Herintroductie

Hij was ooit verdwenen uit Nederland, maar nu is er goed nieuws voor de raaf

De raaf is een slimme vogel en uitgesproken schuw.Beeld Jelger Herder

De raaf, verdwenen in 1928, lijkt zijn draai weer te vinden in Nederland. Daar ging het nodige kunst- en vliegwerk aan vooraf. 

Eindelijk eens goed nieuws uit de natuur. De raaf floreert weer. Sinds 2010 is het aantal broedparen met 50 procent toegenomen en inmiddels telt ons land zo’n 150 broedparen. De groei gaat door; gestaag, met 5 procent per jaar. “De Corvus corax staat nu nog op de Rode Lijst, maar het zou me niet verbazen als hij op de volgende geen plek meer krijgt. Een koolmees zal de raaf nooit worden, daarvoor heeft hij te veel rust en ruimte nodig, maar duizend broedparen lijkt toch echt mogelijk te zijn”, vertelt Rob Vogel, ravenkenner en vogelonderzoeker bij Sovon Vogelonderzoek.

Een toename van 50 procent is al ongelooflijk – zeker omdat de raaf pas in zijn derde of vierde jaar broedt – maar wordt des te exceptioneler als je je realiseert dat de vogel in 1928 uit ons land verdween. Een in 1966 begonnen herintroductieprogramma werd nu eens wel succesvol (daar zou het korhoen een voorbeeld aan kunnen nemen, zie kader) en, zo vertelt Vogel, “het aantal groeit en de verspreiding ook”.

Nog maar twee eeuwen geleden was de vogel hier doodnormaal. Er waren waarschijnlijk duizenden broedparen. Maar het tij keerde. De publieke opinie keerde zich tegen de vogels. Ze zouden op grote schaal jachtwild doden en soms ook lammeren. Lijkenpikkers heetten ze, een bijnaam die ze dankten aan de gewoonte lijken die aan de galg hingen, aan te pikken.

De jonge raven waren te onnozel om zichzelf te handhaven

Omdat de biotoop wel in orde was en de raaf al in het Paleolithicum in ons land leefde, begon het Rijksinstituut voor Natuurbeheer op verzoek van het Wereld Natuur Fonds in 1966 een fokprogramma. Aanvankelijk leek het op het huidige geworstel met het korhoen. Uit Duitsland werden jonge raven gehaald en in kooien gezet. Zodra er zich een paartje vormde, kreeg dit een eigen onderkomen. En hoewel het onderzoekers van naam en faam waren, schijnt toch te zijn voorgekomen dat een koppeltje een extreem aantal eieren wist te produceren: twee vrouwtjes die op elkaar vielen.

Uitzonderlijk natuurlijk. Andere paren brachten wel jongen groot die konden worden uitgezet. Uitgezet voor een wisse dood. De jonge raven waren te onnozel om zichzelf te handhaven.

De tragedie van het korhoen

De geschiedenis van het korhoen is een tragisch voorbeeld van mislukte herintroductie. In 1976 was de oorspronkelijk rijke populatie nog maar zo’n vierhonderd broedparen groot, vanaf de jaren negentig resteerde alleen nog korhoenders in Salland.

Om uitsterven te voorkomen werden korhoenders uit Zweden uitgezet, maar deskundigen vrezen dat ook dit niet helpt. Uiteindelijk is het dier voooral gebaat bij een specifieke leefomgeving.

“Een mozaïek van open land afgewisseld met beschutting van hier en daar een boom, struik of ruige akkerrand”, aldus Ruud Foppen, onderzoeker bij Sovon en bijzonder hoogleraar dierecologie aan de Radboud Universiteit eerder dit jaar in Trouw. Dat landschap is nog nauwelijks te vinden.

Een korhoen.Beeld Vogelbescherming

Nieuwe importen volgden (zie hier de analogie met het korhoen) en na tien jaar en 116 geïmporteerde dieren waren er eindelijk drie wilde broedparen. Vanaf 1984 ging het opeens goed en het aantal broedparen steeg langzaam, al bleef de verspreiding vrijwel geheel beperkt tot de Veluwe.

Verhuizen naar de rand van de Veluwe

Het ging de vogel naar den vleze. Tot de varkenspestuitbraak in 1995 en het opeens verboden was om zwijnen met eendagskuikens bij te voeren, een actie van faunabeheerders om efficiënter wild te tellen.

Een raaf is een gewoontedier. Omdat ze jaar in jaar uit zeker waren van de kuikens, nestelden ze in de directe omgeving van de voederplekken en dus op een overigens voedselarme zandige Veluwe, legt onderzoeker Vogel uit.

Toen de eendagskuikens als voedselbron wegvielen, moesten ze opeens helemaal naar de rand van de Veluwe vliegen, naar rijkere voedselgronden. Dat bleek een risico. De haviken hadden de tijd van hun leven. “De jongen waren immers uren onbeschermd”, memoreert de ravenkenner. Het lukte de vogels daardoor niet meer de voor populatie-instandhouding vereiste twee jongen per nest groot te brengen en het aantal daalde flink.

Maar raven zijn slim, dus verhuisden ze naar de randen van de Veluwe, fijn dichtbij snelwegen en dus doodgereden dieren, de recreatieterreinen met overvolle prullenbakken en het boerenland met zoogdieren. Tegelijkertijd confisqueerde de zwarte vogel, spanwijdte 1.20 meter, ook de Sallandse Heuvelrug, Drenthe en de Achterhoek. Vogel verwacht verdere verspreiding, ook al door zijn voedselopportunisme.

Een stedeling zoals zijn soortgenoten als kauw, ekster en kraai is de raaf niet. Nu niet en nooit niet. De grote zwarte vogel met zijn kenmerkende wigvormige staart is uitgesproken schuw.

Inmiddels zijn er zelfs raven die de wolven in de gaten houden

De toekomst gloort, ook al gezien de spreekwoordelijke slimheid van het dier. Zo heeft een raaf uit Dieren een forellenkwekerij in de IJssel ontdekt, en leegt een ander ’s morgens voor de opruimploegen uit de prullenbakken van een recreatieterrein, en passant de vleselijke overblijfselen van barbecuefestijnen wegwerkend.

Inmiddels zijn er zelfs raven die de wolven in de gaten houden. Wolven betekenen immers prooiresten; smakelijk dierlijk voer. Zo zat afgelopen winter in het zuidelijk deel van de Kroondomeinen een flinke groep raven bij de resten van een wolvenmaal. Vogel: “De komst van wolven is ook daarom echt fantastisch.”

Glimlachend: “Een raaf is af en toe ook wel wat hardleers. Ze kunnen wel vijf jaar lang terugkomen op een plek waar ooit een flinke hoeveelheid voedsel heeft gelegen, ook al ligt er sedertdien nooit meer iets.” Wolven en natuurbeheerders helpen een handje door verkeersslachtoffers – ree, hert, zwijn – niet langer bij het destructiebedrijf af te leveren, maar in het natuurgebied achter te laten.

Mooi natuurnieuws, maar zoals altijd valt er wel weer een kanttekening te plaatsen. Omdat de grote vogel hoog in de voedselketen staat, is het dier gevoelig voor (illegaal) gif bij (eveneens illegale) predatorenvervolging. Er zijn volgens Vogel op dit moment nog geen aanwijzingen dat dit daadwerkelijk gebeurt, “maar alertheid is duidelijk geboden”.

Lees ook: 

De uitdrukking luidt ‘stelen als de raven’, is dat terecht?

Als roofdieren prooiresten bewaren voor later, zou het kunnen dat raven zich erover ontfermen. Toch zijn raven geen notoire dieven, volgens Louis Beyens, die de uitdrukking ‘stelen als de raven’ maar beledigend vindt.

Na een eeuw weer succesvol ravenbroedpaar in Friesland

Ruim een eeuw nadat het laatste legsel bij Beetsterzwaag uit het nest werd gehaald, broedde deze zomer weer een paartje raven met succes in Friesland. De raven kozen voor hun nest de aan het Fochteloërveen grenzende bossen van Ravenswoud.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden