Het onbekende bekende

Vakantiegangers genieten van het mooie weer tijdens de meivakantie op Texel. Beeld ANP XTRA

De Wadden presenteren als ‘nieuw’, dat lijkt toch bijna een gotspe. Dirk Hilbers, auteur van de Crossbill Guides Wadden, weet wel beter. Op naar Texel, dat minder platgetreden blijkt dan gedacht.

Dat er in een bos in Polen of op een berg in Extremadura nog verrassende plekken zijn aan te wijzen, dat is nog wel te begrijpen. Maar De Wadden presenteren als ‘nieuw’ lijkt toch bijna een gotspe. Wat kan er nou in vredesnaam nog te ontdekken zijn in dit overlopen gebied?

Groot is dan ook de nieuwsgierigheid als er een Crossbill Guides Wadden wordt aangekondigd. De makers van de Crossbill Guides pretenderen immers de ogen te openen en de blik te vernieuwen.

Op naar Texel dus met Dirk Hilbers, schrijver van deze Crossbill Guide en oprichter van de achterliggende stichting. Texel: het eiland dat voor heel veel mensen van alle Waddeneilanden het makkelijkst te bereiken is en daarmee ‘tot op het bot uitgekleed’.

Bruinvissen

De boottocht is weinig verrassend. Vrachtwagenchauffeurs en andere werklieden eten gevulde koeken en broodjes bal, kinderen rennen en halve broden vliegen door de lucht.

De boottocht is weinig verrassend. Denk ik. Tot Hilbers opmerkt dat Texel het enige eiland is dat je bereikt via het Zeegat. “Naar alle andere eilanden vaar je via de Waddenzee. Het Zeegat is veel dieper dan de Waddenzee en dus zie je er meer op vis duikende vogels zoals zeekoeten en dwergmeeuwen. En bruinvissen!”

Aangemeerd zetten we eerst koers naar het gebied De Hors met de Horsmeertjes ten westen van de Mokbaai, een stuk Texel dat vogelaars zeker kunnen kennen. Het is hoogwater. Aan de rand van de baai staat een grote groep wulpen te dutten, de kop in de koude wind, de snavel nog verder gebogen. Hoe goochem toch. Dutten als het voedsel onbereikbaar is, klaarwakker bij laagwater.

De Texelse veerboot Texelstroom Beeld ANP

“De Hors is een prachtige plek om de osteoporose van de duinen te zien” meldt Hilbers cryptisch. Jonge duinen zijn kalkrijk, oude duinen kalkarm door de kalkuitspoeling. En dat zie je aan de vegetatie. Westwaarts lopend ga je van hei naar duindoorns naar helm.” Zou doorwrochte vogelaars dat ook opvallen?

Het is druilerig en klam en daarmee perfect (korst)mossenweer. Het duinsterretje, in uitgedroogde toestand grijs en onopvallend, is bijna lichtgevend groen, net als de korstmossen op de bomen. We plukken en proeven een beetje winterpostelein op een plek waar we geen hondenhopen ontwaren en proberen een tsjakkende kramsvogel te ontdekken.

Duindoorn en winterpostelein maken plaats voor een natte duinvallei; mijn gids doopt zijn vinger in het water en proeft. “Mmm, heel licht brak. Maar planten weten veel beter zout te detecteren.” De duinvallei oogt kaal, maar na enig getuur weet de schrijver toch de rozet van waterpunge, een zouttolerante plant, te vinden.

We stappen door, westwaarts. “Naar de kop van het eiland. De structuur van elk Waddeneiland is hetzelfde. Aan de westzijde, de kop, groeit het eiland aan door zandafzetting terwijl het aan de staart, de oostzijde, afkalft.”

Klakkeloos

Ik ben blij verrast: iets nieuws om te weten! Gezien en ervaren, maar klakkeloos. Ook goed, maar dit weten maakt het voor mij wel leuker.

We wandelen verder door en opeens gaat de einder open. Zand, zand, zand zover je maar kijkt. Ik dwaal verrukt, voel me een ontdekkingsreiziger. Dit stukje Texel had ik nog nooit gezien!

Ook Hilbers is blij me binnen een half uur te hebben kunnen verrassen met een onbekend gebied, maar daar gaat het hem zeker niet alleen om. “Natuurlijk is het leuk mensen naar een voor hen nieuw gebied te leiden, maar ontdekken is ook het verruimen van de blik, het landschap lezen.” Aha. Zien in plaats van kijken.

We lopen nog een stukje oostwaarts, zien bij paal 9 aanslibben afkalven worden en zetten koers naar de Hoge Berg midden op het eiland, een opvallende hoogte in dit vlakke land. De hoogte is het gevolg van klei-opstuwing tijdens de laatste ijstijd. Je ziet het er niet aan af, maar wel leuk om te weten. De muurtjes van plaggen nabij de berg zijn beter leesbaar. Tot de 19de eeuw werden met zulke tuunwalletjes erfafscheidingen gemaakt.

Vakantiegangers genieten van het mooie weer tijdens de meivakantie op Texel. Beeld ANP XTRA

Berg noch walletjes bieden beschutting voor de kille wind en we lopen door. Het land is leeg, de storm stormt. We bereiken de Georgische begraafplaats, de plek waar een onbekend aantal Georgische soldaten, krijgsgevangenen van de Duitsers, begraven ligt. Een voor mij bekende plek tot Hilbers vertelt dat voor heel Nederland dit knekelveld de enige groeiplaats is van zwartmoeskervel, een vergeten groente. De plant blijkt winterhard, zeker 2018/2019-hard. Een blaadje verdwijnt in de mond, een heerlijke selderieachtige smaak verspreidt zich. De kervel werd in de 17de eeuw veel geteeld en gegeten. Daarna verdween hij om pas in in 1944 te worden herontdekt.

Klam en koud kruipen we even in een uitspanning. Koffie arriveert en Hilbers springt met zijn verhaal het water over. Naar de Bank van Banck bij de Westerplas op Schiermonnikoog. De bank, zeker ’s zomers vaak volzet, geeft een weids uitzicht over de Westerplas. Hilbers: “Maar als je dan achteromkijkt zie je een dijk bomvol bloemen. Krankzinnige bloemen. Brede ereprijs, sikkelklaver en ruige weegbree, allemaal kenmerkend voor rivierengebied. Banck gebruikte begin twintigste eeuw voor het opwerpen van de dijk zand uit het rivierengebied. Daarin zaten natuurlijk zaden van de zogeheten stroomdalvegetatie.”

Plekken waar je nog nooit bent geweest én een nieuwe manier van kijken, ook op het vasteland, vertelt Hilbers gloedvol. “Wie kent het Uithuizerwad op de uiterste punt van het Groninger land? Een fantastisch, verlaten stuk Waddengebied. Hier voel je je van alles en iedereen verlaten, de enige ziel op aarde. Maar dan wél op een prettige manier.”

Gulzige schapen

Zelfs op de Veluwe - zo mogelijk nóg meer platgetreden - weet Hilbers nog een verassend gebied aan te wijzen: de eikenhorsten op het Caitwickerzand. De eikenhorsten zijn merkwaardig vertakt; het gevolg van gulzige schapen.

Eenmaal aan het vertellen, is Hilbers niet meer te stuiten. Hij verhaalt over het lezen van de lange kavels in het veenweidegebied (ingedeeld volgens de regels van de landheren), het steeds opnieuw stukken opgewassen grond indijken waardoor Zeeland zijn merkwaardige dijkenstructuur kreeg. Over waterviolier als indicator van kwel en schapenwasplaatsen op stukken met ondoordringbare leemlaag.

Weer buiten wordt de schuur die ik al zo vaak heb gezien opeens anders. Het is een opslagschuur voor hooi en voer voor de schapen. Alleen aan de windkant loopt het dak schuin. Echt Hollands ruimte besparen.

Inmiddels is het laagwater. De wulpen foerageren, net als kanoeten, pleviertjes en ruiters. Op de boot zijn de gevulde koeken uitverkocht. Een bruinvis duikt op.

Dirk Hilbers

Dirk Hilbers (1976) is bioloog, doceert bio-ethiek aan de Universiteit van Amsterdam en is oprichter van de stichting Crossbill Guides, die natuurgidsen maakt over een natuurgebied of specifiek land in Europa. De directe aanleiding voor het beginnen met de boekenserie was een bezoek aan een oerbos in Polen. “Het oogt als een vrij saai bos. Tot je het leert lezen. Dan begrijp je de enorme waarde. En zodra je de waarde kent, wil je ook beschermen.”

Zie ook: crossbillguides.nl.

De Crossbill Guides Wadden is een aanrader. Na een algemene uitleg over landschap, flora en fauna worden de afzonderlijke eilanden ‘behandeld’. Op elk eiland is één verkennende en verrassende fietsroute en meerdere wandelroutes beschreven.

Dirk Hilbers. Crossbill Guides Wadden. €25,95. 368 pag.

Dirk Hilbers geeft tijdens de Fiets- en Wandelbeurs ook lezingen over de Wadden. Hij vertelt daarin ook hoe je daar ‘wildlife’ kunt vinden, zonder dat je expert hoeft te zijn.
> Zaal 3: 2 maart (12.00)
> Zaal 1: 3 maart (15.00)

Lees ook:

Texel: Lieftallig wereldje in zee

Bij schrijvers roept het gedroomde eiland behoudzucht op. ‘Ik wil het liever met minder mensen delen’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden