Overwinteren

Het leven in de bevroren achtertuin kan wel wat hulp gebruiken

Een roodborstje in de sneeuw.  Beeld AFP
Een roodborstje in de sneeuw.Beeld AFP

Sneeuw en vrieskou houden de tuin in hun greep. Wat betekent dat voor de dieren om ons heen? Hulp is welkom, vooral voor vogels.

Egels gaan in winterslaap, muizen zoeken hun heil in kelders of op zolder; maar vogels gaan, voor zover ze niet naar het zuiden trekken, gewoon door. Wat moeten we met de roodborsten mezen, merels en vinken? Marieke Dijksman van Vogelbescherming Nederland geeft advies. “Vogels kunnen wel wat hulp gebruiken. Wat ze normaal eten, zit nu verstopt onder de sneeuw. Daarnaast verliezen ze veel energie door de kou. In een koude nacht kunnen kleine vogels wel 10 procent van hun gewicht verliezen.”

Wat kan je dan het beste voor ze klaarleggen?

“Vooral energierijk eten: vetbollen, zonnebloempitten (vooral de zwarte), pinda’s en vogelpindakaas. In vogelpindakaas zit geen zout, dat is beter voor de vogels. Soms zitten er ook andere dingen in, insecten of stukjes noot. Je kan ook een appeltje neerleggen, voor de merels en de lijsters.

Vetbollen moet je vooral niet in een plastic netje ophangen, daar kunnen vogels met hun pootje in verstrikt raken en leeg wordt zo’n netje vaak zwerfafval. Je moet ook niet teveel tegelijk voeren. Voer kan bederven en ongedierte aantrekken.”

Is het zinnig vogels water te geven?

“Ja, vogels moeten natuurlijk ook drinken, maar het heeft geen zin om gewoon een kommetje water neer te zetten als het vriest. Sommige mensen doen suiker in het water, maar dat is ongezond. Het beste kun je wat ijs schaven, dan kunnen de vogels daarin pikken en zo alsnog vocht binnen krijgen.”

Hoe gaan insecten met het winterweer om?

“Insecten zijn voor een rijke tuin onontbeerlijk. Johan van ’t Bosch, van EIS Kenniscentrum Insecten, verbonden aan biodiversiteitscentrum Naturalis, heeft goede hoop dat ze ongeschonden de winter doorkomen. “De meeste insecten zijn bestand tegen de winter. Veel soorten overwinteren als pop, ei of larve. En als ze volwassen zijn, zitten ze verstopt op warme, beschutte plekken. Dat kan een schuur zijn, een dode boom of in de kiertjes van je huis. Je hebt zelfs een libellensoort, de winterjuffer, die een soort antivries aanmaakt in zijn lichaam. Daardoor kan hij als volwassen insect schuilen zonder last te hebben van de kou.”

We hoeven ze dus niet te helpen?

“De enige manier waarop we de insecten een beetje extra kunnen helpen, is door ze de mogelijkheid te geven om te schuilen als het zo koud is als nu. Dat betekent dus dat mensen het beste niet alle dode takken wegsnoeien of een omgehakte boomstronk wel in hun tuin laten liggen. Insecten kruipen daar graag tussen of in. Daarnaast is onkruid een goede schuilplek voor insecten, dus het is beter om dat niet allemaal weg te halen. Het beste is om tuinen minder te betegelen en meer ruimte te laten voor natuur.”

Wat betekent deze koudeperiode voor wespenpopulaties, die in de zomer nog boven onze picknicktafels zoemden?

“Dit zal weinig tot geen invloed hebben op hoeveel wespen er in de zomer zijn. Alle wespen, behalve de koningin, sterven voordat de winter begint. Pas als het warmer wordt, gaat de koningin een nieuw nest maken en gaan de kolonies groeien. Dus voor de mensen die hoopten dat ze komende zomer kunnen picknicken zonder wespen, heb ik helaas slecht nieuws.”

En de eikenprocessierupsen, krijgen we door dit weer minder van deze jeuk veroorzakende beestjes?

“De eikenprocessievlinder overwintert als ei. Het winterweer heeft waarschijnlijk vooral invloed op hoe snel de rupsen uit hun ei komen en dus hoe snel de eikenprocessierupsen weer aanwezig zijn. Hoe langer het koud blijft, hoe langer het waarschijnlijk duurt. Het is dus niet de verwachting dat het er meer of minder worden.”

En hoe zit het met exoten, soorten die van nature niet voorkomen in Nederland?

“De meeste exoten komen uit bijvoorbeeld het zuiden van Europa en leven ook in Oost-Europa. Daar is het over het algemeen veel kouder in de winter, dus die zijn wel bestand tegen een weekje winter in Nederland. Soorten passen zich goed aan aan het klimaat waarin ze leven en ontwikkelen methodes om met allerlei soorten weer om te gaan.”

Vogels zijn wel te zien in de winter, maar wat voor insecten kun je zien als je nu de natuur in gaat? Of zitten ze allemaal verscholen?

“Veel soorten zitten inderdaad goed verstopt, maar er zijn wel wintermuggen die rondvliegen. En als je tijdens een wandeling een dode boom van dichtbij bekijkt, zal je waarschijnlijk beestjes als pissebedden of kevers vinden. Als het straks weer een beetje opwarmt, komen bijvoorbeeld de lieveheersbeestjes ook weer tevoorschijn. Die zitten nu in kiertjes verstopt, zelfs in je huis.”

Lees ook:

Help de vogels de winter door

Op het natuurdagboek over afwezige tuinvogels kwamen een stuk of tien reacties binnen. Op één na waren het geruststellende berichten over tuinen die in de winter juist weer volop leven met vogels.

Meer natuurlijk gekrioel in de tuin? Neem een vijver.

Vijvers zijn goed voor de biodiversiteit in de tuin, maar niet alles rond het water is even natuurvriendelijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden