AnalyseStikstofcrisis

Het intrekken van de veevoereis heeft Schouten verder in de problemen gebracht

Minister Carola Schouten van landbouw.Beeld ANP

De veevoereis ging van tafel. Het kabinet gaat in plaats daarvan varkensboeren uitkopen. Is dat een geschikt alternatief, om de stikstofcrisis vlot te trekken?

Het idee stond op een piepklein lijstje van het kabinet, om snel wat lucht te scheppen in de stikstofcrisis: koeien tot een eiwitarm dieet verplichten. Dit rantsoen zou de stikstofuitstoot uit mest verlagen, verspreid door het land. Hierdoor konden bouwbedrijven meer heien en takelen, ondanks hun stikstofuitstoot. Net zo’n ingreep als de verlaagde maximum snelheid tot 100 kilometer per uur.

Dat minister Carola Schouten (landbouw) de veevoereis woensdag toch introk, lijkt op drie manieren voor haar een tegenslag in het stikstofdossier. Ten eerste omdat de regeling, die per september zou gelden, ondeugdelijk bleek. Koeien kunnen hun krachtbrokken helemaal niet missen, omdat het gras dat ze eten vanwege de droogte te weinig eiwit biedt. Ten tweede hebben activistische boeren nu de indruk dat zij de minister onder de duim hebben, blijkt uit reacties. Groepen als Farmers Defence Force feliciteren elkaar triomfantelijk met dit resultaat. Zij claimen het besluit van Schouten, die daartoe kwam na onderzoek, als hun succes van hun trekkerblokkades. Dit kan boerenverzet bij nieuw stikstofbeleid voeden.

De derde, en meest belangrijke consequentie van de geschrapte veevoereis is dat er geen goed alternatief is, zegt hoogleraar stikstof Jan Willem Erisman. “De mogelijkheden om de stikstofcrisis snel vlot te trekken zijn feitelijk uitgeput.” Op termijn, zegt Erisman, kan krimp van de grootschalige veeteelt de crisis oplossen. Net als een geheel andere manier van boeren, milieuvriendelijk en kleinschalig. Schouten zelf schoof woensdag wel een vervangende maatregel naar voren. In plaats van het koeiendieet wil zij versneld beginnen met de zogeheten warme sanering van varkensboeren. Dat wil zeggen: als ze stoppen krijgen ze een vergoeding. Die regeling bleek eerder populair onder varkenshouders.

Beeld ANP

Juridisch op glad ijs

“Het potentieel van de warme sanering onder varkenshouders is groot”, bevestigt Erisman. Minder varkensmest kan jaarlijks volgens hem tien keer zoveel stikstof verminderen als landelijk minimaal nodig is voor bouw, industrie en verkeer. “Probleem is alleen: varkensboeren zitten hoofdzakelijk in het oosten en zuiden van het land.” Als in die regio’s de stikstof daalt mag de stikstofuitstoot in principe alleen ergens in de nabije omgeving toenemen.

Dat volgt uit het arrest van de Raad van State, in de zaak die de milieugroep MOB met succes aanspande. De toegestane stikstofuitstoot is afhankelijk van de hoeveelheid die er lokaal neerdaalt op kwetsbare natuurgebieden, met een beschermde Natura2000-status. “Wat dus niet mag”, zegt Erisman, “is stikstof verlagen door Brabantse varkensboeren uit te kopen, en vervolgens extra huizen in de Randstad bouwen.” En laat de grootste woningnood zich dáár nu juist manifesteren. De veevoereis had die ruimte kunnen scheppen, bij koeien in het Groene Hart of Westland.

Mocht Schouten de regels willen oprekken door Brabantse stikstofwinst vrij te geven in de Randstad, dan begeeft ze zich volgens Erisman juridisch op glad ijs. “Bovendien mag stikstof pas toenemen als de uitstoot in de regio feitelijk gedaald is.” Mikken op krimp in de varkenssector biedt daarbij minder zekerheid dan de gesneuvelde veevoereis. Die zou per september ingaan, waardoor de behaalde stikstofverlaging in te boeken zou zijn. De uitkoop van een varkenshouder is maatwerk en laat langer op zich wachten.

Lees ook: 

Eigenlijk was niemand enthousiast over de veevoermaatregel

Minister Schouten (landbouw) trok woensdag de omstreden veevoermaatregel in. Niemand was blij met het stikstofplan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden