Beeld Trouw

ColumnPatrick Jansen

Het grondwater geplunderd, de natuur heeft het nakijken

Voor het derde jaar op rij ondergaat Nederland een enorme droogte, het neerslagtekort is nu erger dan recordjaar 1976. Je ziet het in natuurgebieden en wegbermen op de zandgronden. Dorre planten, drooggevallen beken en vennen, gebarsten veenbodem.

Ik houd mijn hart vast, want veel dier- en plantensoorten in onze natuurgebieden hebben kleine populaties. Er is weinig nodig om die te doen verdwijnen. En omdat natuurgebieden nauwelijks onderling zijn verbonden, is het voor veel soorten onmogelijk om op eigen kracht terug te komen. Ik vrees een uitsterfgolf.

De droogte op de zandgronden heeft niet alleen maar te maken met gebrek aan regen. Het komt ook door slecht waterbeleid. Want terwijl iedereen praat over water vasthouden wordt het landelijk gebied op grote schaal gedraineerd.

Het vele water dat in februari viel was in maart al goeddeels afgevoerd via drainagebuizen en sloten in plaats van in de bodem gezakt. Zodat de bodem sneller opwarmt en vroeger in het voorjaar kan worden bereden met zware machines. Scheelt minstens een snede gras.

Natschadeclaims

De waterschappen laten deze drooglegging gebeuren voor zover ze het niet zelf organiseren, uit angst voor natschadeclaims. Voorkomen dat beken buiten hun oevers treden en weilanden ’s winters blank staan lijkt hun heilige missie. Alleen veldnamen met ‘veen’ of ‘broek’ herinneren nog aan de spons die het landschap vroeger was.

Het tweede probleem is de plundering van het grondwater. Waar in 1976 nog oogsten mislukten door droogte, zijn boeren nu bewapend met pompen, haspels en waterkanonnen. Met een beetje pomp wordt in een uur evenveel water onttrokken als de gemiddelde Nederlander in een heel jaar uit zijn kraan haalt.

Die gemiddelde Nederlander met zijn half betegelde tuin kan er ook wat van. Het drinkwaterverbruik is nu anderhalf keer zo hoog, meldde waterleidingbedrijf Vitens. Drinkwater is goedkoop, en dus kun je het gerust verspillen. De zwembaden zijn niet aan te slepen. De natuur, die al zo lijdt onder de drooglegging, heeft het nakijken.

Duizenden putten

De afgelopen decennia vergunden waterschappen en provincies duizenden putten waaruit astronomische hoeveelheden grondwater worden opgepompt. Daarbovenop komen nog talloze illegale grondwaterputten en putten die minder dan tien kubieke meter water per uur ­oppompen. Voor de laatste is niet eens een vergunning nodig; instal­latiebedrijven draaien nu dus overuren om ze te slaan. Gratis grond­water weggeven, alsof het niet op kan.

Intussen weet niemand hoeveel grondwaterbronnen er zijn en hoeveel eruit wordt gehaald. Wel is duidelijk dat de natuur een hoge prijs betaalt. Eigenlijk zouden natuur­beheerders droogteschade moeten claimen, vanwege het enorme verlies aan natuurlijke rijkdommen door gebrekkig waterbeheer.

Van wie is het grondwater eigenlijk? Waarom mag iedereen het zomaar gebruiken, ondanks de negatieve gevolgen? Je mag toch ook niet naar olie en gas boren? Olie en gas zijn overheidseigendom, waarom grondwater dan niet? Het is niet logisch.

De conclusie is onontkoombaar. De waterhuishouding op de zandgronden is slecht geregeld. Laat de waterschappen zich bewijzen en als de wiedeweerga de grote drooglegging en de plundering van het grondwater stoppen. Lukt hen dat niet, dan mogen ze van mij worden ondergebracht bij de provincies. Is ten minste duidelijk wie er verantwoordelijk is.

Patrick Jansen is ecoloog en universitair hoofddocent in Wageningen en schrijft voor Trouw om de week een column.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden