Hoe de Nieuw-Caledonische kraai steeds beter zijn eigen gereedschap leert maken

De Nieuw-Caledonische kraai.Beeld Sarah-Jelbert

De Nieuw-Caledonische kraai maakt en gebruikt gereedschap. Maar kunnen ze die techniek ook verfijnen?

De Nieuw-Caledonische kraai maakt uit palmbladeren gereedschappen waarmee hij moeilijk bereikbaar voer kan binnenhengelen. En hij heeft daarvoor niet één truc, maar kan drie verschillende instrumenten maken: een breed, een smal en lang, en een hengel met haakje.

De instrumentenbouwer is een geliefd studieobject van biologen, niet alleen vanwege zijn uitzonderlijke vaardigheden, maar ook omdat hij alleen voorkomt op Nieuw-Caledonië, een eilandengroep ten oosten van Australië. Hij heeft geen contact met andere kraaiensoorten; als hij zijn kraaienkunsten van iemand heeft geleerd is het van soortgenoten.

Hoe? Dat willen biologen weten. Dieren hebben allerlei vormen van overerfbaar gedrag en het gebruik van gereedschappen komt in het dierenrijk wel meer voor. Voor biologen wordt het interessant als die kunst wordt doorgegeven van generatie op generatie, en door iedere nieuwe generatie iets wordt verbeterd. Want dan heb je technologische ontwikkeling, of zoals biologen het noemen: cumulatieve culturele evolutie.

Subtiel

Die culturele evolutie is voor de mens gesneden koek, maar een grote vraag in de biologie is of die ook bij dieren te vinden is. Om een vaardigheid door te geven en continu te verbeteren moet je kunnen onderwijzen (én leren), moet je het gedrag van een soortgenoot kunnen kopiëren, en helpt een taal. De kraai heeft een subtielere manier om zijn gereedschapskunst te ontwikkelen, laten biologen uit Groot-Brittannië en Nieuw-Zeeland zien in vakblad Scientific Reports. Zij ontwierpen een experiment waarin kraaien een doos met voer konden openen door een stukje papier in een gleuf te stoppen. Bij de ene groep kraaien moest dat een lang stuk zijn, bij de andere groep een kort.

Dat hadden de vogels snel in de gaten. Maar in een tweede ronde kregen ze alleen grote vellen papier. Geen probleem: de kraaien gingen daarvan stukjes afscheuren met de goede afmetingen, zonder dat ze een voorbeeld hadden of een soortgenoot die aanwijzingen gaf.

De vogels, concluderen de onderzoekers, hebben in hun brein een afbeelding opgeslagen van het instrument waarmee ze de doos open kregen. Die mentale afbeelding stelt de kraaien in staat uit vellen papier nieuwe instrumenten te maken en die zelfs te verfijnen. Dat is technologische ontwikkeling, dat is culturele evolutie, zeggen de biologen.

Het mechanisme lijkt op vogelzang. Jonge zangvogels slaan de compositie die ze horen van hun ouders op en maken daar hun eigen uitvoering van. Voor veel biologen is ook dat een voorbeeld van culturele evolutie.

Lees ook: Zelfs de evolutie wist ongewenst draagmoederschap niet uit te bannen

De koekoeksmeerval is geen familie van de bekende vogel, maar deelt wel diens onhebbelijke gewoonte haar eieren door een ander te laten uitbroeden. Die ander, een cichlide, weet daar echter wel raad mee.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden