ColumnEsther Bijlo

Het klimaat? Daar hebben minister Hoekstra, de KLM-top en de vakbonden het niet over

‘BEDANKT. We zien jullie wel bij het UWV.’ Een briefje met die tekst hing deze week aan het stuur van een Boeing 737 van KLM. Opgehangen door grondpersoneel van de nationale luchtvaartmaatschappij, meldt het Noord-Hollands Dagblad. Een niet mis te verstane boodschap van de grondwerkers aan de goedbetaalde piloten in de cockpit om solidair te zijn en een substantieel loonoffer te brengen. Zo niet, dan zal heel KLM, met en zonder pet, bij het UWV moeten aankloppen voor een werkloosheidsuitkering, volgens het briefje.

Ook nu de piloten door de bocht zijn, is het vliegbedrijf nog lang niet uit de problemen. Er verdwijnen al 4500 banen. Dat het er meer worden, is zeer voorstelbaar, liet de topman onlangs weten. Het winterschema is uitgedund, KLM gaat het vliegveld in Groningen gebruiken als parkeerplaats voor tien toestellen. En mocht het reizen komend jaar weer een beetje op gang komen, dan hangt het volgende vraagstuk boven de nationale trots: het klimaat. Daar hadden de deelnemers aan de reddingsstrijd afgelopen weken – minister Hoekstra van financiën, de KLM-top en de vakbonden – het helemaal niet over. Aan het overeind houden van de luchtvaart worden nauwelijks extra milieu-eisen gesteld, dat zien we dan wel weer, denkt het kabinet.

Laconieke houding

De vakbonden zouden er goed aan doen die laconieke houding aan de kaak te stellen. Want het is realistisch om te veronderstellen dat de luchtvaartsector niet dezelfde blijft als voor Covid-19. De klimaatdoelen komen dichterbij, de roep om btw op tickets, een kerosine-accijns en het schrappen van korte vluchten neemt toe. De sector zal ook een bijdrage aan het Klimaatakkoord van Parijs moeten leveren, de druk om meer te doen zal groeien. Daarom is het nodig om, als Nederland ervoor kiest een eigen luchtvaartmaatschappij overeind te houden, een toekomstbestendig plan te maken. Een opzet voor een kleiner bedrijf en een serieus omscholingsprogramma. Anders moet een deel van de werknemers die nu mogen blijven, over een paar jaar alsnog bij het UWV aankloppen.

Ook in andere sectoren zal de combinatie van corona en klimaat hard toeslaan. Bij fossiele bedrijven sneuvelen duizenden banen. Shell bijvoorbeeld schrapt 7000 tot 9000 arbeidsplaatsen de komende twee jaar. De olie- en gasproductie stortte dit jaar in door de corona-uitbraak. Ook hier geldt dat de terugkeer naar ‘normaal’ twijfelachtig is. Als landen hun klimaatbeloftes nakomen, gaat de fossiele sector vanzelfsprekend krimpen.

Een glimpje zichtbaar

Over hoe werknemers daar tegenaan kijken, is verrassend weinig bekend. Onlangs werd wel een glimpje zichtbaar, in een onderzoek in de offshore olie- en gasindustrie in de Britse Noordzee, na de uitbraak uitgevoerd. Krap 1400 werknemers beantwoordden vragen over het klimaat, schone energie en hun eigen toekomst. Maar liefst 80 procent van de ondervraagden overweegt de sector te verlaten, de helft zou willen overstappen naar een baan in de hernieuwbare energie, vooral wind op zee spreekt tot de verbeelding van de werkers op de platforms.

Het lijkt ook heel logisch om hun vaardigheden en kennis daarvoor in te zetten. Maar werknemers weten niet hoe dat te organiseren, blijkt uit het onderzoek. Omscholing is nodig, de vraag is wie dat gaat betalen en hoe een soepele overgang tussen verschillende banen en werkgevers te regelen is.

Het overstijgt de individuele werknemer en werkgever. Vakbonden, bedrijven en overheden moeten daar gezamenlijk afspraken over maken. Zodat er een ‘rechtvaardige overgang’ kan plaatsvinden naar een economie draaiend op schone energie. Negen van de tien offshore-werkers had er nog nooit van gehoord, van zo’n ‘just transition’.

Redacteur Duurzaamheid & Natuur Esther Bijlo schrijft elke twee weken een column.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden