Bij de Brabantse whiskybrouwerij Bus wordt de distilleerketel gestookt met het afvalhout van de buurman, die een bedrijf voor groenvoorziening heeft. Beeld Nilla Berretty-van Loenen
Bij de Brabantse whiskybrouwerij Bus wordt de distilleerketel gestookt met het afvalhout van de buurman, die een bedrijf voor groenvoorziening heeft.Beeld Nilla Berretty-van Loenen

Groene claimVerantwoord borrelen

Hoe duurzaam is de whisky van Brabantse bodem?

Er is slechts een handjevol whisky’s van Nederlandse bodem en die zijn niet allemaal duurzaam geproduceerd. Bij Bus whisky streven ze daar wel naar. Zonder bio-certificaat, met een goed verhaal.

Robin van Wechem

Het begon met de kersenbomen die Dennis Hurkmans en Ezra Leeger bij hun Heische Hoeve in Loosbroek hadden geplant. Ze vonden de prijs die de plaatselijke Jumbo bood voor de oogst te laag. Ze kochten een distilleerketel en stookten er kirsch van, die geen slijterij in de omgeving in het schap wilde zetten.

Na enig geëxperimenteer ontstond het idee voor een whisky van Brabantse bodem. Eind 2019 was de eerste lichting single malt in no time uitverkocht. Inmiddels is Bus naar eigen zeggen de tweede whiskyproducent in Nederland en de enige die zo ver gaat in duurzaamheid.

De gerst voor de mout wordt als vruchtwisseling geteeld bij boeren in de omgeving. In andere jaren staan er bijvoorbeeld aardappelen en suikerbieten. Voor de overige gerstteelt maakt Hurkmans gebruik van gemeentegrond of grond van landschapsbeheer. Daar komen geen kunstmest en synthetische bestrijdingsmiddelen aan te pas.

De akkers hebben bloemrijke randen voor meer biodiversiteit, die worden ingezaaid met antieke tractoren van de Stofvreters. Deze club houdt oude landbouwmachines in gebruik voor cultuurhistorische doeleinden. Niet per se duurzaam gezien het dieselverbruik, maar volgens Hurkmans een sympathiek en relatief klein onderdeel van de bedrijfsvoering.

Blauwe diesel

De tractor van de distilleerderij werkt daarentegen op ‘blauwe diesel’, gemaakt van plantaardige afvalolie. De oude frituurolie van het Bus whisky-restaurant gaat naar een verwerker die er diesel van maakt. Die twee hoeveelheden zijn niet aan elkaar gekoppeld. Het kan dus best zijn dat de tractor meer diesel nodig heeft dan Bus levert aan oude frituurolie, of andersom.

De stokerij heeft drie elektrische bedrijfsauto’s en tien elektrische jeeps voor gasten van de boerderij, die worden opgeladen met de stroom van 400 zonnepanelen. Ook zijn er zonneboilers, warmtepompen en een installatie die opgewarmd koelwater uit de distilleerderij doorsluist naar de vloerverwarming in de overige panden. De distilleerketel wordt gestookt met het afvalhout van de buurman, die een bedrijf voor groenvoorziening heeft.

Weinig biologische grond in noordoost-Brabant

Toch zijn de gronden waarop de gerst wordt geteeld niet biologisch gecertificeerd, zodat de whisky geen bio-keurmerk heeft. “In noordoost-Brabant is sowieso heel weinig biologische grond”, zegt Hurkmans. “Zelfs de pachtgronden van gemeenten zijn dat niet, al mogen daar geen kunstmest en bestrijdingsmiddelen op worden gebruikt.”

Skal Biocontrole, de toezichthouder op de biologische keten in Nederland, laat weten dat biologisch gecertificeerde landbouwgrond inderdaad niet gelijkmatig is verdeeld. De meeste bio-akkerbouwbedrijven liggen in het noorden van het land.

Felix Bianchi, universitair hoofddocent Farming Systems Ecology aan de Wageningen Universiteit, weet dat slechts 4 procent van de landbouwgrond in Nederland een bio-keurmerk heeft. “Het areaal neemt in een slakkentempo toe. Hopelijk helpt de Europese farm to fork-strategie, waarin wordt gestreefd naar een biologisch landbouw areaal van 25 procent in 2030.”

null Beeld Hans Koster
Beeld Hans Koster

Hurkmans zou best biologisch willen telen, maar stuit op een gebrek aan beschikbare grond. “Je hebt minstens 40 hectare nodig om vruchtwisseling te kunnen toepassen, dat kost 2,8 miljoen euro. Er is een omschakelperiode van een twee jaar voordat je die grond biologisch mag noemen. En dan duurt het nog eens acht jaar na de oogst totdat je een biologische whisky hebt.”

Intussen experimenteert hij er lustig op los met andere duurzaamheidsinitiatieven. Zo loopt er een proef met de onderteelt van klaver. Dat moet vocht in de bodem vasthouden, onkruid onderdrukken en biodiversiteit en CO2 toevoegen aan de bodem. Na de gerstoogst kan vee de klaver opeten en in de winter op het gerststro liggen. De mest kan op het land worden uitgereden.

Rode klaver

Een goed idee, vindt Bianchi. “Klaver neemt stikstof op en kan dienen als bodembedekking, zodat onkruid minder kans krijgt en herbiciden niet nodig zijn. Sommige soorten, zoals rode klaver, hebben diepe wortels die tijdens de groei CO2 opslaan. Dan heb je een vorm van koolstofopslag in de grond.”

Bij gemengde boerenbedrijven waren zulke praktijken heel normaal, vervolgt hij. “De schaalvergroting na de Tweede Wereldoorlog ging gelijk op met vergaande specialisatie. Bus werkt op kleinere schaal om de kringloop sluitend te krijgen.”

Peter Keijzer, programmacoördinator veredeling en innovatieve teelten bij het Louis Bolk Instituut, is het daarmee eens. “Onderzaai was tot in de jaren zestig gebruikelijker. Het is wel belangrijk dat de klaver niet te hoog wordt, want dan droogt het gerststro moeilijker en wordt oogsten moeilijker.”

Door de klaver af te laten grazen door vee hoopt Hurkmans ploegen in het zaaiseizoen te kunnen overslaan. De in de aarde opgeslagen CO2 komt dan namelijk weer vrij. Keijzer voegt daaraan toe dat de schimmelnetwerken in de bodem, die nodig zijn voor de mineralenvoorziening van het gewas, dan ook intact blijven.

Eerst brouw je een soort bier zonder hop

Ten slotte wil Hurkmans een belangrijke reststroom van de whiskyproductie benutten. “Om whisky te maken brouw je eerst een soort bier zonder hop, met ongeveer 8 procent alcohol. In de distilleerketel wordt de alcohol eruit gehaald voor de whisky. Er blijft dan alcoholvrij bier over, dat behoorlijk zuur is. Maar als je het brouwproces een beetje aanpast krijg je een lekker blond bier zonder hop.”

Het klinkt allemaal goed doordacht bij Bus whisky, al is die aan de prijzige kant met 60 euro voor een halve liter. Wie koste wat kost een biologische whisky uit Schotland wil, kan terecht bij de Groene Slijterij. De woordvoerder van Skal Biocontrole wijst er wel op dat Schotland als onderdeel van het Verenigd Koninkrijk niet meer bij de EU hoort. De maatstaven voor biologisch zouden inmiddels kunnen afwijken van de Europese norm.

Lees ook:

Op bezoek bij masterdistiller Marcel

Een vast panel test wekelijks wijn, bier, whisky en non-alcoholica. Bus whisky kwam al een keer langs in de test van Trouw.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden