Natuurbescherming

Hoe een boomkangoeroe het regenwoud redde

De boomkangoeroe, of ‘tenkile’, in Papoea-Nieuw-Guinea. Beeld Tenkile Conservation Alliance

In de nevelbossen in het noorden van Papoea-Nieuw-Guinea leeft de zwaar bejaagde Scott’s boomkangoeroe. Het dier werd de sleutel tot bescherming van het regenwoud.

Hij heeft wat weg van een kleine beer, met een lange staart. In de kruinlaag van woudreuzen kauwt hij op varens en klimplanten. Pas als hij naar beneden komt, wordt zijn ware aard zichtbaar en hopt hij over de mossige bosvloer naar een volgende boom. Als een kangoeroe. Het is een Scott’s boomkangoeroe, door de lokale bevolking tenkile genoemd.

Als het Australische echtpaar Thomas in 2003 te horen krijgt dat er nog maar honderd tenkiles in het wild leven, stopt het duo met werken in de dierentuin van Melbourne. De Tenkile Conservation Alliance wordt opgericht en ze verhuizen naar de afgelegen Torricelli­bergen in het noorden van Papoea-Nieuw-Guinea. Binnen twee jaar moet de tenkile, die buiten het westelijke deel van dat regenwoud nergens anders leeft, van de ondergang zijn gered.

In het begin was een goede uitkomst nog ondenkbaar. Jean Thomas: “Een paar jaar voor wij arriveerden, hadden dertien dorpen in het gebied al een anti-jachtverdrag getekend. Maar de dorpsbewoners vertelden ons zonder schroom dat ze vorige maand nog een tenkile hadden gevangen. Ze zijn hier zo arm dat ze elk contract tekenen dat ze wordt voorgelegd. In de hoop er iets uit te kunnen halen.”

Missionarissen

De natuurbeschermers die eerder waren langsgekomen, hadden geen argumenten die de bevolking aanspraken. En ze stelden niets tegenover het jachtverbod. Jean en Jim merkten zelf al snel dat hun ecologielessen niet aansloegen. Uiteindelijk hebben ze de eerste periode vooral veel gepraat en geluisterd.

De oudste generatie bleek nog verhalen te kennen over de tenkiles waarin hun plek in de lokale kosmologie wordt benoemd. Maar die waren grotendeels in vergetelheid geraakt. Volgens Jean komt dat mede door het werk van christelijke missionarissen. Van oudsher kenden de bossen heilige en behekste gebieden, waar niet gejaagd mocht worden en de dieren dus een toevluchtsoord hadden. Missionarissen, in hun strijd tegen bijgeloof, gingen deze gebieden langs, zegenden ze en verklaarden ze tot neutraal land. “Zo, dachten de dorpelingen, nu kunnen we overal jagen.”

Uit de verhalen van ouderen bleek de ten­kile ooit een bijzondere status te genieten als het eerst geschapen dier. Oppergod Yani schiep de tenkile en daarna pas de andere boomkangoeroesoorten en bosdieren. Elke boomkangoeroe kreeg zijn eigen leefgebied. De tenkile, timide van karakter, kreeg alleen het westelijke deel van de Torricellibergen toegewezen.

Jean en Jim Thomas met de door hen beschermde goudmantelboomkangoeroe, ofwel, de Weimang. Beeld Tenkile Conservation Alliance

De interesse van Jean en Jim Thomas in de verhalen en liedjes over de tenkile, zorgde ervoor dat het buideldier cultureel weer tot leven kwam en uitgroeide tot lokale mascotte. Jean: “De band met de tenkile onderscheidde deze dorpen ook van de dorpen in het oosten, waar de eveneens bedreigde goudmantelboomkangoeroe leeft. Die dorpen begonnen zich met ‘hun’ boomkangoeroe te identificeren, lokaal de weimang genoemd. Op het laatst was er een alliantie van twintig tenkile-dorpen en dertig weimang-dorpen.”

In vijf jaar tijd groeide de populatie tenkiles van honderd naar driehonderd exemplaren. Maar de impact van het project was veel groter. Nu, na bijna zeventien jaar intensief werk, wordt er in een gebied van 185.000 hectare helemaal niet meer gejaagd en werken de inwoners van vijftig dorpen samen aan de bescherming van het bos.

De alliantie die Jean en Jim met vijftig dorpen wisten te smeden, vroeg om meer dan een nieuwe mascotte. Ze moesten ook alternatieven bieden voor de jacht. Ze introduceerden konijnen, die gefokt werden als alternatieve bron van proteïne. Ook hielpen ze met een betere distributie van de handelsgewassen, zoals cacao en vanille. Dankzij nieuwe fondsen kwamen er toiletten en watertanks in de dorpen.

Feitelijk was het meeste werk gericht op mensen, niet op dieren. Jean: “In al die jaren heb ik slechts twee keer een boomkangoeroe gezien. In het begin hebben we wel wat sporen verzameld en wildcamera’s opgehangen, maar al snel bleek sociaal werk veel effectiever. Als het onderwijsniveau stijgt, wil men niet meer een hele nacht door het oerwoud sluipen om één dier te vangen. Het vervullen van een sociale of politieke rol in het dorp is dan veel aantrekkelijker.”

Mijnbedrijven

Intussen werden ook de externe bedreigingen voor de Torricellibergen duidelijk. Maleise houtbedrijven kappen illegaal hout langs de randen van het gebied en mijnbedrijven halen het bos leeg onder het mom van ‘exploratie­onderzoek’. In 2004 begonnen Jean en Jim daarom na te denken over wat hun grootste uitdaging in Papoea-Nieuw-Guinea werd: ­zorgen dat het gebied écht wordt beschermd.

Jean: “Officieel hadden de Torricellibergen al een beschermde status, maar in de praktijk betekende dat niks. Het probleem is dat grote natuurorganisaties een kaart tevoorschijn halen, een lijn trekken en zeggen: ‘Dit is beschermd gebied’. Op de grond heeft dat geen enkel effect.”

Jean Thomas geeft voorlichting aan dorpsbewoners. Beeld Tenkile Conservation Alliance

Jean en Jim besloten het grondiger aan te pakken. Omdat er in de Torricellibergen nauwelijks wegen zijn, trokken ze lopend langs de randen van het gebergte, begeleid door delegaties uit de tenkile- en de weimang-dorpen en bewapend met een gps, een notitieblok, een fotocamera én met de kennis van de dorpsbewoners. Jean: “Elk punt dat voor hen belangrijk was of een grens definieerde tussen de ene en de andere stam, hebben we vastgelegd. Vaak waren we verbaasd. Wij zagen een boom als alle andere, zij een boom die door een voorouder vijf generaties terug was geplant. Alle stenen, kruispunten en rivieren bleken betekenis te hebben. Wij zien een steen, zij zien hun eigen geschiedenis.”

Het werk van Jean en Jim kwam dit jaar door de aanstelling van een nieuwe milieu­minister in een stroomversnelling. Binnen drie maanden zal de regering van Papoea-Nieuw-Guinea naar verwachting de laatste stempel zetten. Dan worden de landsgrenzen met bijbehorende rechten toegekend. Dat de impact hiervan groot is, blijkt wel uit de doodsbedreigingen die ze ontvangen uit de hoek van de mijn- en houtkapbedrijven. Maar Jean en Jim laten zich niet tegenhouden. Jean: “Het vastleggen van de rechten en processen, samen met de mensen die er wonen, dát is waar goed bosbeheer om draait. Maar zonder de boomkangoeroe hadden we het niet kunnen doen. Alleen met een goed verhaal kun je een bos ­beschermen.”

Wildlife Filmfestival Rotterdam

Over hoe Jean en Jim Thomas de bescherming van de boomkangoeroes aanpakten, is de documentaire ‘Into The Jungle’ gemaakt, die op 1 en 2 november te zien is tijdens het Wildlife Filmfestival Rotterdam. Dat festival vindt plaats van 30 oktober tot en met 3 november in het Cinerama Filmtheater. Voor hun onderscheidende vorm van natuurbescherming kregen Jean en Jim vele prijzen, waaronder de Future For Nature Award 2010, uitgereikt in Burgers’ Zoo. Meer informatie over film en werk zie de website: tenkile.com. 

Lees ook: 

Trang Nguyen werd natuurbeschermer, al wist niemand in Vietnam wat dat was

Ze groeide op in Vietnam waar de aapjes aan touwtjes liepen en dierenmishandeling normaal was. Natuurbescherming bestond er niet. Trang Nguyen bracht daar verandering in en ontvangt de Future for Nature Award.

De Perzische luipaard sluipt nog door Irak

De Koerdische natuurbeschermer Hana Ridha ontdekte dat de Perzische luipaard nog niet is uitgestorven in haar land. Met waarnemingen van bergbewoners en cameravallen brengt ze de biodiversiteit van Iraaks Koerdistan in kaart

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden