Droogte

Hoe houden we dat regenwater vast? ‘In Spanje gebruiken ze elke regendruppel vier keer’

Een regenbui boven Overijssel.Beeld ANP

Nederland is goed in water wegwerken en tegenhouden, niet in vasthouden. Toch is gedegen waterbeheer hard nodig nu de droogte weer toeslaat.

Code oranje en een crisisteam. Twee jaar geleden moest het kabinet begin augustus een heel ander probleem bestrijden dan een virusuitbraak: de droogte. Nu is het weer raak, voor het derde jaar op rij. Opnieuw klinken oproepen van waterbedrijven om zuinig aan te doen en is er de constatering dat Nederland heel goed is het afvoeren van water, maar minder in het vasthouden ervan.

Code oranje is nu nog niet nodig, duidelijk is wel dat gebrek aan voldoende zoet water een structureel probleem is geworden. Sneller dan verwacht, constateert het kabinet in de laatste editie van ‘het Deltaprogramma’, een miljardenplan dat moet beschermen tegen natte voeten en erger. Van toeval is geen sprake, zo heeft het KNMI met de Universiteit Utrecht dit voorjaar vastgesteld. De kans op extreme droogte is toegenomen en hangt samen met klimaatverandering.

“In 2018 hadden we nog niet goed door hoe kwetsbaar we waren”, constateert Niko Wanders, hydroloog aan de Universiteit Utrecht. “Het was wel eerder droog, in 1976 bijvoorbeeld. En 2011 begon heel droog, maar werd uiteindelijk een van de natste zomers. We hebben heel lang geluk gehad, dat zet niet aan tot maatregelen. We zijn nog niet goed voorbereid, je kunt niet ieder jaar vragen de zwembadjes niet te vullen.”

Grote regionale verschillen

Het is ook weer niet zo dat er niets gebeurt. Een klein onderdeel van het  Deltaprogramma gaat over slim watermanagement. Na 2018 kwam er bovendien de ‘beleidstafel droogte’, die een pakket aanbevelingen opleverde. Begin juni stelde een gealarmeerde minister Van den Nieuwenhuizen 100 miljoen euro extra beschikbaar voor projecten, zoals de aanleg van waterbuffers.

Akkerbouwer Martijn Vorkink bekijkt een perceel met verdroogd gras. De landbouw heeft door een neerslagtekort te kampen met droogte.Beeld ANP

Toch lijkt de voortvarendheid waarmee Nederland dijken versterkt, de kust beschermt en rivieren de ruimte geeft, te ontbreken bij de aanpak van waterschaarste. Het is dan ook een heel ander soort uitdaging, ziet Wanders. “Allereerst gaat het bij dijken om mensenlevens, bij droogte om economische schade. Daarnaast zijn de regionale verschillen groot. Het Oosten, met zandgronden, is erg afhankelijk van neerslag. Het Westen kampt niet snel met een tekort, maar ziet het brakke water weer binnenstromen en is afhankelijk van de grote rivieren. In het Oosten ligt het grondwater diep, tot wel tien meter, in het Westen is dat soms minder dan een meter, zoals bij Gouda. Voor voldoende rivierwater zijn we weer afhankelijk van het buitenland.”

Er gaan veel partijen over water, zoals waterschappen, overheden en waterbedrijven. Gebruikers zoals boeren, industrie, consumenten en natuur hebben ook nog eens verschillende belangen. Er is niet één simpele oplossing, stelt Wanders, zoals tegen de zin van de boeren de waterstand verhogen zodat meer vocht in de bodem blijft. “Onder de Veluwe kan dat, daar zit het grondwater erg diep. In droge gebieden met weinig boeren die relatief veel water nodig hebben, zou je die kunnen uitkopen om het gebied te vernatten. De overheid heeft vorig jaar de ‘verdringingsreeks’ aangescherpt, die aangeeft wie bij schaarste voorrang krijgt. Maar je kunt van de landelijke overheid niet een eenzijdig masterplan verwachten, het is lastig de regie te voeren.”

Landbouwgrond wordt beregend. In een aantal gebieden geldt vanwege de droogte een sproeiverbod. Beeld ANP

“We zullen veel meer ervaring moeten opdoen met wat werkt”, vervolgt Wanders. “Water vasthouden in natuurgebieden of buffers als er veel neerslag is, in het Westen zoet water in de grond injecteren tegen verzilting, lokaal meer water hergebruiken, de loop van beken veranderen, greppels dempen. Juist deze dagen, nu er felle onweersbuien komen, vormen een test. Die heftige buien hangen samen met de droge ondergrond, ze komen daardoor tot ontwikkeling. Laten we die regen allemaal snel weer weglopen om overlast te voorkomen, gaat het peil in sloten vast omlaag, of nemen we voor lief dat dat fietstunneltje of weiland wat langer onder water staat?” Die afwegingen zullen, omwille van genoeg zoet water, vaker tijdelijk natte voeten opleveren, denkt Wanders.

Precisie-irrigatie in Spanje

Kennis importeren uit het buitenland is ook nodig. Nederland is gewend als waterexpert overal ter wereld te helpen met kustbescherming. “Op het gebied van droogte hebben andere landen meer ervaring. In Spanje moeten ze elke regendruppel vier keer gebruiken. Kijk hoe ze daar aan precisie-irrigatie doen. In de VS maken ze maandelijks complete droogteoverzichten. Dat doen wij nog helemaal niet.”

Met de blik op het buitenland zullen consumenten en bedrijven er in de toekomst niet meer vanuit kunnen gaan dat er altijd onbeperkt water is, verwacht Wanders. “Het gebruik van kraanwater kan gereguleerd worden zoals in veel landen al het geval is. In Engeland en België bijvoorbeeld is het makkelijk een sproeiverbod in te stellen. Wij zijn een van de weinige landen zonder dit soort regels. Dat geeft wel aan hoeveel water we tot nog toe hadden.”

Lees ook:

Mag de polder weer overstromen?

Als het lukt om overstroomd rivierwater vast te houden in naastgelegen vlaktes, kan achterblijvend waterleven plots exploderen. Biologen onderzoeken hoe we dit natuurlijke verschijnsel terug kunnen krijgen.

Glibberige gangengravers tegen droogte en wateroverlast

Wormen houden de grond natter. Alleen zijn ze vaak afwezig. Onderzoek moet uitwijzen hoe de wormen terug te krijgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden