Het mooiste Nederland

Het jeugdlandschap van een dichter én psychopatische moordenaar in Wijk bij Duurstede

Het Gerrit Achterberg Klompenpad is 11 kilometer lang en voert van Wijk bij Duurstede naar Doorn door wat bekendstaat als De Stichtse Lustwarande.Beeld Johan Nebbeling

Een mooie wandeling, dat Gerrit Achterberg Klompenpad. Maar waarom reppen de samenstellers niet over die moord in 1937?

Oeps, even niet opgelet en daar ga ik onderuit, mijn achterste in de modder. Tja, dat kan gebeuren op een klompenpad dat gebaande wegen zoveel mogelijk mijdt en glibberig is van het slijk. De schade valt mee en minstens zo belangrijk: niemand heeft me mijn uitglijder zien maken. Nat en besmeurd vervolg ik mijn wandeling, die geheel in het teken staat van een man die én dichter was én een psychopathische moordenaar: Gerrit Achterberg (1905-1962).

Geweld in de gemeente

Het Gerrit Achterbergpad voert van Wijk bij Duurstede naar Doorn door wat bekendstaat als De Stichtse Lustwarande, een lint van landgoederen aan de voet van de Utrechtse Heuvelrug. In dit stroomgebied van de Kromme Rijn, dat de grens markeert tussen de zandgronden van Utrecht Oost en de laaggelegen vette klei van het westelijk weidegebied, werd Achterberg geboren en groeide hij op.

De wandeling voert langs een aantal locaties die een rol speelden in zijn jeugd. Een aantal daarvan is er een beetje met de haren bijgesleept. Maar dat doet niets af aan het landschappelijk schoon van dit overgangsgebied. Om de wandeling een herkenbaar Achterbergkarakter te geven zijn onderweg borden met zijn gedichten geplaatst. De gedichten zijn welgekozen en de kunstgreep pakt goed uit.

En toch: het wringt dat dit pad is vernoemd naar de man die op 15 december 1937 met voorbedachten rade zijn 39-jarige Utrechtse hospita Roel van Es doodschoot, haar 16-jarige dochter Bep probeerde te verkrachten en ernstig verwondde en een lange geschiedenis van geweld tegen vrouwen met zich meedroeg. Heel opmerkelijk dat in de bijgeleverde wandelfolder met geen woord gerept wordt over die zwarte kant van Achterberg. Kennelijk wegen zijn literaire prestaties in de ogen van de samenstellers - onder meer de gemeenten Wijk bij Duurstede en Utrechtse Heuvelrug - zwaarder.

Weelde en welvaart

Wijk bij Duurstede - het startpunt van de route - is een prettige forenzengemeente. Een haventje, een veerpont over de Neder-Rijn, die vanaf hier Lek heet, een fraai gerestaureerd, historisch verantwoord centrum. Nergens is nog te bespeuren dat het zwaar verkrotte en sociaal gedepriveerde Wijk in Achterbergs tijd tot in de verre omtrek berucht was om zijn messentrekkers, flessentrekkers en steuntrekkers. Integendeel, Wijk is een cultureel stadje waar de kunst wordt gevierd. Met in steen gehouwen citaten op de muren van dichters en schrijvers, zoals die andere literaire grootheid, Simon Vestdijk uit Doorn. Om onduidelijke redenen zijn de lantaarnpalen vandaag voorzien van felgekleurde levensgrote lampenkappen. Ook kunst, vermoed ik.

Ik laat de bebouwing snel achter me en kom in het buitengebied. Via het modderige, moeilijk begaanbare pad door de weilanden waar ik mijn onfortuinlijke val maak, arriveer ik bij de Langbroekerdijk en de in de Middeleeuwen gegraven Langbroekerwetering, ooit een belangrijke waterverbinding. Links van mij de verten en bijbehorende hoge luchten van weidegebied, rechts de roodbruine herfstbladeren op de uitlopers van de Heuvelrug.

In de donkerblauwe hemel komen donkere wolken aanzeilen, die de wind doen aanwakkeren en waaruit wat regen valt. Een paar minuten later neemt de nog warme herfstzon het weer over en zet de eeuwenoude boerderijen en moderne landhuizen op de grote kavels langs het smalle water in een gouden licht. Alle panden hier staan strak in de lak, in het gladgeschoren groen rondom dartelen de pony’s en schapen van een hobbyboer. Het is alom weelde en welvaart.

Ik passeer boerderij Klein Jagerstein die de familie Achterberg betrok nadat vader zijn werk als koetsier had verloren en boer werd. Tot zijn overlijden in 2011 woonde hier Henk Achterberg, de jongste broer van Gerrit. Hij ligt, net als veel andere familieleden, even verderop op de begraafplaats van Langbroek.

Op het erf van een boerderij hebben een moeder en haar kinderen een enorme voorraad oranje pompoenen klaargelegd voor de verkoop, even verderop snoeit een goedlachse jongeman op een ladder de bomen voor De Lijster en De Vink, ‘inspiratiecentrum voor natuur en cultuur’.

Een goedgekozen locatie voor contemplatie, want afgezien van de geluiden van sporadisch passerende auto’s ligt er een diepe rust over het land. Het water van de vispassage in de stuw Steenen Brug murmelt. Toch, zo vredig als het lijkt, is deze plek niet: amper twee jaar geleden werd hier vlakbij de 49-jarige lerares Fransis Plompen om het leven gebracht door haar partner. Weer een moord!

De tekst gaat verder onder de afbeelding.

Beeld Johan Nebbeling

Rechts wenkt het poortgebouwtje van landgoed Sandenburg, waar Achterberg in het koetsgebouw werd geboren. Het imposante witte landhuis weerkaatst bijna verblindend het zonlicht. Het landgoed is nu het domein van enkele grote bedrijven en niet toegankelijk. Via een bomenlaan arriveer ik bij Het Boompje, de boerderij waar de ouders van Achterberg elkaar voor het eerst ontmoetten en waar al dik twee eeuwen Achterbergers wonen. Op een bordje staat het gedicht ‘Bekering’, waarin de dichter gewag maakt van zijn bekering tot het orthodox-christelijke geloof na de moord. Voor wie meer wil weten over de bron waaruit Achterberg putte, hebben de bewoners een kistje met het Nieuwe Testament neergezet - gratis mee te nemen.

Halverwege de Buntlaan - een door hoge eikenbomen omzoomde, onverharde weg - verandert opeens de geur van natte weides en zompige klei in die van het bos. Teken dat Doorn en de Heuvelrug nu heel dichtbij zijn.

Route

Het Gerrit Achterberg Klompenpad is 11 kilometer lang. Een routefolder is voor 2 euro te koop bij de VVV’s van Wijk en die in Huis Doorn. Horeca is er in Wijk bij Duurstede en Doorn voldoende. Buslijn 56 brengt je na de wandeling terug naar het beginpunt in Wijk of Doorn. Zie ook: klompenpaden.nl/gerrit-achterbergpad.

Wilt u meer weten over de moord op Roel van Es en de gevolgen daarvan voor haar dochter Bep, lees dan het verhaal in het archief van Trouw dat Godert van Colmjon op 16 november 2002 schreef: ‘Het meisje van zestien’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden