Brandgang

Hoe geiten en koeien helpen bosbranden te voorkomen

Een edelhert op de Oostvaardersplassen. Uit onderzoek blijkt dat  grazers kunnen helpen bosbranden beter te beteugelen. Beeld Bram Petraeus
Een edelhert op de Oostvaardersplassen. Uit onderzoek blijkt dat grazers kunnen helpen bosbranden beter te beteugelen.Beeld Bram Petraeus

Grazers kunnen worden ingezet om brandgangen vrij te maken in dichtgegroeide gebieden. Daardoor zijn bosbranden beter te beteugelen, concluderen onderzoekers.

Koeien doen het goed, maar geiten zijn beter. Die eten struiken en andere niet-grassige planten, die ervoor kunnen zorgen dat de natuur dichtgroeit en daardoor meer vatbaar is voor branden. Grazers die de struiken wegvreten, dragen eraan bij dat het vuur minder snel overslaat naar andere delen van het gebied. Maar ook koeien kunnen helpen: in hun wei houden ze een barrière open, die als brandgang fungeert.

Onderzoekers uit Duitsland, Portugal en Nederland beschrijven maandag in het wetenschappelijk tijdschrift Journal of Applied Ecology hoe grote grazers het risico op natuurbranden kunnen voorkomen. Herten, zwijnen en wilde runderen, maar ook rondtrekkende geiten of vee in een wei zijn goedkoper en zeker zo efficiënt als mechanische verwijdering van struikgewas of brandbestrijding achteraf, stellen zij.

Vooral in ontvolkte gebieden, waar de natuur snel verwildert omdat er ook geen herders zijn, loont de inzet van grazers, legt Fons van der Plas van de Wageningen Universiteit uit. “De aanwezigheid van korte, begraasde stukken kan al voldoende zijn om oncontroleerbare brandverspreiding te voorkomen, doordat zulke stukken fungeren als natuurlijke brandgangen.”

Strategische plekken aantrekkelijker maken

Begrazing biedt ook andere voordelen, met name voor de biodiversiteit, zolang het geen intensieve landbouw betreft. “Je wilt open plekken, maar die wil je niet homogeen kapot laten grazen”, zegt Van der Plas. In een studie met wilde grazers in de Portugese provincie Estremadura bleek dat de vegetatie er minder vatbaar was voor brand, terwijl de biodiversiteit opbloeide en de koolstofopslag gelijk bleef.

Hoe grazers het best kunnen worden ingezet, verschilt per regio, maar het heeft op veel plaatsen in Europa zin om strategische plekken aantrekkelijker te maken voor extensieve veehouderij en herders, populaties herten te beschermen tegen overmatige jacht en vrijwel uitgestorven grote grazers als de wisent opnieuw uit te zetten, stelt Van der Plas. Een aanpassing van het Europese landbouwbeleid zou daarbij kunnen helpen.

Risico in de duinen

Voor Nederland ligt de inzet van grazers om natuurbranden te voorkomen minder voor de hand. Er zijn hier geen grote ontvolkte gebieden en natuurbranden komen veelal in het voorjaar voor, niet in de zomer zoals in het drogere zuiden van Europa. “In het Groene Hart zul je geen bosbranden krijgen”, zegt Van der Plas. “Maar in de duinen zie je dezelfde verstruiking als in mediterraan gebied. Door de klimaatverandering kan ook hier het risico op branden groter worden.”

De onderzoekers, die samenwerkten met Rewilding Europe – dat wilde landschappen in tien Europese regio’s wil creëren – bekeken bestaande studies naar verbanden tussen grazers, vegetatie en brandrisico. Daarbij is ook een archeologisch houtskoolonderzoek uit Noord-Amerika, vertelt Van der Plas. “Tussen 13.000 en 10.000 jaar geleden zijn daar, net als hier, veel grote herbivoren uitgestorven. Tegelijkertijd zie je een verandering in de natuurbranden. Voordien waren ze talrijker maar klein, na het uitsterven van de grazers zijn er minder, maar veel grootschaliger.”

Lees ook:

Het brandt waar het contact tussen mens en natuur kapot is, ziet vuurhistoricus Stephen Pyne

De beschaving begon toen de mens het vuur leerde beheersen. Maar daar lijken we steeds minder goed in te worden. Vuurhistoricus Stephen Pyne ziet de bosbranden die de planeet in lichterlaaie zetten als een veeg teken.

Er zijn steeds meer hevige bosbranden en ze duren almaar langer

De aandacht voor bosbranden is iets minder geworden sinds de Covid-19-uitbraak, maar de vuren nemen toe en worden heviger, meldt het Wereld Natuur Fonds.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden