Groene claimNespresso

Hoe groen Nespresso écht is, laat zich raden

Bezoekers krijgen een kijkje in een recyclingcentrum van Nespresso in het Engelse Cheshire. Beeld Hollandse Hoogte / PA Images / Alamy
Bezoekers krijgen een kijkje in een recyclingcentrum van Nespresso in het Engelse Cheshire.Beeld Hollandse Hoogte / PA Images / Alamy

Koffie in een wegwerpsysteem, kan dat ooit duurzaam zijn? Nespresso claimt van wel. De bonen worden in de schaduw geteeld en de boeren zouden er goed aan verdienen.

Robin van Wechem

Je zou Nespresso een van de symbolen van de wegwerpmaatschappij kunnen noemen. Toch loopt het bedrijf over van de duurzame ambities. Ze zeggen 100 procent van de cups te kunnen recyclen, al maakt slechts 30 procent van de klanten daar gebruik van. De miljoenen euro’s die jaarlijks voor recycling worden uitgetrokken, hebben vooralsnog dus een beperkt effect.

Op dit moment bestaat ongeveer 30 procent van de cups uit gerecycled aluminium, aan het eind van dit jaar moet dat 80 procent zijn. Dat wil Nespresso bereiken door de cups 8 procent lichter te maken en er 9 procent minder aluminium voor te gebruiken. In hoeverre de beoogde 80 procent zo wordt gehaald, is onduidelijk. Cups van volledig gerecycled aluminium zijn overigens niet mogelijk, omdat er altijd een laagje ‘vers’ aluminium in moet zitten.

De koffiemakers uit Zwitserland laten zich er eveneens op voorstaan dat hun koffie duurzaam is, én van de beste kwaliteit. Slechts 1 tot 2 procent van de wereldwijde koffieproductie voldoet aan hun maatstaven. Om de teelt gaandeweg te verduurzamen – én om de toevoer stabiel te houden in tijden van klimaatverandering – is in 2003 het AAA-systeem opgericht.

Het AAA-systeem is gebaseerd op 296 ­criteria, al is niet helemaal duidelijk wat die precies inhouden. In een document van Nespresso staan ruim 40 eisen aan boeren. In een evaluatierapport van keurmerk Rainforest Alliance, dat het AAA-systeem mede oprichtte, staat een vergelijkbare lijst. Boeren moeten in ieder geval rapporteren over de mate van ontbossing, het gebruik van landbouwgif en het verwerken van afval­water.

Afgezwakt

René Verburg, universitair docent bij het Copernicus Instituut voor Duurzame Ontwikkeling aan de Universiteit Utrecht, weet dat het AAA-systeem grotendeels is gebaseerd op de criteria van het Rainforest Alliance-keurmerk. “Rainforest Alliance is twee jaar geleden gefuseerd met het UTZ-keurmerk. Een aantal ecologische voorwaarden is toen afgezwakt. Het AAA-programma staat net als UTZ een theory of change voor, waarbij boeren worden begeleid in een veranderproces. Het is geen keurmerk, maar een opstap om tot een keurmerk te komen.”

Pita Verweij, universitair hoofddocent aan hetzelfde instituut, voegt daaraan toe dat de criteria in het evaluatierapport vooral impliciet zijn. Doordat met percentages wordt gewerkt, blijven de absolute aantallen onduidelijk. “Een van de criteria is ontbossing. In Guatemala kappen boeren veel bos voor de aanleg van koffieplantages, maar het is onduidelijk of daar sancties op staan. In Colombia lijkt de ontbossing met 1 tot 2 procent laag, maar dat kan nog steeds om aanzienlijke hoeveelheden gaan.”

Ruerd Ruben, emeritus hoogleraar impact­analyse aan de Wageningen Universiteit, vindt de evaluatie niet onafhankelijk, omdat die is gebaseerd op eigen data. “In de rapportage is geen controlegroep gebruikt, een groep boeren die niet aan het programma meedoet. Dat betekent dat een deel van de veranderingen ook door niet-gecertificeerde boeren kan worden bereikt. Bovendien hebben de boeren die de beste koffie produceren, vaak al goede landbouwpraktijken. De toelatingscriteria van het AAA-systeem zijn streng, maar de verbeteringen in de tijd zijn beperkt.”

Tegenstrijdig

Nespresso liet de baten van het AAA-systeem ook doorrekenen door twee wetenschappers. Verweij vindt het vooral een economische analyse. “De conclusie in de samenvatting is tegenstrijdig met de onderbouwing in het artikel. De wetenschappers schrijven dat koffieboeren er met het AAA-systeem 20 procent in inkomen op vooruit gaan, terwijl de premie bovenop de gang­bare koffieprijs slechts 10 procent is.”

Ruben vindt het ‘een nette onafhankelijke evaluatie’ die echter niets zegt over duurzaamheid. “De geschatte waardetoename van koffie is 30 procent over negen jaar. Dat lijkt realistisch, maar de veldmetingen beslaan maar één jaar. Dan is die schatting veel te optimistisch, zeker omdat er grote verschillen kunnen zitten tussen de marktprijs van koffie en de prijs die boeren krijgen. Bovendien krijgen boeren een kleiner aandeel van de waardestijging dan andere partijen in de koffieketen.”

De aanname in het AAA-systeem is dat boeren een hogere prijs voor hun koffie kunnen krijgen als de kwaliteit verbetert. “Daarbij wordt hun extra tijdsinzet om de hogere kwaliteitscriteria te halen weleens vergeten. Veel koffieboeren werken de helft van de tijd in andere activiteiten en die inkomsten dalen dan. Fairtrade begint juist aan de andere kant, bij een leefbaar inkomen.”

Verburg benadrukt dat geen enkel keurmerk of certificaat volledig duurzaam is. Wel is schaduwteelt van koffie duidelijk milieuvriendelijker. “Er zijn koffievariëteiten ontwikkeld die in de zon kunnen staan en op grootschalige plantages worden geteeld. Daar is veel landbouwgif voor nodig. Als koffiestruiken in de schaduw van bijvoorbeeld vruchten- of notenbomen groeien, levert dat een betere kwaliteit, smaak én prijs van de koffie op. Daar is in principe geen certificering voor nodig. Bovendien hebben boeren dan veelzijdiger inkomstenbronnen.”

Toch kun je je afvragen of de potentieel positieve verandering in koffieteelt die Nespresso voorstaat, genoeg is. De al dan niet verantwoorde inhoud van de cups staat in ieder geval in de schaduw van het inherent niet écht duurzame wegwerpsysteem.

In de serie Groene Claim worden als duurzaam aangeprezen producten kritisch bekeken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden