Analyse

Het klimaatvonnis zet het kabinet voor het blok

Minister Eric Wiebes. Beeld ANP

Minister Wiebes moet voldoen aan het Urgenda-vonnis. De politieke druk om kolencentrales te sluiten neemt toe.

Wanneer de Tweede Kamer vanavond begint aan het klimaatdebat, hangt één prangende vraag in de lucht: gaan er kolencentrales vervroegd dicht?

Politieke partijen willen actie van minister Eric Wiebes (economische zaken en klimaat) om te kunnen voldoen aan het klimaatvonnis in de Urgenda-zaak, waarin de rechter een bindend doel heeft opgelegd. Ook coalitiepartijen verwachten toezeggingen van het kabinet waarmee in 2020 een broeikasreductie van 25 procent ten opzichte van 1990 kan worden gehaald. De meest voor de hand liggende maatregel is het sluiten van een of twee oude kolencentrales.

Het debat zou oorspronkelijk alleen gaan over het klimaatakkoord en de onderhandelingen daarover met vertegenwoordigers van een groot aantal maatschappelijke sectoren. Nog dit jaar moeten meer dan honderd organisaties overeenstemming bereiken over maatregelen waarmee Nederland in 2030 49 procent minder broeikasgassen moet uitstoten. De politiek bemoeit zich er nadrukkelijk mee, maar de komende maanden zijn de overlegorganen in de polder aan zet.

Toch heeft de Kamer in het debat genoeg te bespreken. Het Urgenda-vonnis van drie weken geleden heeft de politieke klimaatdiscussie verder op scherp gezet. De rechter veegde alle argumenten van de staat van tafel en verplichtte het kabinet om in 2020 de uitstoot van broeikasgassen met een kwart terug te brengen – terwijl eind 2017 de teller voor Nederland op 13 procent stond. In een reactie schreef Wiebes dat het kabinet het vonnis zal uitvoeren. De rechterlijke uitspraak aanvechten, wat de minister overweegt, heeft in de praktijk geen zin: de Hoge Raad zal in dat geval pas na 2020 uitspraak doen.

Kolencentrales

Hoe het kabinet aan het vonnis denkt te kunnen voldoen, is onduidelijk. Eerder dit jaar maakte Wiebes bekend dat wat hem betreft de twee oudere kolencentrales (de Hemweg in Amsterdam en de Amer in Geertruidenberg) uiterlijk in 2025 sluiten. Opvallend, want het vorige kabinet overwoog om deze centrales uit de jaren negentig nog voor 2020 dicht te doen, mocht dat nodig zijn voor het Urgenda-vonnis.

Wiebes vindt dat te snel. Hij wil, zo liet hij in mei dit jaar weten, de eigenaren van de centrales ‘een normale en rechtvaardige mogelijkheid geven om hun investeringen terug te verdienen’.

De minister kan vanavond tijdens het debat de vraag verwachten of hij alsnog wil overgaan tot vervroegde sluiting. D66-Kamerlid Rob Jetten, inmiddels de fractievoorzitter, zei dit voorjaar dat de ‘oude en vieze’ Hemwegcentrale wat zijn partij betreft al in 2019 dicht gaat. Coalitiepartner ChristenUnie stelde destijds: ‘Hoe eerder hoe beter’.

Toch ligt het niet voor de hand dat deze regeringspartijen de minister zullen confronteren met harde eisen. Sluiting van de kolencentrales is vanavond een soort ‘olifant in de Kamer.’ Als er een politiek besluit valt dat de Hemweg- of Amercentrale versneld dicht moet, zullen eigenaren Nuon en RWE een hoge prijs vragen om hen uit te kopen, en dat weten de partijen. Het is bovendien denkbaar dat de minister met andere maatregelen komt om het Urgenda-vonnis uit te voeren.

Vanuit de oppositie verlangt in ieder geval GroenLinks harde toezeggingen over de kolencentrales. De partij heeft een amendement klaarliggen waarmee in de begroting van het ministerie van economische zaken en klimaat geld wordt gereserveerd om de energiebedrijven uit te kopen. GroenLinks wil dit voorstel volgende week indienen in de Kamer.

Lees ook:

Kabinet koppelt sluiten van centrales aan Urgenda-zaak

Een substantiële CO2-reductie is mogelijk, was het oordeel in 2016.

Van de argumenten van de staat blijft niets overeind in hoger beroep tegen Urgenda

De Nederlandse overheid moet meer doen om de CO2-uitstoot terug te brengen. Het Gerechtshof in Den Haag heeft Urgenda in het gelijk gesteld in een hoger beroep dat was aangespannen door de staat. 

Vier vragen over de gevolgen van de Urgenda-uitspraak

Oké, er moet dus iets gebeuren na de uitspraak in de Urgenda-zaak. Maar wat? En hoe? En kan dat snel genoeg? Veel is nog niet duidelijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden