Stikstof

Het plan van D66 irriteert de andere coalitiepartijen, hoe komt dit kabinet uit de stikstofcrisis?

De landbouw is goed voor 45 procent van de stikstofneerslag in Nederland Beeld ANP

De komende weken worden voor het kabinet cruciaal om uit de stikstofcrisis te komen. Een oplossing is nog niet in zicht. Het D66-plan om de veestapel te halveren, irriteert de andere coalitiepartijen.

Na een weifelend begin, kreeg het kabinet-Rutte III de eerste helft van dit jaar ineens de wind in de zeilen. Er kwam een pensioenakkoord, een klimaatakkoord en moeilijke dossiers als het kinderpardon werden beslecht. Maar sinds afgelopen voorjaar ligt er een dossier dat in potentie veel plannen doorkruist en de coalitiepartijen nu al tegenover elkaar zet: stikstof.

Er is nog geen begin van een oplossing, de coalitiepartijen staan lijnrecht tegenover elkaar. Mede daarom deden de fractievoorzitters van de andere coalitiepartijen vandaag geen moeite hun ergernis over een plan van D66 te verbergen. D66-Kamerlid Tjeerd de Groot had er in het AD voor gepleit om de veestapel te halveren om de stikstof terug te brengen. Tot irritatie van VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff: “We moeten nu niet doen of één groep verantwoordelijk is en alle groepen tegenover elkaar gaan zetten.” ChristenUnie-voorman Gert-Jan Segers: “Echt te kort door de bocht.” Landbouwminister Carola Schouten, ook van de ChristenUnie, had het D66-plan in een interview al ‘niet chic’ en ‘makkelijk’ genoemd. Ook landbouworganisaties reageerden boos op de ‘proefballon’ van De Groot.

Volgens D66 moeten er rigoureuze keuzes worden gemaakt. De woningbouw dreigt tot stilstand te komen nu rechters na de uitspraak van de Raad van State over het stikstofbeleid een streep door het ene na het andere woningbouwproject zetten. Daarom, vindt Kamerlid De Groot, moet de grootste uitstoter van stikstof maar inleveren: de landbouw is goed voor 45 procent van de stikstofneerslag in Nederland. Als je stikstof die uit het buitenland komt niet meerekent, veroorzaakt de landbouw zelfs 70 procent van de stikstofuitstoot, zegt De Groot. D66-fractievoorzitter Rob Jetten pleitte er afgelopen weekeinde in ‘WNL Op Zondag’ al voor om woningbouw te ontzien in de stikstofnormen.

Beeld Brechtje Rood

De andere partijen vinden dat de liberalen voor hun beurt praten. Op zijn vroegst eind deze week komt een brief van Schouten met de getroffen projecten en over een paar weken komt de commissie-Remkes met haar eerste bevindingen. De commissie onder leiding van de oud-minister is ingesteld om een aanzet te geven voor oplossingen.

Weer honderd vergunningen veestallen ingetrokken

De rechtbanken in Gelderland en Noord-Holland hebben vorige week een streep gezet door meer dan honderd vergunningen voor nieuwe veestallen in die provincies. De zaken tegen die vergunningen waren aangespannen door de Coöperatie Mobilisation en vereniging Leefmilieu. De belangenorganisaties zeggen dat ze sinds de uitspraak over de PAS, eind mei, inmiddels 300 rechtszaken over stikstof gewonnen hebben.

De twee organisaties roepen het kabinet op om keuzes te maken. Johan Vollenbroek, voorzitter van MOB: “Als dezelfde generatie bestuurders die het PAS hebben toegestaan nu gaan beslissen hoe het verder moet, dan komen we beslist enkel verder in de problemen.

Vooralsnog breidt de crisis zich alleen maar verder uit. Eind vorige week lekte uit dat 18.000 projecten worden bedreigd, omdat de stikstof die erbij vrijkomt schadelijk is voor nabijgelegen natuurgebieden. Bij vrijwel alle economische activiteit komt stikstof vrij. Of het nu de bouw van woningen, windmolens of wegen is, autorijden, vliegen, of veeteelt. Vorige week haalde de Raad van State een streep door dancefestival Eilân op Terschelling, vanwege overschrijding van de stikstofnormen. In theorie is zelfs het timmeren van een houten schuur­tje bij een Natura-2000 gebied al een overtreding van de stikstofwetgeving, wanneer je de planken en spijkers naar de bouwplaats rijdt in een benzine-auto.

De uitspraak van de Raad van State over de Programmatische Aanpak Stikstof (PAS), was namelijk uitermate strikt. De PAS was het lapmiddel waarmee de overheid sinds enkele jaren natuurbehoud en stikstofuitstoot hand in hand wilde laten gaan. Er werden vergunningen verleend aan projecten, en de initiatiefnemer kon toekomstige compensatiemaatregelen voor de natuur vooraf al incalculeren. Meestal kwam van die compensatie maar weinig terecht. Daarom was de Raad van State afgelopen voorjaar onverbiddelijk: bij economische activiteiten in de buurt van een Natura-2000 gebied moet de stikstofuitstoot voortaan nul zijn.

Daardoor wacht de coalitie een aantal zeer moeilijke keuzes. Bij de landbouw valt veel uitstoot te beperken, maar nieuwe ingrepen in de veestapel liggen zeer gevoelig bij de achterban van CDA, VVD en ChristenUnie. CDA-Kamerlid Jaco Geurts wijst erop dat er in het regeerakkoord al een ‘warme sanering’ van de varkenssector staat aangekondigd, waarvoor het kabinet 500 miljoen euro heeft gereserveerd. Ook is er op initiatief van D66 een hervorming ophanden, waarbij alle boeren aan kringlooplandbouw gaan doen. En er komt een einde aan het gedogen van bedrijven die te veel ammoniak uitstoten. Geurts: “Ik wil eerst weten wat die maatregelen aan stikstofbesparing opleveren, ik neem aan dat Remkes dat ook berekent. Maar als D66 de PAS-uitspraak wil aangrijpen om de Partij voor de Dieren links in te halen, dan ga ik ervoor liggen.”

Ook andere bronnen binnen de coalitie kijken hoofdschuddend naar het D66-plan. Om eruit te komen, zal iedere fractie gevoelige concessies moeten doen. Als je met zo’n radicaal plan komt als D66, dan weet je zeker dat de hakken in het zand gaan, klinkt het. Elke mogelijke oplossing raakt wel aan een taboe van een coalitiepartij. Een beperking van de maximumsnelheid druist in tegen een stokpaardje van de VVD, voor het schrappen van windmolenparken of andere duurzame projecten hoef je bij D66 niet aan te komen.

De VVD opperde voor de zomer om de economie de ruimte te geven door te snijden in het aantal natuurgebieden. Dat zien ze bij de ChristenUnie en zeker bij D66 niet zitten. D66’er De Groot: “We lopen al hopeloos achter in onze natuurdoelstellingen. Alles is bespreekbaar, maar we móeten de natuurdoelen halen.”

Vóór het laatste kerstreces opereerde de coalitie op het oog stroef, behoedzaam en haperend, tot er rond onderhandelingen over het kinderpardon en het klimaat een onverwachte eenheid en voortvarendheid ontstond. Die bezieling zullen de vier partijen opnieuw naar boven moeten halen om een uitweg te vinden uit de stikstofimpasse.

Meeste uitgestoten stikstof komt op conto van de koe

Je kunt de natuur het best ontlasten door die te ontdoen van ontlasting, vindt coalitiepartij D66. Een groot deel van de stikstofproblematiek komt voort uit de veehouderij, wier mest ammoniakgas met zich meebrengt. In dat gas zit stikstof gevangen dat zo neerslaat op natuurgebieden, in weerwil van de Europese wetgever. Inperken dus, bepleitte de landbouwwoordvoerder van D66, Tjeerd de Groot, vandaag. En dan met name het aantal varkens, geiten en kippen. Maar waarom zouden koeien deels vrijuit gaan?

Logisch is dat laatste niet, zegt ecoloog Arnold van den Brug. “Een koe stoot meer uit dan een varken of een kip. Dieren krijgen stikstof binnen via het voer. Koeien slaan dat vervolgens minder op in het vlees.” Het moet er dus op een andere manier uit: via de mest. In totaal komt veruit het grootste deel van de stikstofuitstoot op conto van de koe. “Het plan van D66 is een goed begin”, zegt Van den Brug. “Maar ik zou de koeien ook meer terugdringen.”

Zijn collega onderzoeker Gerard Migchels van de Wageningen Universiteit onderschrijft dat een koe meer uitstoot. Toch staan koeien veel vaker in stallen met minder geavanceerde technologie, zegt hij. Koeienstallen ontberen vaak nog de moderne luchtwassers die varkensstallen wél hebben, en waarmee de uitstoot met tot wel 95 procent wordt afgevangen. Migchels: “Je kunt ook eerst stikstof-armer voeren, de mest anders uitrijden en koeienstallen moderniseren voordat je besluit het aantal koeien terug te dringen.”

De redenen die de landbouwwoordvoerder van D66 opvoert om koeien wat te sparen, hebben niet direct met stikstof te maken. Die redenen zijn aanpalend. Zoals dat koeien minder dierenwelzijnsproblemen kennen. Dat hun mest meer geschikt is voor kringlooplandbouw, waarin hij wordt hergebruikt om grond te verbeteren. Maar dat heeft met stikstof weinig te maken, zegt zowel Migchels als Van den Brug. 
Dirk Waterval

Lees ook
Stikstofuitspraak heeft nu ook gevolgen voor maximumsnelheid

De maximumsnelheid gaat op een aantal wegen omlaag om stikstofuitstoot te verminderen. Een algehele vermindering van de maximumsnelheid zit er vermoedelijk niet in.

Het stikstofvonnis blijkt duizenden bouwprojecten te raken

Nederland moet de natuur beter beschermen tegen stikstof. Dat oordeel van de Raad van State blijkt duizenden bouwplannen te raken.

Correctie: 
In een eerder versie van dit artikel stond een foutieve illustratie van wolkjes getekend met daarin N2. Dat is de chemische notatie voor het gas stikstof, dat 80 procent van de atmosfeer uitmaakt en dat nauwelijks reageert met andere stoffen. De crisis gaat over stikstofverbindingen zoals ammoniak (NH3) en nitraat (NO3) die de natuur te veel bemesten. Of over stikstofoxiden (NOx) die schadelijk zijn voor de gezondheid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden