Konijnenhouderij

Hoe is het welzijn van Nederlandse vleeskonijnen?

Een konijnenfokkerij in Nederland.Beeld Hollandse Hoogte / Kees van de Veen

De Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) velt in een nieuw rapport een stevig oordeel over de Europese konijnenhouderij. Hoe is de situatie in Nederland?

 Terwijl het konijneboutje in Nederland vooral met Kerst op het menu staat, is konijnevlees in andere Europese landen populair. Alleen de kip kan het konijn in aantal overtreffen in de Europese vleesindustrie: Europese boeren houden zo’n 180 miljoen konijnen voor het vlees. Volgens een rapport van Efsa, het wetenschappelijk adviesorgaan van het Europees Parlement, kan het welzijn van Europese konijnen nog behoorlijk verbeterd worden

Vooral de huisvesting krijgt kritiek. In veel landen zitten de konijnen in traditionele kooien van draadgaas, en dat is een bron van ellende. Konijnen in zo’n kooi kunnen nauwelijks bewegen, ze zitten met te veel in een kooi. Ook hebben ze last van honger en dorst en ontbreekt het ze aan sociaal contact met andere konijnen. Dierenorganisaties hebben het over ‘plofkonijnen,’ een openlijke hint naar de plofkip.

Filmpjes met konijnenleed

Ook in Nederland is het vleeskonijn met controverse omgeven. Vrijwel ieder jaar rond Kerst maken dierenorganisaties illegaal filmpjes om ‘konijnenleed’ aan te tonen. Ook dit jaar ging er een filmpje van Animal Rights en Konijn in Nood rond waarin dode, verlamde en vergroeide dieren in vieze hokken te zien waren. Sommigen hebben verwonde poten; ook zijn er konijnen met bloedende of helemaal ontbrekende oren te zien. De dierenwelzijnsorganisaties zeggen dat ze bij ongeveer een kwart van de konijnenfokkers in Nederland beelden hebben gemaakt. 

Europarlementariër Anja Hazekamp van de Partij voor de Dieren vindt dat er snel Europese regelgeving moet komen voor het houden van vleeskonijnen. “Konijnen zijn nu als het ware vogelvrij. Er is geen Europese wetgeving die specifiek het welzijn van konijnen als soort in de vleesindustrie beschermt. Ze moeten het dus doen met algemene richtlijnen over dierenwelzijn.” Haar partij verzamelde in Europa 1,6 miljoen handtekeningen tegen het houden van dieren in kooien; die worden binnenkort aangeboden aan het Europese Parlement. De partij hoopt dat de petitie een stok achter de deur zal zijn om tot strengere regels te komen.

We eten minder konijn 

Nederlanders eten in ieder geval steeds minder konijnevlees, misschien wel omdat we de dieren te aaibaar vinden. In onze achtertuinen hobbelen ruim een miljoen konijnen als huisdier rond – tenzij ze natuurlijk hun leven in een hok slijten . Ook het aantal fokkers van konijnen voor de consumptie is in Nederland sterk gedaald, van tweehonderd in 2000 naar 41 vorig jaar.

De resterende bedrijven zijn wel groter dan voorheen gangbaar was, waardoor het aantal moederkonijnen (voedsters) nagenoeg hetzelfde bleef. In totaal zijn er ongeveer 360.000 vleeskonijnen in Nederland. Veel fokkers hadden eerst een ander bedrijf, bijvoorbeeld voor varkens of koeien. Ze stapten vaak over omdat ze hun bedrijf niet konden uitbreiden. 

Hoe bekaaid komt een vleeskonijn er in Nederland vanaf? Het type kooi dat volgens Efsa het slechtste uit de bus komt wordt in Nederland niet meer gebruikt, vertelt Karel de Greef, onderzoeker bij de vakgroep Livestock Research van de Wageningen Universiteit.

Beeld Archieffoto ANP

Met vijftien anderen in een welzijnskooi

“De sector heeft zelf een aantal jaren geleden al besloten om draadgazen kooien te vervangen door verrijkte kooien, die we welzijnskooien noemen.” Een vleeskonijn in zo’n welzijnskooi deelt zijn leefruimte met vijftien andere konijnen per vierkante meter. Het konijn wordt in de kooi geboren en verlaat die alleen als het naar de slacht gaat, met ongeveer tien à elf weken. Ter vergelijking: konijnen kunnen, mits goed verzorgd, al snel 8 jaar oud worden. 

Volgens dierenwelzijnsorganisatie Wakker Dier haalt ongeveer 20 procent van de konijnen in welzijnskooien de slachtleeftijd niet. Ongeveer een derde van de Nederlandse vleeskonijnen leeft in welzijnskooien. Efsa hekelt in haar rapport vooral de beperkte bewegingsruimte die de dieren in dit type kooi hebben.

Het merendeel van de vleeskonijnen wordt in Nederland gehouden in parksystemen, kooien van kunststof waar de dieren in groepen in zitten. Veel van het Nederlandse konijnevlees wordt namelijk geconsumeerd in België, waar supermarkten hebben afgesproken om alleen konijnen te verkopen die in parksystemen zijn gefokt. In een parksysteem hebben de konijnen ook iets meer ruimte dan in een welzijnskooi om natuurlijk, sociaal gedrag te vertonen.

Maar ook het parksysteem is niet perfect, zegt Erwin Vermeulen van dierenwelzijnsorganisatie Animal Rights. Volgens hem is de konijnenfokkerij “een typisch voorbeeld van hoe maatregelen voor het ene welzijnsprobleem weer nieuwe problemen creëren”.

Boeren zijn niet onwelwillend

Hij wijst erop dat in een parksysteem de voedster slechts een deel van de tijd bij haar soortgenoten zit. Om agressie te voorkomen, moet ze net als in een welvaartskooi een deel van haar leven alleen doorbrengen. In beide systemen haalt de boer de voedster na vijf weken weg bij haar kroost. Ook zijn de kunststof vloeren van de parkhuisvesting behalve een prettiger ondergrond voor konijnepoten ook een prima voedingsbodem voor bacteriën en andere ziektebronnen, waardoor meer sterfte optreedt.

Animal Rights wil dat de konijnenfokkerij op termijn verboden wordt. De Greef noemt die stellingname ‘naïef’.  Hij ziet in het Efsa-rapport een bevestiging dat konijnen het in Nederland, vergeleken met andere ‘konijnenlanden’, nog niet zo slecht hebben. Natuurlijk, er is kritiek mogelijk op de welzijnskooi, erkent hij. “Maar de sector heeft zelf al heel veel stappen gezet. Aan de verbeteringen in dierenwelzijn die al zijn doorgevoerd kwam geen wetgever te pas.” Verbeterde huisvesting voor konijnen vraagt om meer werk van de boer, beaamt De Greef. Een parksysteem moet bijvoorbeeld vaker en grondiger worden schoongemaakt. Maar volgens hem zijn de boeren niet onwelwillend. “Ja, dat kost meer geld en meer tijd. Het is een uitdaging. Maar dat hoort nou eenmaal bij het boerenvak.”

Dat konijnenhouderijen in Nederland het welzijn van hun dieren hebben verbeterd, wil overigens nog niet zeggen dat er altijd een verantwoord konijneboutje op je bord ligt. Volgens een woordvoerder van de Dierenbescherming is nog steeds “volslagen niet transparant” in wat voor hokken de dieren gehouden worden die in de Nederlandse supermarkt terecht komen. “Het kan maar zo zijn dat je troep koopt uit een ouderwetse kooi.”

Diepvrieskonijn verdacht

Volgens de organisatie is vooral konijnevlees uit de diepvries verdacht: dat kan uit kooien in Hongarije of zelfs China afkomstig zijn. Konijnevlees dat afkomstig is uit huisvesting waarbij de moederkonijnen een deel van de tijd samenleven krijgt van de Dierenbescherming één Beter Leven-ster. Vleeskonijnen die het keurmerk dragen hebben tijdens hun leven ook iets meer ruimte gehad: zij delen een vierkante meter met ongeveer tien soortgenoten.

Vanuit de sector zelf blijft het na het verschijnen van het Efsa-rapport voorlopig stil. De konijnenhouderij in Nederland lijkt niet happig op media-aandacht. Sommige konijnenhouders hangen meteen op als de krant belt. Liever praten ze via boerenbelangenbehartiger LTO. Die organisatie laat weten blij te zijn met het Efsa-rapport. Volgens voorzitter Arie Kool toont het aan dat “de Nederlandse standaarden hoger zijn dan in de rest van Europa, omdat we rekening houden met de wensen van onze klanten en de maatschappij”. 

Wetenschapper De Greef noemt de geslotenheid van de konijnenboeren ‘niet slim’. Hij denkt dat de konijnenhouderij een voorbeeld kan nemen aan de varkensindustrie, waarde boeren besloten om transparanter te zijn over hun werkwijze. “Dat levert druk op maar is uiteindelijk wel het beste. Gooi de luiken open. Je hebt niets te verbergen.”

Lees ook:

Een tamme fret helpt kwakkelende duinkonijnen

Ook in het wild heeft het konijn in Nederland het zwaar. Het gaat namelijk slecht met het duinkonijn. Een groot onderzoek langs de hele kust moet duidelijk maken waarom. Onmisbaar hierbij: een tamme fret met een matig jachttalent.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden