ColumnEsther Bijlo

Het klimaatprobleem ontkennen of corona wegwuiven: het lijkt verdacht veel op elkaar

Parallellen trekken tussen verschillende crises is altijd riskant, maar soms dringen de gelijkenissen zich duidelijk op. Neem klimaatverandering en het coronavirus. Het ongeloof in de ene dreiging lijkt verdacht veel op het ongeloof in het andere.

De ontkenning van de dreiging doorloopt vijf stadia, eerder in kaart gebracht voor klimaat. De eerste is simpel: het probleem bestaat niet. Die is doorgaans moeilijk lang vol te houden, want er zijn temperatuurmetingen, er worden mensen ziek. Dan volgt de gedachte dat het onze verantwoordelijkheid niet is. De planeet warmt wel op, maar dat komt door de zon of door natuurcycli, wat dat ook mogen zijn. Covid-19 is er, maar het is een Chinees probleem, het ‘Chinese virus’.

De derde stap is het bagatelliseren van de dreiging. Goed, het warmt op, maar zo erg is dat niet, planten houden van kooldioxide. Dat coronavirus gaat hier niet toeslaan, er zijn nog maar weinig besmettingen, bovendien: het is slechts een griepje. Als ook dat niet meer is vol te houden, verlegt de aandacht zich naar de aanpak van het probleem: die is te duur. De economie gaat naar de filistijnen als we veel geld in klimaatbeleid of terugdringen van de pandemie steken. Leuk bedacht, die curve platter maken, of – in geval van CO2 – stijl naar beneden laten buigen, maar het middel is erger dan de kwaal. De vijfde fase is: laat het los. Het probleem is te erg, geen kruid meer tegen gewassen. Laat de epidemie woekeren, de stormen waaien, het is te laat om er iets aan te doen – het nihilistische stadium.

De noden van het grote bedrijfsleven

Die vijf stappen gaan in het geval van het coronavirus in sneltreintempo, maar de gelijkenis met klimaatverandering is treffend. Volgens het Amerikaanse DeSmogBlog, een journalistiek platform dat klimaatonzin bestrijdt, is dat niet toevallig. De groepen die zich in de VS willen ‘bevrijden’ van de coronatirannie van gedwongen thuisblijven, komen uit dezelfde hoek als de klimaatontkenners, vond het platform uit.

‘Spontane’ protesten in de VS tegen de virusmaatregelen zijn terug te leiden naar organisaties die banden hebben met het State Policy Network, een conservatieve denktank gefinancierd door rijke – fossiele – families en fondsen, gericht op de noden van het grote bedrijfsleven. Die behoeften worden geïnterpreteerd als: zo min mogelijk klimaatbeleid. Geld voor campagnes tegen emissievermindering komt uit dezelfde bronnen als financiering voor de verse ‘bevrijdingsbeweging’ die de economie uit de ziekteboeien moet losknippen, zo heeft DeSmogBlog uitgezocht.

‘Een non-probleem’

De klimaatsceptische stichting Clintel, een organisatie met Nederlandse wortels die zich ‘klimaatwaakhond’ noemt, gooit het over een iets andere boeg. Geen corona-ontkenning, maar het wapen van de tegenstelling. “Vecht tegen het virus, niet tegen CO2”, meldt de stichting in een open brief, met een plaatje van de aarde met een mondkapje erom heen. “Een les in nederigheid, onvoorspelbare natuurkrachten overvallen ons”, klinkt eerst fase twee uit de klimaatontkenningsladder. Maar dan gaan alle ballen op de ziekte. “Excellenties”, zo spreekt de stichting de wereldleiders aan, “in vergelijking met Covid-19 is klimaatverandering een non-probleem! Het is gebaseerd op onvolwassen computermodellen en kijkt naar de verre toekomst. In de huidige noodsituatie moet uw aandacht echter gericht zijn op de gezondheidsbehoeften van nu!”

Clintel suggereert ongeveer dat klimaatwetenschappers nu stante pede hun werkkamers moeten verlaten om blauwe pakken te gaan aantrekken en iets nuttigs te gaan doen. “Terwijl moedige artsen en verpleegkundigen vele levens proberen te redden, moeten klimaatalarmisten en klimaatcritici stoppen met het gekissebis, over hun eigen schaduw heen stappen en samenwerken tegen dit dodelijke virus.” Clintel wil al het geld dat bestemd is voor groene plannen daar weghalen en investeren ‘in een aanzienlijk beter mondiaal gezondheidssyteem’. Dat geluid klinkt ook uit populistisch-rechtse hoek. Alsof het een tegenstelling is, gezondheid en klimaat.

Redacteur Duurzaamheid & Natuur Esther Bijlo schrijft elke twee weken een column. Eerdere afleveringen vindt u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden