Reportage Statiegeld

Hippe biertjes, geen statiegeld

Brouwerij ’t IJ in Amsterdam zegt niet genoeg te verkopen om transport van statiegeldflessen efficiënt en duurzaam te laten verlopen. Beeld Hollandse Hoogte

Hippe biertjes van kleine brouwerijen rukken op. Maar anders dan de grote bierbrouwers verkiezen de kleintjes de glasbak. Dat wakkert de discussie aan over verplicht statiegeld voor alle bierflesjes.

Ongeveer 95 procent van de kleine onafhankelijke brouwers rekent geen statiegeld, schat Craft, de organisatie van de bierbrouwers die niet gelieerd zijn aan grote brouwers als AB Inbev of Heineken. Daarvoor zijn uiteenlopende redenen. Brouwerij ’t IJ in Amsterdam en Maximus in Utrecht betwijfelen of statiegeld ‘beter is voor het milieu’.

Recycling betekent immers dat er vrachtwagens vol flesjes naar de brouwerijen teruggaan, stelt ’t IJ. “Wij verkopen niet genoeg flessen om dat transport efficiënt en duurzaam te laten verlopen”, zegt een woordvoerder. “Daarnaast hebben we niet genoeg opslagplaats.” ’t IJ vulde in totaal zes miljoen bierflessen in 2018, bijna twee miljoen liter bier. Maximus verkocht minder dan een kwart daarvan: 1,25 miljoen. Ter vergelijking: Heineken verkoopt wereldwijd ongeveer 18 miljard liter bier per jaar.

Maximus onderstreept dat, naast alle transport, ook nog alle flesjes moeten worden schoongemaakt met chemicaliën en spoelwater. “Daar hebben we de ruimte niet voor”, zegt een woordvoerder. “De kosten om flessen te vervoeren en schoon te maken bedragen anderhalve cent per flesje.” Net als ‘IJ gebruikt Maximus een 0,33 liter-fles. Die is gemaakt van dunner glas en daardoor makkelijk te recyclen, onderstreept de brouwer. 

Restaurant en cafés

Brouwerij De Leckere in Utrecht heft wel statiegeld op haar flessen. “Wij maken gebruik van flesjes van 0,25 liter, daar wordt 10 cent statiegeld op geheven. Voor ons is deze flesvorm duurzamer en goedkoper omdat we veel afzet hebben aan de horeca”, laat de bouwer weten.  Volgens De Leckere werkt statiegeld voor restaurants en cafés beter omdat deze dan zelf minder glas- of kartonafval hebben. 

De Leckere laat zijn lege statiegeldflesjes vervoeren én verwerken door een van de grotere jongens, zoals bijvoorbeeld Heineken. Die leveren schoonmaak en transport. De Leckere produceerde in 2017 ongeveer een half miljoen liter bier.

Bij de brouwerij Jopenbier in Haarlem is een omslag gaande. Het bedrijf maakte eerst gebruik van de standaard 0,3 liter fles, mét statiegeld. “Voor een beginnende brouwerij is dat het makkelijkst, want een eigen fles laten maken, kost te veel geld”, licht de woordvoerder van Jopenbier toe. De brouwer produceert jaarlijks vier miljoen liter bier. Voor het milieu pakt vooral het transport van lege flesjes en de reiniging uiteindelijk nadelig uit, vindt Jopen-bier. “Sinds een jaar of twee maken we de overstap op een eigen fles van 0,33 liter zonder statiegeld.”

Gedragsverandering

Volgens de wet moet 90 procent van al het glas worden hergebruikt. Die norm wordt al sinds 2010 niet meer gehaald volgens verschillende milieuorganisaties. Zo meldt Milieu Centraal dat 73 procent van het glasafval werd gescheiden in 2014. Volgens Recycling Netwerk kwam het in 2016 en 2017 op 84 en 86 procent. 

Milieuorganisaties vinden dat de overheid het bedrijfsleven moet dwingen de norm van 90 procent te halen. Desnoods met een dwangsom. De Raad van State heeft de organisaties begin dit jaar hierin gelijk gegeven en de overheid inmiddels tot twee maal opgedragen maatregelen te nemen. In juni droeg de overheid, via de Inspectie Leefomgeving en Transport, het Afvalfonds Verpakkingen dan ook op achthonderd glasbakken extra te plaatsen. Ook krijgt het fonds, de organisatie van het verpakkend bedrijfsleven, een boete van 1,5 miljoen euro voor elke procent dat de inzameling onder de 90 procent blijft. 

Verplicht

Recycling Netwerk meent dat 90 procent makkelijker haalbaar is als er meer wordt gedaan tegen bierflessen zonder statiegeld. Bijvoorbeeld door het verplicht invoeren van statiegeld. Plannen hiervoor zijn er niet, bij de overheid noch het bedrijfsleven.

“Glazen bierflessen met statiegeld worden nu voor meer dan 90 procent ingezameld”, zegt Ulphard Thoden van Velzen.  Hij is onderzoeker duurzame verpakkingen bij Wageningen University & Research. “Statiegeld invoeren op andere flessen zal waarschijnlijk zwerfafval wel iets verminderen, maar kan dit niet helemaal voorkomen. Verpakkingen gooien zichzelf niet weg, dat doen mensen. Er is een gedragsverandering nodig.” 

De onderzoeker is dan ook van mening dat dit een politiek vraagstuk is: “In welke mate ga je van winkeliers en bierbrouwers extra inspanningen eisen in administratie en transport en wat staat daar dan tegenover?. Dat is een politieke afweging.”

141 brouwerijen

Nederlanders drinken 1,2 miljard liter bier in 2018. Een stijging van 2,2 procent ten opzichte van 2017. Heineken is de grootste producent. Maar daarnaast rukken veel kleine brouwerijen op. Met 500 brouwerijen in Nederland is er een duidelijke groei te zien. Het waren er 97 in 2016. 

Lees ook:

Er moet meer glas gerecycled worden, mét hulp van de burger

Het lukt de producenten van glazen verpakkingen al jaren niet om genoeg glas te recyclen en zich daarmee aan de wet te houden. De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) eist nu dat er de komende jaren 800 glasbakken bijkomen. Dat kan helpen, maar dan moet de burger wel meewerken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden