ReportageDuurzame 100

Hier worden de daken gedekt met riet uit eigen regio

Rietdekkers in Weteringen bedekken een dak met riet afkomstig uit het nabijgelegen natuurgebied de Wieden. Beeld Herman Engbers
Rietdekkers in Weteringen bedekken een dak met riet afkomstig uit het nabijgelegen natuurgebied de Wieden.Beeld Herman Engbers

Terwijl steden met warmtepompen en tiny houses invulling geven aan duurzaam wonen, zetten bewoners in de Wieden in op milieuvriendelijke rietteelt. Liever een rieten dak uit eigen achtertuin dan uit China, vinden ze.

Wat hebben T-shirts en rieten daken met elkaar gemeen? Voor je het weet heb je als onoplettende consument een exemplaar van Chinese origine aangeschaft. Chinese leveranciers veroveren de laatste tien jaar in rap tempo de Nederlandse markt voor rieten daken. De Aziatische rietstengels, die met containerschepen deze kant op komen, vinden gretig aftrek. De reden hiervoor is dezelfde als bij de T-shirts: de prijs ligt stukken lager, vooral vanwege de lage loon voor arbeiders.

“Dat moeten we niet willen”, bromt Stefan Lok. Hij loopt door zijn grote schuur, in het Overijsselse dorp Belt-Schutsloot, vlakbij Meppel. Enorme rietbalen, keurig met touw bij elkaar gebonden, liggen op elkaar gestapeld. “Tienduizend bosjes liggen hier”, weet Lok. Het riet komt letterlijk uit de achtertuin van het bedrijf: de Weerribben-Wieden. Net als veel andere bedrijven in deze regio legt Lok zich toe op het snijden, drogen en verkopen van riet voor het aanleggen van rieten daken op boerderijen en woningen.

‘Riet uit de regio’ noemen ze dat hier. Dat moet gelden als het milieuvriendelijke alternatief voor goedkopere en massalere Chinese rietteelt. Harold Lok, de broer van Stefan, staat aan een verhoogde tafel bundels riet bij elkaar te knopen. “Waarom zou je dat helemaal uit verre oorden halen, met vervuilende schepen?”, vraagt hij zich af. Volgens hem gaat er niets boven het riet uit De Wieden. “Het water is hier schoon, de rietteelt is hier van oudsher een ambacht.” In de kantine bij het bedrijf van Lok hangen historische foto’s van eerdere generaties, die zich ook al volledig op de handel in rietstengels toelegden.

Het gaat om meer dan de zakelijke belangen

Vorig jaar stond Riet uit de regio op nummer 90 in de Trouw Duurzame 100. De riettelers zetten zich samen in voor behoud van hun bedrijvigheid. Omdat ook de regionale boerderijstichtingen, het platform voor oude ambachten en veel individuele bewoners zich inspannen voor het project, merkte de jury van de Duurzame 100 Riet uit de regio aan als een ‘beweging van onderop’. Het project dient ook veel meer dan de zakelijke belangen van riettelers; het stelt lokale en milieuvriendelijke principes zo veel mogelijk centraal. Stefan Lok ziet een parallel met de aandacht voor duurzaamheid van voeding. “Mensen krijgen oog voor de waarde van het lokale. Het mooie is dat de consument daardoor weet waar zijn spullen vandaan komen. Dat is bij melk zo, en dat is bij riet zo.”

Daarbij komt nog dat het jaarlijks snijden en verkopen van riet uit De Wieden het gebied open en gezond houdt, zegt Martin van der Linde. Hij is verbonden aan de IJsselacademie en is een van de drijvende krachten achter Riet uit de regio, dat steun geniet van gemeente en provincie. “Zou de rietteelt hier stilvallen, mede door de buitenlandse concurrentie, dan groeit het gebied dicht.” Binnen een paar jaar zou verbossing ontstaan, met opkomende elzenbomen. Ook mooi om te zien misschien, maar een monocultuur ligt dan op de loer. De variëteit van planten en bloemen die het landschap (rietkragge) rijk is, komt dan in het geding. “Het karakteristieke landschap van De Wieden zou op het spel staan”, zegt Van der Linde. Hij weet alles van rietstengels: zijn vader is ook rietsnijder.

Maar leg het de consument maar eens uit die buiten de Weerribben-Wieden woont en een rieten dak bestelt. “Je moet het maar net weten dat partijen riet uit China worden aangevoerd in de Rotterdamse haven.”

Het creëren van bewustzijn is daarom een van de belangrijkste pijlers van Riet uit de regio. Net zoals consumenten zich ervan bewust zijn dat ze in de winkel de keuze hebben tussen fruit, speelgoed of kleding uit Nederland of uit verre oorden, zo zou dat besef ook moeten doordringen in de nog altijd populaire afzetmarkt van rieten daken. “Kijk het liefst verder dat het prijskaartje”, bepleit Van der Linde.

De geur van riet opsnuiven

Op een positieve manier hoopt hij de toekomst van rietbedrijven, die in De Wieden meestal land pachten van grondeigenaar Natuurmonumenten, veilig te stellen. “We halen mensen van buiten de regio hierheen. Ze kunnen met eigen ogen de het rietlandschap zien.” Nu het land van het slot afgaat, staan er alweer excursies gepland, waarbij Randstedelingen de geur van riet kunnen opsnuiven.

Terwijl bewoners in de steden met warmtepompen of tiny houses invulling willen geven aan de doelstellingen voor duurzaam wonen, staat in De Wieden milieuvriendelijke rietteelt centraal. Bestrijdingsmiddelen gebruiken ze niet in de rietteelt, zeggen de gebroeders Lok. Nou, één dan, een legaal middel dat de meest verstikkende onkruidsoorten vroegtijdig nekt. Voor kwetsbare bloemen- en plantensoorten uit De Wieden, waarop voor een belangrijk deel de beschermde Natura 2000-status rust, zeggen de riettelers oog te hebben. “Die staan onder de maaigrens en krijgen lucht dankzij de rietoogst.” Ze beschouwen zichzelf in De Wieden als natuurbeheerders.

Het behouden van ‘zeldzame plantjes’, zoals Harold Lok het samenvat, is hier een opgave. Om daarvoor te zorgen is een reductie van stikstof ook nodig, net als bij andere Natura 2000-gebieden. Bedrijven moeten er een schone werkwijze op nahouden. De gebroeders Lok snappen het wel, maar ze vinden ook dat het al hartstikke schoon is in hun regio. “De otter is niet voor niets teruggekeerd in De Wieden.” Bikkelharde stikstofeisen voeren ze maar in Noord-Brabant in, vinden ze, liever niet in De Wieden.

De wuivende pluimstengels die de regio kenmerken, nemen broeikasgas (CO2) op uit de lucht als voedingsstof om te groeien. Zo draagt het landschap bij aan het halen van de klimaatdoelen, vinden de gebroeders Lok. In de provincie gaan soms stemmen op om bos aan te planten voor het klimaat. Grote bomen zouden nog meer kunnen bijdragen aan het zuiveren van de lucht, is het idee. Dat ziet de provincie als mogelijke manier om CO2 op te slaan. De rietbedrijven schieten dat idee niet volledig af. Maar behoud het open en waterrijke karakter, bepleiten ze. “Pas op voor te veel verlanding.”

Het Planbureau voor de Leefomgeving bracht eerder in kaart dat riet, als snelgroeiend gewas, kan bijdragen aan de opname van broeikasgas. Om die reden wordt het door energiebedrijven ook gerekend tot potentiële bron van biomassa. Door riet te vergisten of verbranden kan een installatie energie opwekken. Bij Riet uit de regio zien ze dat niet zitten, omdat riet als biomassa een soort afvalstatus zou krijgen.

“In de circulaire economie staat voorop dat je allereerst moet inzetten op het gebruiken en benutten van lokaal beschikbare grondstoffen”, zegt Van der Linde. Pas als je er niets anders mee kunt, komt vernietiging in beeld.

Vandaar ook dat Harold Lok het verbranden van houtsnippers in energiecentrales onbegrijpelijk vindt. “Dat is toch van de zotte. Vooral omdat we die houtstukjes net als de rietstengels met bulkschepen uit het buitenland halen, bij biomassa niet uit China maar uit Noord-Amerika”, zegt Lok terwijl hij in de bedrijfskantine een boterham oppeuzelt, als onderbreking van het samenbinden van de goudgele stengels. Alleen al de stookolie die dat vergt als brandstof voor een schip, vindt de rietsnijder, is reden om er niet aan te beginnen.

Einde lunchpauze, terug naar de rietbalen. Die moeten op transport, kort weliswaar, naar lokale dakdekkers.Lees ook:

Overijsselse rietsnijders zijn bezorgd: ‘Straks verdwijnt het riet en komt er bos voor in de plaats’

Rietsnijders in de Weerribben maken zich zorgen over een in 2019 aangekondigde halvering van de beheerssubsidie. Met een lagere vergoeding komen volgens hen natuurwaarden in het gedrang.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden