Biodiversiteit

Hoe dertig jaar beleid en 11 miljard de natuur niks hebben opgeleverd

Beeld Fadi Nadrous

Dertig jaar natuurbeleid heeft het verlies aan biodiversiteit niet kunnen afwenden. De natuur is nog even versnipperd en soorten gaan in Nederland nog steeds achteruit.

Miljardeninvesteringen in natuur hebben in Nederland nauwelijks iets opgeleverd. Dat blijkt uit onderzoek van Trouw. Dertig jaar geleden is afgesproken natuurgebieden te verbinden en de landbouw natuurvriendelijk te maken, maar die beloftes zijn nooit ingelost en de soortenrijkdom is steeds verder afgenomen. In totaal is minimaal 11 miljard euro besteed om dat tij te keren, maar tevergeefs.

Trouw onderzocht de beleidsrapporten die de afgelopen dertig jaar zijn opgesteld, analyseerde gegevens van soortenorganisaties en interviewde meerdere ecologen. De laatsten waarschuwen al enige tijd dat het beleid niet werkt. Zo luidde Wageningen University & Research (WUR) onlangs de noodklok in een rapport aan de Tweede Kamer: zo’n 90 procent van de leefgebieden, 70 procent van de planten en dieren en tot 40 procent van de vogels kan niet behouden blijven. 

Dat staat haaks op afspraken met de Europese Unie. Dertig jaar geleden werd afgesproken dat die soorten niet meer mogen verslechteren. Overheid, provincies en natuurorganisaties staken minstens 10 miljard euro in het verbinden van natuurgebieden. Toch is de natuur nog even versnipperd als drie decennia geleden. Voor natuurbeheer kregen boeren 1,5 miljard euro subsidie, maar ook dat leverde weinig op, meldde Wageningen Universiteit al eerder.

In de knel

Flora en fauna raken ten eerste in de knel door de versnippering van de natuur. De helft van de natuur is nog altijd te geïsoleerd voor soorten om te kunnen overleven. Al in 1990 neemt Den Haag zich voor de natuur te verbinden: in 2018 zou 730.000 hectare groen aaneengebonden moeten zijn. Daar is minstens 10 miljard euro voor uitgetrokken door overheid, provincies en natuurorganisaties, berekende het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Dat is ruim 87 euro per inwoner per jaar. Maar die ambities zijn nooit waargemaakt, zegt ook hoogleraar ecologie Han Olff van Rijksuniversiteit Groningen. Er is sindsdien wel wat natuur bijgekomen, erkent hij, maar het ontbreekt nog altijd aan verbinding tussen die natuur. Soorten kunnen daardoor niet van het ene naar het andere natuurgebied bewegen. “Terwijl dit in een klein land als Nederland juist cruciaal is om planten en dieren te behouden”, aldus Olff.

Beeld Louman & Friso

Daarnaast staat de kwaliteit van de natuur onder druk. De landbouw is de voornaamste bedreiging: meer dan de helft van de soorten en leefgebieden heeft te lijden onder stikstof uit mest en landbouwgif. Dit schaadt planten en insecten, maar ook soorten die daarvan eten, zoals vogels. “Insecten gaan dood aan bestrijdingsmiddelen en daardoor komen vogels voedsel te kort om hun jongen groot te brengen”, zegt emeritus hoogleraar natuurbeheer en plantenecologie Frank Berendse van Wageningen Universiteit.

Maatregelen om natuurvriendelijker te boeren, schieten bovendien tekort. Zo zijn boeren verplicht hun akker te vergroenen in ruil voor Europese landbouwsubsidies. Bijna alle agrariërs maken hier gebruik van: in 2018 heeft 90 procent van het boerenerf minstens één vergroeningsmaatregel, schrijft WUR in een evaluatie. Maar in plaats van het planten van bomen en struiken, die de biodiversiteit bevorderen maar ook veel onderhoud vragen, kiest het gros voor standaardgewassen zoals raaigras. Die leveren wel subsidie op, maar voegen niks toe aan de natuur. Intussen is de hoeveelheid bloemrijke akkerranden de laatste jaren zelfs gedaald.

Boerenbeheer weinig succesvol

Ook het beheer van natuur door boeren heeft gefaald. Dit was een belangrijke pijler van het natuurnetwerk. Weinig landbouwers doen eraan mee, en als zij het wel doen, kiezen zij een klein stukje grond met licht beheer, aldus het Planbureau voor de Leefomgeving. Slechts 4 procent van alle landbouwgrond wordt als natuur beheerd.

Wat boeren nu doen, zoals het beschermen van vogelnesten en later maaien voor de nodige beschutting, boekt weinig succes. De afgelopen dertig jaar zijn typische soorten van het boerenland in aantallen gehalveerd, zoals boerenlandvogels en graslandvlinders. Voor natuurbeheer hebben boeren tussen 2000 en 2019 in totaal 1,5 miljard euro subsidie ontvangen van de EU en de Nederlandse overheid en provincies. Desondanks is de situatie in het agrarisch gebied niet verbeterd, maar juist verslechterd.

Lees ook:

Langzaam brokkelt het huis van de natuur af

Beschermde planten en dieren dreigen massaal uit Nederland te verdwijnen. De natuur is te verkruimeld en de kwaliteit ervan gaat hard achteruit, waarschuwen ecologen.

Ook de nieuwe stikstofaanpak maakt veel natuur weinig beter

Flinke delen van de Nederlandse natuur zullen in 2030 nog steeds overbelast zijn door stikstof. Vooral op de Veluwe blijft het stikstofoverschot bestaan. Dat blijkt uit een doorrekening van het RIVM van de nieuwe stikstofaanpak van het kabinet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden