aanbevelingen van bekende economen en oud-bestuurders, zoals ex-premier Balkenende.

Het idee is simpel. Hef meer belasting op het gebruik van milieubelastende grondstoffen en gebruik de opbrengst om belasting op arbeid te verlagen. Sommige prijzen zullen stijgen, maar dat wordt goedgemaakt door meevallers elders en eventueel inkomenssteun.

Het is een perfect voorbeeld van bijsturen van de economie in het algemeen belang. Je ontmoedigt zaken waarvan je minder wilt en beloont zaken waarvan je meer wilt. Denk je eens in wat er allemaal zou veranderen.

Wat als zo’n belastinghervorming in de landbouw werd doorgevoerd? Dan kwam er een geleidelijk oplopende belasting op pesticiden, kunstmest, antibiotica, grondwater, geïmporteerd veevoer en stikstofuitstoot.

Volgens de Wageningse emeritus hoogleraar Frank Berendse is dat de enige manier om de teloorgang van de Nederlandse natuur te stoppen. “Wie niet milieuvriendelijk werkt, moet dat in zijn portemonnee voelen”, zei hij. En als de kosten van vervuiling van lucht, bodem en water op je eigen bedrijfsbalans komen, worden schone alternatieven plots wel aantrekkelijk.

Wat als die belastinginkomsten vervolgens werden gebruikt voor subsidies aan boeren? Voor dingen die de maatschappij belangrijk vindt, maar nu niet of nauwelijks betaalt? Zoals het landschapsschoon en de wandelpaden waarvoor Paul Makken van de ANWB vorige week pleitte. Voor wateropslag en het vastleggen van koolstof. Voor schoon drinkwater. En natuurlijk voor biodiversiteit.

Landbouwgif wordt over de uien gespoten. Beeld Hollandse Hoogte / Sabine Joosten
Landbouwgif wordt over de uien gespoten.Beeld Hollandse Hoogte / Sabine Joosten

Vorige week interviewde Zembla boeren die graag wilden omschakelen naar een biologisch bedrijf, maar bot vingen bij de Rabobank. Niet rendabel, oordeelde die. Dat oordeel zou compleet omslaan door groene belastingen en subsidies. Juíst verbrede en schone landbouw wordt dan rendabel.

Wat als burgers vervolgens de eerlijke prijzen doorberekend krijgen? Vlees wordt dan duurder en groente goedkoper. Het prijsverschil tussen wel en niet biologisch krimpt. En energie, drinkwater en brandstof worden duurder naarmate je meer verbruikt.

Zo zou het een stuk makkelijker worden om groene keuzes te maken. Groen doen zou lonen voor bedrijven en burgers in plaats van geld kosten. Ons land zou schoner, mooier en soortenrijker kunnen worden. En we zouden een beter land doorgeven aan de volgende generatie.

Alleen: dit idee is niet nieuw. Sommige politieke partijen hebben het sinds jaar en dag in hun verkiezingsprogramma staan. Vijftien jaar geleden overhandigden vakcentrale FNV en Natuur en Milieu een rapport met soortgelijke voorstellen aan de Tweede Kamer. Balkenende was toen premier, maar deed er niets mee. Toch zou het nu wel eens kunnen lukken. Deze keer is er steun van het bedrijfsleven, die inziet dat verduurzaming noodzakelijk is, maar alleen kan slagen als het speelveld verandert.

De staatssecretaris toonde zich bereidwillig bij het in ontvangst nemen van het rapport. Vijlbrief wilde het ‘Europees aankaarten’. Prima, maar laten we alsjeblieft in Nederland beginnen. Punt 1 bij de komende kabinetsformatie.

Patrick Jansen is ecoloog en universitair hoofddocent in Wageningen en schrijft voor Trouw om de week een column.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden