Duurzame energie

Hoe biomassa van belofte een bedreiging werd

Resten van gekapt hout liggen opgeslagen in het natuurgebied De Sallandseheuvelrug. Het hout kan gebruikt worden in de papierindustrie of als biomassa in een energiecentrale.Beeld Hollandse Hoogte

Energie uit biomassa staat steeds meer ter discussie. Maar ooit leek het een goed idee.

De oliecrisis van 1973 zette het denken op scherp: kolen en aardolie zouden niet oneindig beschikbaar zijn, en het was hoog tijd om te zoeken naar energiebronnen die niet opraken. Volgens een rapport van de toenmalige Raad voor Landbouwkundig Onderzoek smeekte de samenleving om milieuvriendelijke energievoorziening: ‘De wens een energieproductie te ontwikkelen die overwegend is gebaseerd op in stand blijvende hulpbronnen, leeft in ons volk sterk’.

Bij milieuvriendelijke energievoorziening werd onder meer gedacht aan biomassa, het opwekken van warmte of elektriciteit uit organisch materiaal. Onderzoekers hadden interesse voor ‘energieteelt’, waarbij gewassen (inclusief bomen) worden verbouwd om later te dienen als brandstof. Maar voor deze vorm van landgebruik was in het kleine Nederland helemaal geen ruimte, stelde minister Fons van der Stee van landbouw, die het idee in 1979 afdeed als ‘zinloos’. Bovendien konden energiecentrales nog goedkoop aan kolen komen.

Het idee van energie opwekken uit biomassa verdween een paar jaar uit beeld, maar halverwege de jaren tachtig vlamden discussies over het milieu en de uitstoot van broeikasgassen op. Eind 1990 publiceerde minister Koos Andriessen van economische zaken de Nota Energiebesparing, waarin hij aankondigde dat fossiele brandstoffen geleidelijk vervangen moesten worden door hernieuwbare energie. In Nijmegen en op de Maasvlakte begonnen daarna experimenten met het bijstoken van afvalhout en pellets in elektriciteitscentrales, om zo het gebruik van kolen terug te dringen. Vanaf 2003 kunnen energiebedrijven subsidie krijgen voor het bijstoken van biomassa.

Beeld Sander Soewargana

Steeds meer kritiek

Van milieuorganisaties en wetenschappers klonk geleidelijk steeds meer kritiek: lang niet alle vormen van biomassa zijn duurzaam. Biomassa bestaat uit allerlei organische materialen, zoals hout, gft-afval, maar ook plantaardige olie, mest en speciaal hiervoor verbouwde gewassen. Bij het verbranden daarvan komt het broeikasgas CO2 vrij, net als bij kolen of gas, maar toch geldt biomassa als CO2-neutraal. De gedachte is dat voor het verstookte materiaal nieuwe bomen en gewassen teruggeplant worden, die weer CO2 uit de atmosfeer opnemen. Maar: als we een boom omhakken, staat er niet meteen een nieuwe. Het kan decennia, wel een eeuw, duren voordat nieuwe bomen ver genoeg zijn gegroeid om de door biomassa uitgestoten koolstofdioxide weer op te nemen. Als de boom daarentegen was blijven staan, was hij gewoon doorgegaan met CO2 opnemen. Bovendien levert het verbranden van biomassa minder energie op dan kolen of aardgas.

In Nederland is ecoloog Louise Vet een van degenen die dit uitdraagt. Tot voor kort zonder veel succes. “Bossen kappen voor energie is echt fout”, zei ze in Trouw. “Het loopt nu helemaal uit de hand met de snel stijgende vraag naar biomassa overal in de wereld. Het kwartje valt niet. De energielobby die daar achter zit is te sterk.”

Inderdaad hebben energiebedrijven geïnvesteerd om hun centrales aan te passen en hebben zij belang bij langjarige afspraken en subsidies om die investering terug te verdienen. Maar er lijkt een kentering op te treden in het denken: een organisatie als Mobilisation for the Environment voert juridische strijd tegen biomassacentrales. Het adviescollege stikstof van Johan Remkes (met Louise Vet in de gelederen) pleit voor het stopzetten van subsidies voor biomassacentrales. En nu voegt de Sociaal- Economische Raad zich daarbij, volgens bronnen die een vrijdag te verschijnen rapport al hebben ingezien. Net als in de jaren zeventig heeft de samenleving behoefte aan milieuvriendelijke energievoorziening. Maar of biomassa daarbij hoort, is inmiddels de vraag.

Lees ook: 

Zonder biomassa wordt het halen van de klimaatdoelen nog moeilijker

De coalitie wil af van biomassa. Daarmee bemoeilijkt ze het halen van het klimaatakkoord.

SER: subsidies biomassa zo snel mogelijk afbouwen
Subsidies voor biomassa als bron van elektriciteit of warmte moeten zo snel mogelijk worden afgebouwd, staat in een vertrouwelijk conceptadvies van de Sociaal-Economische Raad (SER)

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden