Het grondwatersysteem verslechtert, en het zou zomaar kunnen dat beken daardoor verdrogen

De Springendaalse beek meandert door een bos. Beeld Vince Kaandorp

Beheerders van beken moeten meer oog hebben voor de rol van grondwater in oppervlaktewater. Door grootschalig oppompen van grondwater voor landbouw en industrie en voor de productie van drinkwater verslechtert het grondwatersysteem. 

Dit kan een oorzaak zijn van uitdroging van beken, zoals in de warme zomer van vorig jaar gebeurde, zegt Vince Kaandorp (28). Hij werkt als onderzoeker bij Deltares, kennisinstituut op het gebied van water en ondergrond. Kaandorp deed vier jaar onderzoek naar de rol van grondwater bij drie beken in Twente, de Springendalse beek, de Elsbeek (bij Losser) en de Roelinksbeek. Vorige maand promoveerde hij in Utrecht op zijn studie. Het onderzoek is onderdeel van een Europees project in zeventien landen.

Ook het afvoeren van regenwater (drainage) in landbouwgebieden en in de bebouwde omgeving heeft veel effect op de grondwaterstand. Volgens Kaandorp hebben maatregelen van waterschappen om beken te verbeteren – bijvoorbeeld de aanleg van natuurlijke bufferzones tussen beken en landbouwgebieden – vrijwel altijd effect. “Al duurt het soms meer dan vijf jaar voordat die effecten meetbaar zijn.”

Sterk vervuild

Kaandorp ging onder meer na hoe de resten van mest die op het land wordt gebracht, via ondergrondse lagen naar beken worden getransporteerd. Omdat de hoeveelheid grondwater die in beken terecht komt door het jaar heen niet constant is, varieert de waterkwaliteit in de beek ook. In sommige beken komen nog altijd hoge concentraties meststoffen voor. Tot de jaren ’80 van de vorige eeuw brachten boeren steeds grotere hoeveelheden mest op het land. Door aanscherping van de regels is de mestdepositie op landbouwgrond sterk gedaald. “Maar grondwater dat 30 tot 40 jaar geleden de bodem in is gezakt is nog altijd sterk vervuild.”

Stuwen in de Roelinksbeek in Twente. Beeld Vince Kaandorp

Grondwater is ook van groot belang voor het verlagen van de temperatuur van water in beken, blijkt uit Kaandorps onderzoek. Hij legde een glasvezelkabel van anderhalve kilometer lengte in een beek, waardoor het mogelijk was om per meter kabel de watertemperatuur te meten. De aanvoer van dieper grondwater zorgt op zomerse dagen voor koeling.

Kaandorp: “Juist nu het klimaat verandert, is deze koeling door grondwater van belang, want dat zorgt er voor dat de ecologische kwaliteit van beken goed blijft, waardoor dieren en planten er kunnen leven.” Een gezond grondwatersysteem is een belangrijke randvoorwaarde voor gezonde beken, is zijn conclusie. “Door slim om te gaan met het grondwatersysteem in een gebied kan worden voorkomen dat beken droog komen te staan en kan ook de waterkwaliteit worden verbeterd.”

Lees ook: 

Ondanks de wolkbreuken is Nederland alleen maar droger

Het voelt weliswaar of er iemand een emmer water over Nederland heeft heen gekieperd, maar geholpen heeft al die nattigheid niet. Sterker nog: grote delen van Nederland zijn zelfs droger dan in dezelfde periode vorig jaar.

De aanhoudende droogte eist zijn tol op de Veluwe, maar er zijn ook voordelen

Op de arme Veluwse grond trof je vroeger heide en zand, ruim honderd jaar geleden werden er bomen geplant. Maar niet elke boomsoort kan tegen het veranderende klimaat.

De beken in Overijssel staan droog, ‘waterboswachter’ Van Dongen heeft de oplossing

In de Springendalse beek kringelt het water nog steeds enthousiast naar beneden. Volgens ‘waterboswachter’ Rob van Dongen is ze hét voorbeeld voor haar opgedroogde collega’s.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden