Reportage Natuurherstel

Het is weer drasser dan dras in de Korendijkse Slikken

De Korendijkse Slikken Beeld Jan de Roon

De Korendijkse Slikken verdroogden. Na het nodige graven, afgraven en afsluiten is het grasland weer drasser dan dras. Nu is het wachten op bijzondere soorten. 

Een groepje baardmannetjes vliegt over – ‘pingpingping’ – en een bruine kiekendief zeilt voorbij, uitgejoeld door een vlucht spreeuwen. Op de slikkige grond de laatste bloemen van heemst en heelblaadje en een pootafdruk van een ree. Rondom leegte, niets dan leegte. Stilte, verlaten- en zompigheid.

De Korendijkse Slikken, het natuurgebied op de hoek van Spui en Haringvliet, maken hun naam weer waar. Na jaren van droogte is de drassigheid terug. Niet door de overvloedige regen van de laatste weken, maar door ingrijpend natuurherstel. De graafmachines, vrachtwagens en andere herrieschoppers zijn weer weg. Het natuurgebied is sinds deze week weer open.

De Korendijkse Slikken waren verdroogd, vertelt Chantal van Burg, boswachter van Natuurmonumenten. Een gevolg van de bouw van de Haringvlietsluizen. Het tij in Haringvliet en Spui daalde daardoor van 1,50 meter naar zo’n 30 centimeter. Van woeste waterstromen in de kreken was geen sprake meer: slijkige vlakten slibden op en groeiden dicht met ruigte. “En raakten hiermee overwoekerd”, zegt Van Burg, wijzend op een bloeiende late guldenroede. “Op zich een mooie, voor insecten voedselrijke plant, maar wél een die kenmerkende soorten als heemst en heelblaadje wegdrukt.”

Rietvelden verruigden. En daarmee verloren bruine kiekendief, noordse woelmuis en rietzanger letterlijk steeds meer terrein. Voor alle drie de soorten zijn de Korendijkse Slikken een belangrijk leefgebied, ook internationaal. Niet alleen de ‘icoonsoorten’ leden onder de droogte. Ook voor baardmannetjes, waterral en vooral ook steltlopers op trek – waaronder kemphaan, grutto, wintertaling en lepelaar – werd het natuurgebied beduidend minder aantrekkelijk.

De verte leeg, de lucht oneindig

Ingrijpen was hard nodig, constateert Natuurmonumenten-ecoloog Gerwin Geertse. Dat werd, dankzij de miljoenen uit het Droomfondsproject Haringvliet van de Postcodeloterij (bestemd voor het hele Haringvliet), ook mogelijk.

Even is hij afgeleid; een grote groep vinken en veldleeuweriken op trek vliegt over, dansend door de lucht. De verte leeg, de lucht oneindig. De hemel is aantrekkelijk, maar ook verraderlijk. Want omhoog kijken betekent niet omlaag kijken, terwijl het nog glibberige pad, het gevolg van de nog maar net afgeronde werkzaamheden, wel bedachtzaam stappen vereist.

De Korendijkse Slikken bestaan eigenlijk uit twee delen, elk met een eigen karakter. De buitenste zone, de strook grenzend aan het Haringvliet en het Spui (ook wel de Beningerslikken genoemd), is ruigte. De kern, het grootste deel, is grasland. In beide gebieden moest het Haringvliet weer bepalend worden, net als vroeger. De graslanden worden daardoor weer vochtig en geschikt voor onder meer grutto, tureluur en andere weidevogels en planten als zeegroene rus, zilte zegge, rode ogentroost en watermunt.

Het drassige landschap van de herstelde Korendijkse Slikken. Beeld Gert Huijzers

Drie ingrijpende maatregelen (overigens in slechts een klein deel van het gebied) waren nodig, legt Van Burg uit. De buitenzijde van het gebied, zo’n vijftien hectare, is met bijna een halve meter afgegraven, waardoor het weer onder invloed van het getij op het Haringvliet komt, ook al omdat oude kreken zijn open gegraven. Om het water dat bij hoogwater het gebied instroomt langer vast te houden zijn elders klepduikers geplaatst. “Guldenroede houdt niet van dras en zal daardoor plaatsmaken voor riet en dus bruine kiekendief, rietzanger en waterral.” De vrijgekomen grond is gebruikt om een kade met een verhoogd wandelpad aan te leggen.

Ondertussen loopt de ecoloog even de dijk af, de nattigheid in, op zoek naar – moeizaam vindbare – sporen van de noordse woelmuis. “Prima gebied voor het dier. Maar zie het maar eens te vinden.”

De watervogels die vanuit de futuristische, schitterende vogelkijkhut te zien zijn, zijn een stuk exhibitionistischer. Krak- en kuifeenden, wintertalingen, wilde eenden zwemmen met tientallen voor de hut; een zilverreiger flapt relaxed voorbij. Weids strekt het water zich hier uit.

Korendijke slikken website Beeld Louman & Friso Nijmegen

Wandelpad

De Korendijkse Slikken zijn met droge voeten te bekijken vanaf een verhoogd wandelpad langs de rand van het gebied. De route van vijf kilometer voert langs een vogelkijkhut en kijkterp, beide met zicht op het Haringvliet en Spuimonding.

De route begint aan Westdijk 61, Goudswaard en is tijdens het broedseizoen (15 maart – 15 juli) afgesloten.

Afgraven, graven en afsluiten

Het grasland is drasser dan dras dankzij een stuw die ervoor zorgt dat het water dat bij hoogwater binnenkomt ook binnen blijft. De watersnippen lijken dik tevreden; met drie tegelijk schieten ze de lucht in om met hun kenmerkende zigzaggende vlucht in de verte te verdwijnen.

Afgraven, graven en afsluiten klinkt simpel, maar de ingrepen waren in de praktijk knap lastig uit te voeren, blijkt uit het verhaal van boswachter en ecoloog. De eerste beperking was het broedseizoen: tussen half maart en half juli kon er niets worden gedaan. En ook de herfst met zijn hoge waters blokkeerde het werk. Het gebied ligt immers buitendijks. Puzzelen, maar het is gelukt, ook de recreatieve voorzieningen als de kijkhut. Al met al is er maandenlang aan gewerkt.

Vijfzesde deel van het 468 hectare grote gebied is afgesloten om bruine kiekendief, rietzanger en noordse woelmuis rust en ruimte te geven. Dat is nodig, want door de landschappelijke openheid worden broed- en watervogels snel verstoord. Het resterende zesde deel is voorzien van een wandelroute, een kijkhut en een uitkijkpunt op een opgeworpen terp, met zicht op de Spuimonding overlopend in het Haringvliet.

Van Burg en Geertse zijn opgetogen over de opknapbeurt. Zomp overheerst. Dras voor de vogels en planten die hier ook al voorkwamen voordat het gebied verdroogde. En meer mogelijkheid voor bezoekers om van het gebied te genieten.

Niet dat het hier ooit druk zal worden. Dit blijft de rand van het land, waar het gevoel van alleen op de wereld overheerst.

Lees ook: 

Wat is er overgebleven van het plan voor Tiengemeten?

Voor zijn gevoel is het eiland nu iets te georganiseerd, te weinig woest en te druk geworden, maar Tiengemeten is volgens de bedenker van de natuurontwikkeling ter plaatse, Roel Posthoorn van Natuurmonumenten, wel degelijk geslaagd.

Wat een wonder, die stilte aan het Haringvliet, pal in de Randstad

Er gebeurt iets moois in Nederland. Op 5 september gaan de Haringvlietsluizen op een kier en krijgt het Haringvliet een heel klein beetje van zijn natuurlijkheid terug. Vissen en vogels krijgen meer ruimte. Dus: welgemoed op Haringvliet Expeditie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden