De 19de eeuwse gevel van kantoor Berghege in Oss

Beste gebouwenOude Fratershuis

Het klooster in het centrum van Oss heeft zijn oude luister terug

De 19de eeuwse gevel van kantoor Berghege in OssBeeld Joep Jacobs

Overal in het land stampen de heimachines en zwaaien hijskranen door de lucht. Want er moet gebouwd worden. Wat zijn de architectonische hoogstandjes? Trouw maakt een keuze uit de gebouwen die kans maken op de titel ‘Beste gebouw van het jaar’. Aflevering 4: Kantoor van bouwbedrijf Berghege in Oss.

Voor directeur Henk Berghege was het geen vraag óf het kantoor van zijn bouwonderneming in het oude Fratershuis in Oss zou blijven. Hooguit hoe. Het had een flinke opknapbeurt nodig, zoveel was duidelijk.

De geschiedenis van het familiebedrijf is onlosmakelijk verbonden met het kloostercomplex in het centrum van de Brabantse stad. “Mijn opa begon de firma even verderop in de straat in een kleine werkplaats die hij huurde van de fraters. Hij kreeg veel opdrachten van ze, er waren altijd klussen.”

De vader van Berghege bouwde in de jaren vijftig een grote kapel tegen het oorspronkelijke gebouw uit 1883 aan.

De kapel uit de jaren vijftig. Beeld Joep Jacobs
De kapel uit de jaren vijftig.Beeld Joep Jacobs

Als jongetje zat Berghege zelf in het kloosterinternaat en kreeg les van de fraters. “Onwaarschijnlijk om te bedenken dat je hier als 9-jarige binnenkomt,” zegt hij. Die eerste nacht op zo’n slaapzaal, weg van huis, dat viel niet mee. Maar hij heeft er een prima tijd gehad, zegt hij met een lach. “Ik ben er rijker vanaf gekomen. Ge leert wel van u af te bijten, hoor, tussen die kostschoolmennekes. O, en weet je wie hier ook intern heeft gezeten? Hans van Mierlo, de oprichter van D66.”

Toen de fraters in de jaren tachtig vertrokken, kocht de firma Berghege het complex dat inmiddels flink was uitgedijd: er waren diverse gebouwen, vooral scholen, op het kloosterterrein verrezen. Het hoofdgebouw werd door de bouwonderneming in gebruik genomen als kantoor, andere delen werden verhuurd.

Gebouw: Kantoor van bouwbedrijf Berghege in Oss
Architectenbureau: De Twee Snoeken
Fotograaf: Joep Jacobs
Meer genomineerde gebouwen op de site van de branchevereniging van Nederlandse architectenbureaus: bna.nl

In de loop der jaren werd diverse keren verbouwd. Toen in 2019 een fusie plaatsvond met Heerkens van Bavel, een groot familiebedrijf uit Tilburg, was het moment gekomen om het complex eens flink onder handen te nemen en klaar te maken voor een nieuwe toekomst. “Met respect voor het verleden”, benadrukt Berghege.

Veel gesloopt

Het werd een taak voor Joost Roefs, die net was gaan werken bij architectenbureau De Twee Snoeken. Er is eerst vooral veel gesloopt, zegt hij, het gebouw werd teruggebracht tot de essentie: het statige 19de-eeuwse hoofdgebouw aan de Begijnenstraat en de robuuste kapel uit de jaren vijftig. “Het werd weer zichtbaar hoe mooi die twee gebouwen eigenlijk bij elkaar passen”, zegt Roefs. Hij heeft bewondering voor de Osse architect Jan de Reus, die in de jaren vijftig weliswaar koos voor een radicaal andere stijl, maar toch een wonderlijk harmonieus geheel creëerde.

De patio in het midden van het voormalig klooster. Beeld Joep Jacobs
De patio in het midden van het voormalig klooster.Beeld Joep Jacobs

Dat laat zich het beste zien in de patio, waar ook het kloostergevoel het sterkst is. De klassieke 19de-eeuwse vleugels omarmen de frisgele bakstenen kapel in de Bossche Schoolstijl – een gesloten blok met middeleeuws aandoende boogramen en gewelven. De nieuwe glazen galerij werkt als een moderne kloostergang, die de stille patio omsluit. De nieuwbouw van Roefs is overal bescheiden, het zijn toevoegingen van glas en metaal die de oude delen van het gebouw op een logische manier met elkaar verbinden.

Verder is er gewerkt met wat er al was. Dat was een ontdekkingsreis, zegt Marieke Korver die het interieurontwerp voor haar rekening nam. “Het was binnen donker en bedompt en er zaten allerlei hokjes in getimmerd. We hebben er licht in gebracht. Je ziet nu weer de pracht van deze ruimtes.” Ze loopt de grote kapel binnen die nu dienst doet als kantine. Nog steeds ademt de ruimte de serene sfeer van vroeger. Tegen de wanden is geluidsabsorberend materiaal geplaatst, want het is natuurlijk niet de bedoeling dat een werkoverleg of een lunchgesprek galmt als een zangkoor.

Schitterend houten gewelf

In het 19de-eeuwse deel van het gebouw kwam achter een systeemplafond een schitterend houten gewelf tevoorschijn. Dat is nu weer zichtbaar gemaakt en het zorgt voor een spectaculaire werkplek: de ornamenten zijn beschilderd met felle kleuren.

Ook hier moesten wat kunstgrepen worden uitgehaald om het galmen tegen te gaan: met speciale lampenkappen en akoestische schotten werd het probleem opgelost.

Uiteraard voerde het bouwbedrijf de klus zelf uit. Roefs lacht. “Een aannemer als klant is heel anders dan een klant die volledig op jou als architect vertrouwt. Henk vertrouwde totaal niet op ons, die ging zich er zelf mee bemoeien. Voor veel onverwachte problemen die we tegenkwamen, hebben we ter plekke een oplossing gezocht. Het gebouw was helemaal niet strak, het was een beetje op het oog gebouwd. Wanden uit 1883 verschillen weleens een paar centimeter.”

De kapel doet nu dienst als kantine.  Beeld Joep Jacobs
De kapel doet nu dienst als kantine.Beeld Joep Jacobs

Vooral rond de patio, waar de verschillende bouwperiodes elkaar raken, waren er maatverschillen. Maar Berghege wilde in het kantoor van zijn bouwonderneming natuurlijk rechte lijnen. “Dat heeft een hoop inspanning gekost.”

Naarmate het werk vorderde, werd Berghege steeds enthousiaster, zegt Roefs. “Dan zei hij: ‘Laten we dit ook nog maar even doen’. De metalen ramen die in de jaren vijftig zijn geplaatst in de voorgevel zouden bijvoorbeeld blijven zitten. Die zijn toch allemaal vervangen door hout.” Daardoor ziet het pand er aan de Begijnenstraat weer uit zoals rond 1900.

In Oss wordt het project zeer gewaardeerd, merkt de directeur. “Ik krijg regelmatig een opgestoken duim.”

Door de sloop van de vele aanbouwen achter het complex is er een groene ruimte ontstaan. Die is deels in gebruik als parkeerplaats, maar de beplanting is zo weelderig dat het eerder een park lijkt. “Vroeger stond er een muur om het hele terrein heen. Dat heeft Oss altijd een beetje geprikkeld – zo’n stuk groen in het centrum waar niemand mocht komen.” Berghege vindt het belangrijk dat het terrein vrij toegankelijk is. Het vormt nu een doorgang naar het centrum die er nooit geweest is.

Lees ook:

Theater Zuidplein in Rotterdam is als een juwelenkistje op een rommelzolder

Aflevering 3 van een serie over nieuwe architectuur in Nederland.

Hoe Assen er met een gloednieuw treinstation voor wil zorgen dat je ook eens in Assen uitstapt

Aflevering 2 van een serie over nieuwe architectuur in Nederland.

Studio Thonik in Amsterdam is een brutaaltje dat alle opties openhoudt

Aflevering 1 van een serie over nieuwe architectuur in Nederland.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden