Boerenprotest

Hoe Farmers Defence Force zijn ‘strijders’ mobiliseert

Beeld ANP

Boze boeren komen vandaag weer naar Den Haag. Donderdag presenteren ze stikstofsommen om hun sector vrij te pleiten. Dat vergt serieuze organisatie: hoe doen de betrokken boeren dat?

“Den Haag gaat op het hakblok”, kondigde Mark van den Oever, voorzitter van Farmers Defence Force (FDF), begin februari aan. De vraag was niet of, maar wanneer. Vandaag staat zijn organisatie aan het roer van een nieuw landelijk boerenprotest. Bestemming Den Haag. De aanpak is bekend: uitrukken met trekkers, het liefst veel trekkers. Ook de boodschap is onveranderd. Minister Schouten (landbouw) baseert haar stikstofbeleid op onjuiste cijfers. Ze dreigt de boerensector onnodig te treffen, aldus FDF.

Dus moet Den Haag ‘schudden op haar grondvesten’. Minister Schouten zou haar excuses moeten aanbieden voor de ‘onterechte behandeling’ van de boeren. Aldus FDF, waarschijnlijk de bekendste boerenorganisatie van dit moment. Dat is snel gegaan, voor de beweging die binnen het brede Landbouw Collectief een van de tien kleinere organisaties is.

Het is mei 2019 als FDF wordt opgericht. Doel: de boeren beschermen tegen ‘de excessen van milieuextremisten’. De bezetting van een varkensboerderij in Boxtel door dierenactivisten is de aanleiding. Maar het gaat pas echt los als de stikstofcrisis in mei 2019 uitbreekt. Sindsdien speelt de organisatie een cruciale rol bij de boerenprotesten.

FDF is controversieel: in december vergeleek voorzitter Van den Oever de situatie van boeren in Nederland met het lot van de Joden in de Tweede Wereldoorlog. 

Hoe groot de aanhang van FDF is, is lastig te bepalen. Een actieve FDF-facebookgroep heeft zo’n 50.000 leden. De organisatie heeft grote plannen: behalve grote inzamelingsacties ten behoeve van de protesten, wil de FDF ook betalende leden gaan werven. Hoeveel mensen zich hebben aangemeld, is niet bekend. Wel meldden de boeren maandag een eigen omroep te willen beginnen. Daarmee willen ze tonen wat boeren “wel, maar vooral ook niet mogen”.

Ze kriej’t de boeren nooit, nee nooit halveert!

Die boodschap verspreiden ze nu al op Facebook, Twitter en in allerlei whatsappgroepen. Daarin gaan zelfgeknutselde filmpjes rond. Op de klanken van ‘Born in the USA’ van Bruce Springsteen klinken verzetskreten: “Ze kriej’t de boeren nooit, nee nooit halveert!” Historische beelden van het platteland, afgewisseld met stallen en gehaktballen dienen als videoclip. Ook wisselen boeren nieuwtjes uit. Over wat het kabinet (‘de hijgerige Haagse bubbel’) nu weer van plan is. En om op te roepen tot actie, zoals in de aanloop naar woensdag. FDF geeft het startschot voor een actie of zorgt dat haar ‘strijders’ thuis blijven. Dat gebeurde onder meer twee weken geleden, toen een boerenprotest op het laatste moment werd afgeblazen om onderhandelingen over stikstof niet in de weg te zetten.

FDF communiceert met haar aanhang met vaak lange brieven, die online worden gedeeld. Voor een groep waarvan veel leden trots zijn op hun Nederlanderschap, wordt opvallend veel Engels gebezigd. Steevast eindigen officiële persberichten met een Engelse kreet: tegenstanders wordt back off!! toegeroepen, medestrijders wordt een hart onder de riem gestoken met de slogan may the force be with you. Ook de leus van de club is in het Engels: All4One.

De boze boer voelt zich speelbal van het stikstofbeleid; hier wordt een strijd gevoerd van een kleine minderheid tegen een machtige overheid. Belangrijk in die strijd is een vrije interpretatie van de feiten. Politieke partijen en media, televisiestations en kranten zouden opzettelijk leugens verspreiden over de landbouw als grote stikstofbron, klinkt het in de apps. In de politiek zou niet premier Mark Rutte, maar GroenLinks-leider Jesse Klaver stiekem aan de touwtjes trekken. FDF retweet een ‘grap’ over het ophangen van Klaver.

Ook coalitiepartijen D66, ChristenUnie, VVD en CDA krijgen er flink van langs. Zij zijn ‘veel te links georiënteerd’, zei FDF-woordvoerder Jeroen van Maanen onlangs in een interview. Volgens hem ‘werkt de democratie niet voor boeren’.

Ook Trouw wordt genoemd als leugenachtig, net als de andere landelijke kranten – De Telegraaf uitgezonderd. Die krijgt van de boze boeren veel likes.

Het trekker-icoon en het tempel-icoon

Op muzikale medleys, van heavy metal tot klassiek, komen online fotocollages langs van eerdere acties: trekkers, spandoeken, gebalde vuisten. Allemaal om in de stemming te komen voor de actie van vandaag. Boeren die bereid zijn om actie te voeren, laten dat zien met trekker-iconen in hun gebruiksprofiel.

Naast de trekker duikt ook vaak een tempel-emoticon op, het logo van Forum voor Democratie. Die partij werpt zich op als behartiger van boerenbelangen, zeker nu traditionele boerenpartijen als CDA en CU in ongenade lijken te vallen. In de cirkel rond FDF duiken ook partijen op als het extreem-rechtse Voorpost. Die organisatie zegt woensdag mee te protesteren.

Lang niet iedereen is gediend van de koers van FDF. Varkensboerin en oud-voorzitter van de LTO-vakgroep varkenshouderij Annechien ten Have uit Beerta stond eerder sympathiek tegenover de acties van de boeren. Maar toen FDF-voorman Van den Oever in een persbericht andere partijen aan de onderhandelingstafel van minister Schouten uitmaakte voor ‘Judas’, tekende ze bezwaar aan tegen de toon van de organisatie.

“Wat mij betreft is de maat vol”, licht Ten Have toe. “Ik denk dat het heel belangrijk is om kritische vragen te stellen bij de wetenschappelijke onderbouwingen van het stikstofprobleem. Maar je moet als organisatie wel je fatsoen houden en geen mensen kwetsen. Zo ga je niet met elkaar om.” Ook leden van het landelijk netwerk van varkenshouders (Pov) oefenden druk uit op hun voorzitter om afstand te nemen van FDF.

De vraag is hoe lang FDF zijn nieuw verworven positie als belangenbehartiger kan volhouden als meer boeren het vertrouwen opzeggen. Daarbij kan meespelen dat het kabinet een half miljard euro voor uitkoop van boeren heeft opgehoest. Dit kan boeren die willen stoppen meer perspectief bieden.

Nadat hij haar gesprekspartners had beledigd, eiste – en kreeg – minister Schouten excuses van Van den Oever. Het Landbouw Collectief moest flink zijn best doen om na dat akkefietje de gelederen te sluiten. Of FDF de steun houdt onder boeren, valt dus te bezien.

Beeld ANP

De strijd om de waarheid barst in volle hevigheid los

Het kan haast niet missen: een nieuw rapport concludeert morgen dat de landbouw weinig tot geen schuld heeft aan de hoge stikstofuitstoot in Nederland. Daarna dringen boerenactiegroepen erop aan dat het voorgenomen stikstofbeleid van tafel gaat. Dat de meeste stikstof (46 procent van het landelijk totaal) van de landbouw komt, is eindelijk als leugen ontmaskerd, zullen ze claimen.

Iedereen zou vreemd opkijken als het morgen anders loopt. De opdrachtgever van de studie is het Mesdag Zuivelfonds. Jaren geleden opgericht als belangenbehartiger van melkveehouders, strijdt het fonds nu fel tegen stikstofeisen die worden gesteld aan de boerensector. Het fonds is verbonden aan de stichting Stikstofclaim, door boeren opgericht om inkomsten die ze mislopen als gevolg van de stikstofcrisis op te eisen van de overheid. 

De inzet van de organisaties wijkt weinig af van die van de Farmers Defence Force (FDF). Niet zo verwonderlijk dus dat de groepen veel samenwerken. De acties van FDF zijn vandaag, om de presentatie van het Mesdag Zuivelfonds morgen niet in de weg te zitten. In fora op social media wisselen de twee boerenclubs informatie uit.

Ook bij eerdere acties vonden ze elkaar. Tijdens het grote protest bij het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) hadden FDF-leiders en Jan Cees Vogelaar, de voorzitter van het Mesdag Zuivelfonds, dezelfde boodschap: het RIVM liegt. Ondanks de controle door buitenlandse experts die de stikstofcijfers tegen het licht houden. “Ik review mijn buurman ook weleens, om vast te stellen dat alles goed is, dat is een goede vriend van me”, zei Vogelaar. De massa joelde hem instemmend toe.

De controle op het RIVM in eigen hand

De studie die morgen naar buiten komt, is bedoeld om de controle op het RIVM in eigen hand te nemen. Daar is alle reden toe, volgens Vogelaar. Hij suggereerde eerder al dat het rijksinstituut mogelijk dubieuze rekensommen maakt. Nadat het RIVM alle stikstofdata vrijgaf, op aandringen van de rechter, zei Vogelaar tegen Trouw: “Als je zegt dat alles openbaar is maar dat blijkt niet zo te zijn, dan heb je zitten jokken.” Vogelaar hintte erop dat de politieke plannen om de boerensector te saneren en richting kringlooplandbouw te leiden, na de studie van tafel kunnen.

Een oproep daartoe zit er dik in, weten ze bij het RIVM. “Een verkeerde conclusie is met onze complexe data niet moeilijk te trekken”, zegt de woordvoerder. Bovendien zou het tonen van vermeende rekenfouten een domino-effect geven, in lijn met de wens van het Mesdagfonds en FDF. Want: als de cijfers niet zouden kloppen, deugt het stikstofadvies van de commissie-Remkes ook niet. En als gevolg daarvan zou het hele kabinet, met het plan voor uitkoop en verduurzaming van boeren, om natuur te beschermen tegen stikstof, een flater slaan. 

Welke rekenmeesters het Mesdag Fonds heeft ingeschakeld om de RIVM-sommen na te rekenen, willen de initiatiefnemers pas morgen prijsgeven. Het RIVM gaat ervan uit dat de boeren ‘geen amateurs’ achter de rekenmachine hebben gezet, maar professionals. “Als ze dat goed doen, komen ze tot precies dezelfde conclusies over stikstof als wij”, zei een woordvoerder. 

Alles wijst erop dat dit ondenkbaar is. Voorzitter van het researchteam bij het Mesdag Zuivelfonds, Geesje Rotgers, boerenlobbyist  en  onderzoeksjournalist, nam al een voorschot op de berekeningen waar de boeren morgen mee naar buiten treden. Er komt zoveel stikstof uit het buitenland aanwaaien dat je boeren kunt uitkopen tot je een ons weegt, suggereerde Rotgers recent op de radio.

Ze twitterde daarover: “Als alle koeien weg zijn uit Nederland, er geen auto meer op de weg rijdt, elke fabriek is gesloten en de laatste mens is geëmigreerd, dan nog worden de stikstofnormen in talrijke natuurgebieden overschreden.” Dat argument kan donderdag weer klinken, vermoedt het RIVM. De woordvoerder heeft al een reactie klaar: “De Nederlandse stikstof waait deels naar ándere landen. Kortom: stikstofreductie moet in alle landen, internationaal. Ook in Duitsland moet stikstofemissie dalen, tot 65 procent in 2030.”

‘Ook immigratie zorgt voor meer stikstofuitstoot’

Sieta van Keimpema, bestuurslid van FDF, denkt dat het stikstofprobleem anders in elkaar steekt dan het RIVM en de regering willen doen geloven. Niet alleen de tweet van Rotgers wijst daarop, meent ze, maar ook diverse onderzoeken van de Wageningen Universiteit. Er zijn “heel veel uitstootbronnen en sectoren die niet worden belast, zoals scheep- en luchtvaart. En hoe kom je tot verbetering als niet alle bronnen in beeld zijn?”

Ook minder conventionele bronnen van stikstof spelen een rol, zegt Van Keimpema, zoals immigratie. “Door immigratie is het stikstofprobleem gegroeid. Ieder mens ademt stikstof uit, als er meer mensen bijkomen, zorgt dat dus voor een toename. Immigranten nemen ook hun eigen consumptiepatronen mee. Dat moet ergens vandaan komen. De bevolkingstoename zorgt dus ook voor stikstof.”

Van Keimpema denkt dat het nieuwe rapport morgen zal aantonen dat het met het aandeel van de landbouw in de stikstofcrisis erg meevalt. “Er worden nu onrealistische normen genoemd, dat moet anders.”

Bovendien waarschuwt Van Keimpema voor een onbezonnen stikstofbeleid. “We moeten goed nadenken wat we willen. Het leven wordt duurder voor iedereen als er minder boeren zijn.”

Lees ook: 

Het kabinet trekt extra miljoenen uit om boeren uit te kopen

Het kabinet breidt een eerdere uitkoopregeling uit. De oppositie voert de druk op en eist ook extra geld voor de natuur.

Greenpeace weet wel hoe Nederland uit de landbouwcrisis komt. Kosten? 42 miljard euro

Voor een groene revolutie in de landbouw zijn tientallen miljarden nodig. Maar daar staan forse baten tegenover.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden