null Beeld

Groene GidsBoomstress

Hoe kies ik de juiste boom voor mijn voor- of achtertuin?

37.000 hectare bos moet er de komende tien jaar bijkomen, zo wil het kabinet. Maar waarom wachten? Plant gewoon een boom in je eigen tuin. Hoe kies je de juiste? 

Kijkers van tv-programma’s als De ­Rijdende Rechter weten maar al te goed wat een trammelant een boom kan geven. “Overhangende takken, bladval bij de ­buren, een boom die veel te groot is ten ­opzichte van de ruimte waarin hij staat: bij ons is het eender”, zegt de Vlaamse planten­ecoloog Martin Hermy, emeritus hoogleraar aan de KU Leuven.

Hermy publiceerde onlangs De juiste boom voor elke tuin, een standaardwerk over inheemse en uitheemse bomen, waarin veel is te vinden over bijvoorbeeld de specifieke eigenschappen van een boomsoort (grootte, vorm, bladkleur et cetera.). “Bomen voegen een extra dimensie aan een ruimte toe”, zegt Hermy over het ontstaan zijn werk. Daarnaast verlenen bomen ook allerlei ­belangrijke ‘diensten’ (opslag CO2, koeling op warme dagen, opname water, zuiveren lucht) en zijn ze van groot belang voor soorten als vogels en insecten. “Elk op een eigen manier. Een ruwe schors is bijvoorbeeld interessanter voor insecten dan een gladde. Ook de hardheid van het blad speelt daarbij een rol.”

Trendgevoelig

Feit is dat het vinden van de juiste boom wat studie vergt. Je kunt natuurlijk een willekeurig tuincentrum in lopen en naar buiten komen met een zo op het oog aardig exemplaar. Echt verrassend is het aanbod daar vaak niet, zo trendgevoelig en commercieel zijn de grote tuincentra. Hermy: “De mens is gevoelig om vooral te kopen wat opvalt, wat er fris uitziet. Wat in bloei staat, doet het ook altijd goed.” Wie verder kijkt, kan ook prima slagen: Nederland heeft uitstekende boomkwekerijen met een gevarieerd aanbod. “Die leveren ook aan particulieren.”

Een beetje googelen loont daarbij. Hermy is sowieso voorstander van variatie in tuinen en langs wegen. Niet alleen visueel kan dat verrassend zijn, het is ook beter voor het ­geval een boomsoort ten prooi valt aan een plaag of ziekte, bijvoorbeeld als gevolg van klimaatverandering.

Toekomstbestendig

De kunst van het bomen kiezen, is in de toekomst kijken. Hoe groot is mijn boom over vijf, tien of twintig jaar? Dan gaat het om zaken als hoogte en vorm (zuil- of juist bolvormig, plat of misschien royaal breed uiteenvallende takken), maar ook over bladkleur, bijvoorbeeld in de herfst. Wie een ­hekel heeft aan vallende bladeren kan beter een groenblijver kiezen, bloemendracht vindt eigenlijk iedereen mooi.

De keuze is dus reuze en dat maakt het ingewikkeld én persoonlijk. Hermy: “Een ideale verhouding tussen boom en tuin ­bestaat niet. Maar als een boom breder is dan ruwweg de helft van lengte of breedte van een perceel, dan ga je voelen: dat past niet echt goed. Hetzelfde geldt voor de hoogte van een boom. Is die bijvoorbeeld vier keer zo hoog als het perceel diep is, dan doet dat de tuin weinig eer aan.”

Tussen pot en pint

Natuurlijk kun je zulke te flink uit de kluiten gewassen exemplaren met snoeischaar of zaag te lijf gaan. “Bij een echt oude boom loop je een redelijk risico dat die het toppen niet overleeft. Zeker bij naaldhout. En begin je eenmaal aan toppen, dan moet dat over een aantal jaren opnieuw. Dat is geen werk dat je tussen pot en pint doet, je moet er meestal iemand bijhalen.”

Knotten of kandelaberen – in oorspronkelijke vorm terugbrengen – heeft nog een ander effect. Hermy: “Als je dat doet, voeg je stress aan de knoppen toe. De reactie daarop is dan vaak snelle groei.” Ja, als je jong bent, vervolgt Hermy, is zelf snoeien mees­tal niet zo’n probleem. “Later wordt dat anders.” En vergis je niet; sommige soorten hebben écht regelmatig onderhoud nodig. De populaire leilinden zijn bijvoorbeeld alleen te temmen met ieder jaar een stevige snoeibeurt. “Maar een steeneik, die ook als schermboom wordt aangeboden, groeit langzamer en blijft ook groen in de winter. Snoeien kun je de steeneik ook gewoon met een snoeischaar. Enig nadeel is dat die steeneik duurder is.”

Werken? Zitten en rust!

Toch heeft regelmatig snoeien ook zijn pluspunten. “De beuk haalt bij ons zelden meer dan 250 jaar”, zegt Hermy. “Als je die gaat knotten, wordt die ouder. In het Verenigd Koninkrijk zijn er daarom eiken van 400 jaar oud, in Italië zelfs van 600 jaar.” Die écht oude bomen zijn te vergelijken met ­oude mensen, zo fragiel, zegt Hermy. “Ze kennen vaak een mindere vitaliteit, kampen met ziekten, maar per saldo gaat het zijn gangetje.”

Dus, wie er zeker van wil zijn dat ‘zijn’ boom de eeuwen trotseert, weet wat hem te doen staat. Of veel mensen daarvoor kiezen? Hermy: “Je wilt toch niet alleen maar werken in de tuin? Een boom is er toch vooral ook om lekker onder te zitten en tot rust te komen.”

Lees ook: 

Stop met kappen, bomen zijn onweerstaanbaar

Waarom roept bomenkap zo veel weerstand en emoties op? Ecologe Judith Slagt denkt het te weten: mensen hebben het gevoel dat hun natuur wegkwijnt. De cirkelzaag als metafoor voor biodiversiteitsverlies.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden