Rapport

Het groeiende tekort aan grondstoffen is een ernstige bedreiging voor de overgang naar schone energie

Windmolens in Almere. Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Windmolens in Almere.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Allerlei techniek voor schone energie is afhankelijk van dezelfde grondstoffen. Overzicht ontbreekt, strijd tussen landen dreigt en hergebruik staat nog niet op de agenda, blijkt uit een rapport.

Het groeiende tekort aan grondstoffen is een ernstige bedreiging voor de overgang naar schone energie. Technologie voor windmolens, zonnepanelen en auto-accu’s is afhankelijk van bijvoorbeeld lithium, kobalt, grafiet en zeldzame aardmetalen. Nu is er nog genoeg, maar de risico’s stapelen zich op. Zo ligt veel macht in handen van een paar landen en kent de mijnbouw veel sociale- en milieuproblemen.

Tegen 2050 is drie miljard ton van die speciale grondstoffen nodig, berekenden adviesorganisatie KPMG en onderzoeksbureau Eurasia in een donderdag gepubliceerd rapport. “In het energiebeleid is daar nauwelijks aandacht voor”, constateert Arnoud Walrecht van KPMG. “Het gaat niet alleen om de fysieke schaarste, die kan in theorie meevallen. Maar een aantal landen is zeer dominant. Dat kennen we uit de oude economie, dat landen met olie de dienst uitmaken. Die afhankelijkheid wil je niet opnieuw.”

Kobalt bijvoorbeeld komt voor 70 procent uit de Democratische Republiek Congo. Ook de verwerking is sterk geconcentreerd, voor twee derde vindt die in China plaats. Volgens schattingen van de Wereldbank is in 2050 vijf keer zoveel van deze grondstof nodig voor schone energie, zoals accu’s . De productie van indium, gebruikt in zonnepanelen en beeldschermen, is voor meer dan de helft in Chinese handen. Die zou met een factor twaalf moeten groeien, volgens de Wereldbank.

Geopolitieke strijd

De toenemende vraag kan een geopolitieke strijd om de benodigde mineralen doen ontbranden, waarschuwt KPMG. Landen doen er daarom goed aan meer te gaan samenwerken en hun beroep op die grondstoffen in de toekomst in kaart te brengen, iets dat nu nog nauwelijks gebeurt. Het is bovendien te verwachten dat de druk zal toenemen om de boel verantwoord uit de grond te halen en te verwerken. Bedrijven, overheden en investeerders zullen de eisen opvoeren om het milieu minder aan te tasten rond mijnbouw, corruptie te verminderen en de arbeidsomstandigheden te verbeteren. Dat moet ook, constateert KPMG, maar dat kan wel tot gevolg hebben dat het aanbod minder snel groeit.

Om tekorten zoveel mogelijk tegen te gaan, is hergebruik een van de oplossingen. “Dat is nog een zwakke schakel”, ziet Walrecht. “We zouden de grondstoffen moeten terugwinnen uit windmolens of zonnepanelen. Maar een bedrijf dat nu een windpark neerzet, of een zonneveld, hoeft alleen te melden dat het later het afval afvoert. Hergebruik is nog geen eis. Circulair denken is nodig om de energietransitie op voldoende snelheid te houden.” Investeerders zouden zulke voorwaarden kunnen stellen om risico's voor te zijn, suggereert KPMG.

Lees ook:

Mens en milieu bedreigd door hausse elektrische auto’s

Volop voor elektrische auto’s gaan heeft kwalijke bijwerkingen. De grondstoffen voor de accu’s komen niet zonder vervuiling en schending van rechten naar boven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden