Groen Doen

Hoe groen is de groene koffiebeker? Het is maar hoe je het bekijkt

Het loopje naar het koffieapparaat is voor veel kantoorbewoners onontbeerlijk. Maar al hun bekertjes vormen een exorbitante afvalberg. Kunnen wegwerpbekers van suikerriet die milieusmet een beetje wegpoetsen?

Suikerrietstengels bevatten veel cellulose en zijn geschikt voor papierproductie. Nadat de suiker uit de stengels is geperst worden de stengelresten – ook wel bagasse genoemd – verwerkt in veevoer en papier. Bagasse is ook te gebruiken als biobrandstof en er kan spaanplaat of servies van worden gemaakt.

De Stack-it koffiebekers van fabrikant Moonen Packaging bestaan voor 85 procent uit papier van bagasse. De overige 15 procent van de bekers is een plastic coating van PLA, die lekken tegengaat. PLA kan worden gemaakt van suiker of mais, in dit geval is mais gebruikt. Moonen levert de bekers en haalt ze bij voldoende afname weer op om ze te kunnen verwerken.

Het grote voordeel van bagasse is dat het een restproduct is van suikerteelt, claimt Moonen Packaging. Om dit te onderbouwen heeft het bedrijf een LCA-quickscan laten doen. In een LCA (levenscyclusanalyse) wordt de ecologische voetafdruk van een product onderzocht, van de productiefase tot en met de manier waarop het wordt afgedankt. In een quickscan wordt de analyse in verkorte vorm uitgevoerd.

Vergisten

De wegwerpbeker van suikerriet is vergeleken met een beker van plasticsoort polystyreen, een papieren beker met een coating van PE en een papieren beker met een coating van PLA. In de analyse zijn verschillende verwerkingsroutes meegenomen. Als de bekers na gebruik bij het restafval belanden, worden ze verbrand. Ze kunnen echter ook apart worden ingezameld en verwerkt.

Bekers met een coating van PLA kunnen worden vergist, bekers met een PE-coating kunnen mee in de verwerkingsroute van drankkartons, al is dat scenario niet meegenomen in de quickscan. De bekers van polystyreen kunnen worden gerecycled.

Niet geheel verwonderlijk (gezien de opdrachtgever) komt de wegwerpbeker van suikerriet als beste uit de test als hij na gebruik apart wordt ingezameld en vergist. Doordat bagasse als restproduct geldt, wordt er maar een kleine milieu-impact aan toegerekend. In een levenscyclusanalyse wordt de milieubelasting van een grondstof verdeeld over de toepassingen. De belangrijkste toepassing, in economisch opzicht, van suikerrietteelt is suiker en daar zit dus de hoogste milieubelasting.

De koffiemok

Onderzoeker Sytske de Waart van voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal vraagt zich af waarom de herbruikbare koffiemok niet is meegenomen in de vergelijking. “Het gaat niet om situaties waarin afwasbaar geen optie is, zoals op festivals, maar om kantoorgebruik. Zelfs onderweg is een eigen, afwasbare meeneembeker een aanvaardbaar en geaccepteerd alternatief.”

Moonen Packaging verwijst naar een onderzoek van TNO uit 2007, waaruit de herbruikbare koffiemok als slechtste optie uit de bus kwam. Deze studie is gedaan in opdracht van Stichting Disposables Benelux, die de inzameling en herverwerking van kunststof automaten-drinkbekers wil coördineren en bevorderen.

In het rapport scoort de mok op zeven van de tien milieucriteria inderdaad slechter dan wegwerpbekers. Maar de manier waarop een mok of een wegwerpbekertje wordt gebruikt, blijkt de uitkomsten van de vergelijking zo sterk beïnvloeden dat op voorhand niet is te zeggen wat beter is voor het milieu. Wat de beste optie is, verschilt per situatie.

De Waart: “Als de mok onder de stromende kraan met heet water wordt afgewassen, schiet de ecologische voetafdruk omhoog. Als de mok energiezuinig wordt afgewassen in een efficiënt ingeruimde afwasmachine en het plastic bekertje wordt gerecycled, is het waarschijnlijk gelijkspel.

“Maar deze twaalf jaar oude vergelijking neemt de beker van suikerriet en PLA niet mee. Een nieuwe milieuvergelijking die alle opties afweegt, is dus nodig. Ik vind het een gemiste kans dat Moonen dit niet heeft laten opnemen in de quickscan.”

Dunnere bekers

Oprichter Gé Moonen beaamt dat het afwassen van mokken door de beschikbaarheid van groene energie nu beter kan uitpakken voor de milieubelasting dan in 2007. Daar staat tegenover dat ook fabrikanten hun product hebben doorontwikkeld: zo maken ze dunnere bekers.

Moonen: “Behalve de grondstof heeft ook gedrag een grote invloed bij de milieuvergelijking. Als je een wegwerpbeker vier keer gebruikt, verandert de situatie enorm.” Moonen stimuleert zijn klanten dan ook om de suikerrietbekers meerdere keren te gebruiken door flyers en banners bij de koffieautomaat te laten plaatsen.

Het apart inzamelen en hergebruiken van de wegwerpbekers is cruciaal voor hun milieubelasting. Als bedrijven genoeg bekers afnemen en apart inzamelen, haalt Moonen Packaging ze op en brengt ze naar de afvalverwerker. Daar worden ze vergist tot biogas.

Het digestaat (wat er overblijft na vergisting) wordt verwerkt tot compost. “Alle vezels worden omgezet, er blijft niets achter”, zegt Moonen. “Dat is niet het geval bij de recycling van papier en karton, waar altijd vezelverlies is.”

Lovenswaardig

Christiaan Bolck, programmamanager biobased materials aan Wageningen Research, kan op basis van de verstrekte informatie niet inschatten of de bekers van suikerriet inderdaad zo duurzaam zijn als Moonen Packaging claimt. “Een volledige LCA laten uitvoeren is erg kostbaar. Het is daarom lovenswaardig dat deze producent ten minste de moeite nam om een quickscan uit te laten voeren.”

Bolcks collega Martien van den Oever heeft vorig jaar in samenwerking met TNO onderzoek gedaan naar de duurzaamste verwerkingsroute van papieren koffiebekers met een PLA-coating. Daaruit bleek dat vergisten beter is dan recyclen, tenminste als er alleen naar CO2-uitstoot wordt gekeken. Bij een andere rekenmethode, waarbij klimaatverandering in bredere zin is gedefinieerd, bleek recyclen juist duurzamer. Het milieuvoordeel van vergisting is dus niet eenduidig.

Toch vindt Moonen suikerriet vooralsnog de beste keuze, al staat hij open voor innovatieve alternatieven. “Wie weet drinken we over een paar jaar wel uit bekers van zeewier, mest of algen.”

Groen Doen

In de serie Groen Doen worden als duurzaam aangeprezen producten kritisch bekeken. Lees hier meer afleveringen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden