Het oppervlaktewater in Nederland is veel smeriger dan gedacht

De grootste vervuilers zijn dierlijke mest, bestrijdingsmiddelen uit de landbouw en riool-overstort na extreme regenbuien. Beeld ANP

De waterkwaliteit krijgt in Nederland een dikke onvoldoende, blijkt uit onderzoek. Ook de drinkwatervoorziening loopt gevaar.

Het oppervlaktewater in Nederland is veel minder schoon dan vaak wordt gedacht. Uit onderzoek blijkt dat maar één procent van de grote rivieren­­ en meren voldoet aan Europese eisen voor waterkwaliteit. Ook sloten, beken, vijvers, grachten en kleine plassen zijn vervuild. Toezicht op de waterkwaliteit ontbreekt.

Nederland zal daardoor waarschijnlijk niet op tijd voldoen aan de Europese Kaderrichtlijn Water. De kans bestaat de Europese Commissie boetes zal opleggen. Dit zegt duurzaamheidsorganisatie Natuur & Milieu in een rapport dat vandaag verschijnt.

Nauwelijks toezicht

De milieuorganisatie heeft de rijksoverheid, waterschappen, adviesbureaus, wetenschappers en belangenorganisaties ondervraagd over het waterbeheer in Nederland. Natuur & Milieu zegt te zijn geschrokken van de resultaten. De belangrijkste conclusies: er wordt in de sector langs elkaar heen gewerkt. Het waterkwaliteitsbeheer in Nederland is niet effectief omdat de verantwoordelijkheden versnipperd zijn en er nauwelijks toezicht is op naleving van de regels.

Vrijwel niemand weet volgens het rapport hoe het is gesteld met de waterkwaliteit in kleineren wateren, de sloten, de vijvers en beken, omdat er vrijwel geen metingen worden gedaan, aldus Natuur & Milieu. Toch vormen die kleine wateren een derde van al het Nederlandse oppervlaktewater.

Een van de grote problemen volgens het rapport is dat er in Nederland geen aanpak is van bronnen van vervuiling. De grootste vervuilers zijn dierlijke mest, bestrijdingsmiddelen uit de landbouw en riool-overstort na extreme regenbuien. Daarbij komen nieuwe vervuilingen zoals resten van medicijnen. Volgens Natuur & Milieu is het verstandiger om te voorkomen dat deze stoffen het oppervlaktewater vervuilen, maar ‘een doeltreffende aanpak is er niet’.

Bestrijdingsmiddelen, die onder meer in de bollenteelt veelvuldig worden toegepast, worden volop gevonden in meetputten van het landelijke meetnet, dat onder meer door de waterschappen wordt beheerd. De laatste jaren worden bij zes op de tien meetpunten overschrijdingen van de maximumnorm voor bestrijdingsmiddelen vastgesteld. 

‘Vooral in gebieden met glastuinbouw, bloemkwekerijen, bollenteelt en vollegronds groenteteelt’, aldus het rapport. Over vier jaar moeten deze overschrijdingen tot nul zijn teruggebracht. ‘Er is nog een lange weg te gaan.’ Volgens de deskundigen die Natuur & Milieu sprak zal Nederland die eis niet op tijd halen.

Drinkwater

Door de slechte waterkwaliteit loopt ook de drinkwatervoorziening gevaar. In de afgelopen jaren zijn meer dan twintig waterwinputten in Oost- en Zuid-Nederland gesloten, wegens een te sterke vervuiling met meststoffen. In 89 waterwinputten zijn tussen 2000 en 2015 hogere doses meststoffen gemeten dan wettelijk toegestaan. “Experts vrezen dat er nog meer putten moeten worden gesloten. De kosten voor de drinkwatervoorziening kunnen hierdoor gaan stijgen.”

In het rapport wordt opgemerkt dat het totale gebruik van bestrijdingsmiddelen tussen 2012 en 2016 weliswaar per hectare licht is gedaald (met 3,5 procent), maar de daling komt doordat er 5 procent minder grond voor de landbouw wordt gebruikt: ‘Er worden dus per hec­tare juist meer bestrijdingsmiddelen gebruikt’. Mede door het grote areaal sierteelt (vooral voor de export) heeft Nederland het hoogste gebruik van middelen in Europa: bijna negen kilo per hectare. In Denemarken ligt dat op één kilo per hectare.

De meeste experts die Natuur & Milieu voor het onderzoek sprak, voorspellen dat Nederland in 2027 de Europese doelen niet gaat halen. Natuur & Milieu dringt aan op betere samenwerking tussen de overheidsinstanties die over waterkwaliteit gaan. “Er is geen excuus om slecht beleid te blijven voortzetten.”

Lees ook: 

Veel maatregelen nodig om vervuiling water in Nederland tegen te gaan

De Nederlandse wateren blijven vervuild als er geen extra maatregelen worden ondernomen, bleek in 1996. Volgens de nota ‘Toekomst voor water’ zijn er véél aanvullende maatregelen nodig om op termijn te kunnen voldoen aan alle eisen.

De milieurisico’s van medicijnresten in het water zijn zwaar onderschat 

De milieurisico’s van medicijnresten in oppervlaktewater zijn veel groter dan tot dusver gedacht. Dit blijkt uit een grote wetenschappelijke studie van milieukundigen van de Radboud Universiteit in Nijmegen.

Waterbedrijven slaan alarm: mest bedreigt drinkwaterwinning

Meststoffen verontreinigen het grondwater. Zuivering wordt steeds duurder en complexer. De Nederlandse waterbedrijven zijn bezorgd en pleiten voor maatregelen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden